Biến đổi khí hậu làm tăng gấp đôi nguy cơ cháy rừng ở Canada năm 2026 — Và cộng đồng người bản địa gánh chịu hậu quả nặng nề nhất

Nghiên cứu tập trung vào các điều kiện thời tiết dễ cháy ở Lãnh thổ Tây Bắc (Northwest Territories) và tây bắc Ontario, những khu vực bị ảnh hưởng nặng nề nhất trong mùa cháy năm nay . Cơ chế này đã được hiểu rõ: nhiệt độ toàn cầu tăng cao, do phát thải nhiên liệu hóa thạch, khiến thảm thực vật và đất khô nhanh hơn, tạo ra điều kiện như 'thùng thuốc súng' biến những khu rừng thành nhiên liệu .

Nghiên cứu cũng cảnh báo rằng với mỗi mức độ ấm lên gia tăng, các mùa cháy rừng khắc nghiệt như vậy sẽ càng trở nên thường xuyên và dữ dội hơn . Dựa trên dữ liệu quan trắc, các đợt thời tiết cháy rừng khắc nghiệt trong khí hậu hiện nay dự kiến xảy ra 2-6 năm một lần ở Lãnh thổ Tây Bắc và 6-15 năm một lần ở Ontario — một tần suất sẽ hiếm hơn nhiều trong thế giới không có biến đổi khí hậu .

Khoa học nói gì về cáo buộc 'quản lý rừng kém'

Những tuyên bố cho rằng quản lý rừng kém là nguyên nhân duy nhất — đặc biệt được Tổng thống Mỹ Donald Trump khuếch đại khi ông nói về việc trừng phạt Canada vì quản lý cháy rừng tồi — đã bị khối lượng lớn bằng chứng khoa học bác bỏ . Các nhà khoa học về cháy rừng và khí hậu lưu ý rằng mặc dù các hoạt động quản lý rừng có thể ảnh hưởng đến hành vi của đám cháy ở cấp địa phương (vùng tiếp giáp giữa rừng và khu dân cư), quy mô của các vụ cháy năm 2026 được giải thích bởi các hiện tượng thời tiết khắc nghiệt do biến đổi khí hậu gây ra .

Các luận điểm khoa học chính:

• Nghiên cứu của WWA đã phân lập cụ thể các điều kiện thời tiết cháy rừng (nhiệt độ, độ ẩm, gió, độ khô) khỏi các biến số quản lý. Phân tích cho thấy các hiện tượng thời tiết khắc nghiệt này đã trở nên có khả năng xảy ra cao gấp đôi do biến đổi khí hậu, mà không phụ thuộc vào cách thức quản lý rừng .
• Nghiên cứu về mùa cháy rừng kỷ lục năm 2023 của Canada — được công bố trên tạp chí npj Climate and Atmospheric Science — cũng cho thấy biến đổi khí hậu do con người gây ra đã khiến khả năng xảy ra các khu vực bị thiêu rụi lớn ở miền đông và tây nam Canada tăng hơn gấp đôi, và khiến mùa cháy kéo dài có khả năng xảy ra cao gấp hơn 5 lần .
• Một nghiên cứu quy kết năm 2019 cho thấy hơn 95% xác suất của các bất thường về nhiệt độ tối đa quan sát được trong các mùa cháy rừng ở Canada có thể được quy cho biến đổi khí hậu do con người gây ra .
• Các nhà kiểm chứng thông tin của AFP (Agence France-Presse) cũng xác nhận rằng những tuyên bố cho rằng các vụ cháy năm 2026 được 'dàn dựng' hoặc chỉ là kết quả của quản lý yếu kém là vô căn cứ; các nhà khoa học cho rằng quy mô của các vụ cháy rừng phương bắc (boreal forest) có liên quan đến sự gia tăng nhiệt độ cao và hạn hán theo mùa .

Kết luận: Quản lý rừng có thể ảnh hưởng đến hành vi của đám cháy ở cấp độ cộng đồng, nhưng các đợt thời tiết cháy rừng khắc nghiệt ở quy mô lục địa khiến các vụ cháy trở nên nghiêm trọng và lan rộng chủ yếu là do biến đổi khí hậu thúc đẩy, chứ không phải do chính sách quản lý rừng .

Tại sao các cộng đồng First Nations lại gánh chịu hậu quả nặng nề nhất

Các cộng đồng người bản địa (First Nations) đã và đang phải gánh chịu hậu quả nặng nề và bất công nhất từ các vụ cháy rừng này.

• 42% tổng số vụ sơ tán do cháy rừng ở Canada liên quan đến các cộng đồng First Nations, mặc dù người bản địa chỉ chiếm khoảng 5% dân số quốc gia . Sự chênh lệch đáng kinh ngạc này được ghi nhận trong nhiều nguồn của chính phủ và học thuật, bao gồm một báo cáo tháng 7 năm 2026 của Cơ quan Thống kê Canada .
• Chỉ tính riêng ở Ontario, 13 cộng đồng — chủ yếu là người First Nations — đã phải nhận lệnh sơ tán trong năm 2026, và một số cộng đồng không nhận được bất kỳ cảnh báo chính thức nào và phải tự sơ tán .
• Namaygoosisagagun (Collins) First Nation ở phía bắc Ontario là một trong những cộng đồng bị ảnh hưởng nặng nề nhất, với nhà cửa bị phá hủy và người dân phải rời bỏ nhà cửa. Các quan chức tỉnh cho biết một đám cháy lan nhanh đã vượt qua các vành đai lửa tự nhiên và thiêu rụi phần lớn khu định cư trong vòng chưa đầy một giờ, buộc cư dân phải sơ tán bằng thuyền mà không kịp thu dọn đồ đạc .
• Báo cáo của Cơ quan Thống kê Canada công bố ngày 28 tháng 7 năm 2026 đã chính thức kết luận rằng người bản địa phải hứng chịu các cuộc sơ tán không cân xứng, mất khả năng tiếp cận đất đai, các tác động lâu dài đến sức khỏe tâm thần và mất mát văn hóa do cháy rừng .
• Một báo cáo của Thượng viện Canada (tháng 6 năm 2026) lưu ý rằng các cộng đồng bản địa "vẫn bị thiếu nguồn lực và bị gạt ra ngoài lề" trong công tác quản lý cháy rừng, bất chấp chuyên môn truyền thống sâu sắc của họ về quản lý lửa, và các nhân viên cứu hỏa bản địa phải đối mặt với nhiều rào cản để tham gia đầy đủ vào công tác ứng phó cháy rừng .
• Ước tính có khoảng 80% cộng đồng bản địa nằm trong các khu vực rừng rậm và dễ xảy ra cháy, làm gia tăng thêm rủi ro cho họ .

Các nhóm đối tượng khác bị ảnh hưởng: Các cộng đồng xa xôi và phía bắc nói chung cũng bị ảnh hưởng không cân xứng do cơ sở hạ tầng sơ tán hạn chế và gần các khu vực rừng taiga (boreal forest) dễ cháy. Người già và người có thu nhập thấp cũng phải đối mặt với rủi ro cao hơn trong quá trình sơ tán và khi hít phải khói bụi .

Đây không phải là điều mới — và sẽ còn tồi tệ hơn nữa

Những phát hiện của năm 2026 lặp lại những gì các nhà khoa học đã ghi nhận trong nhiều năm qua. Một tờ thông tin của chính phủ Canada lưu ý rằng biến đổi khí hậu đã làm tăng hơn gấp đôi khả năng xảy ra các điều kiện thời tiết cháy rừng khắc nghiệt ở miền Đông Canada ít nhất là từ năm 2023 . WWA đã thực hiện hơn 100 nghiên cứu quy kết kể từ năm 2014, luôn phát hiện ra rằng biến đổi khí hậu do con người gây ra làm trầm trọng thêm các hiện tượng thời tiết khắc nghiệt .

Với mỗi mức độ ấm lên gia tăng, các mùa cháy rừng khắc nghiệt như vậy sẽ càng trở nên thường xuyên và dữ dội hơn . Khoa học đã quá rõ ràng: giải quyết nguyên nhân gốc rễ — phát thải nhiên liệu hóa thạch — là điều cần thiết để giảm thiểu nguy cơ cháy rừng trong tương lai. Đồng thời, tác động không cân xứng lên các cộng đồng First Nations nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết về các chiến lược chuẩn bị và ứng phó cháy rừng có sự dẫn dắt của người bản địa và công bằng hơn .