Cuộc khủng hoảng eo biển Hormuz năm 2026: Chuỗi cung ứng năng lượng và phân bón toàn cầu đứt gãy

Dòng chảy LNG qua eo biển đã giảm khoảng 99%; xuất khẩu khí đốt tự nhiên từ khu vực này giảm 95% . Dòng chảy dầu thô đường biển qua điểm thắt cổ chai này đã sụp đổ 95% . Hàng hóa phân bón qua eo biển giảm 94% vào tháng 6 ; đến tháng 4, sự gián đoạn này đã đẩy chỉ số giá phân bón của Ngân hàng Thế giới lên mức cao nhất kể từ tháng 10 năm 2022 .

Điều gì đã xảy ra với các nhà cung cấp thay thế

Cuộc khủng hoảng đã phơi bày sự khác biệt rõ rệt trong cách các quốc gia xuất khẩu có thể thích ứng. LNG của Mỹ đã trở thành một giải pháp thay thế quan trọng: QatarEnergy đã mua 33 lô hàng LNG của Mỹ để bù đắp cho việc mất xuất khẩu qua Hormuz . Tuy nhiên, nền kinh tế Qatar được dự báo sẽ thu hẹp 8,6% trong năm 2026 vì nước này thiếu các tuyến đường xuất khẩu thay thế trên bộ . Ả Rập Xê Út và Iraq có thể chuyển hướng một phần dầu thô và các sản phẩm tinh chế qua đường ống trên bộ tới các cảng Biển Đỏ, nhưng các tuyến đường này có công suất hạn chế so với khối lượng thường quá cảnh qua Hormuz .

Đối với phân bón nitơ, việc mất nguồn cung amoniac và urê từ Vùng Vịnh—chiếm khoảng một phần tư thương mại toàn cầu—không thể nhanh chóng được thay thế vì công suất sản xuất dự phòng ở những nơi khác còn hạn chế . Các mặt hàng phi dầu mỏ như metanol, nhôm, lưu huỳnh và than chì cũng bị gián đoạn nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sản xuất toàn cầu và quá trình chuyển đổi năng lượng xanh .

Hậu quả hạ nguồn: Mosaic và nông dân Bắc Mỹ

Sự gián đoạn phân bón đã ảnh hưởng đặc biệt đến nền nông nghiệp Mỹ. Mosaic, nhà sản xuất phân lân lớn nhất nước Mỹ, đã ngừng hoạt động gần 2 triệu tấn sản lượng phốt phát tại Mỹ, viện dẫn chi phí lưu huỳnh tăng vọt—khoảng 20% nguồn cung lưu huỳnh của thế giới thường di chuyển qua eo biển Hormuz . Công ty cũng công bố kế hoạch giảm hoạt động sản xuất phốt phát tại một số cơ sở ở cả Bắc Mỹ và Brazil do nguồn nguyên liệu thô bị cắt giảm .

Đối với một tấn phân bón, giá bán của Mosaic là khoảng 800 đô la Mỹ, và một nửa chi phí đó—trước khi chế biến, vận chuyển và nhân công—hiện chỉ dành để mua lưu huỳnh . Công ty đã lỗ 258 triệu đô la trong quý kết thúc vào ngày 30 tháng 3 . Một giám đốc điều hành của Mosaic cảnh báo cuộc khủng hoảng có thể khiến nguồn cung phân bón toàn cầu thiếu hụt 20% đến 30% so với nhu cầu .

Nông dân Mỹ chứng kiến giá urê tăng gần 30% trong vòng vài tuần kể từ khi xảy ra gián đoạn ; các nhà cung cấp phân bón đối mặt với mức thiếu hụt dự kiến 25–35% lượng tồn kho mùa xuân thông thường . Ngân hàng Thế giới báo cáo rằng giá nitơ (urê) đã tăng lên trên 850 đô la Mỹ mỗi tấn mét vào tháng 4, tăng 80% kể từ tháng 2 và là mức cao nhất kể từ tháng 4 năm 2022 . Chính phủ Mỹ đã tạm thời đình chỉ thuế chống bán phá giá đối với phân lân nhập khẩu từ Ma-rốc vào đầu tháng 7 để bù đắp một phần sự thiếu hụt trong nước .

Cảnh báo về mùa gieo trồng mùa xuân và an ninh lương thực

Với việc eo biển đóng cửa hiệu quả từ cuối tháng 2, toàn bộ mùa gieo trồng mùa xuân năm 2026 ở Bắc bán cầu đã diễn ra mà không có chuỗi cung ứng phân bón bình thường . Hiệp hội Trang trại Mỹ (American Farm Bureau) cảnh báo rằng nếu nông dân không thể đảm bảo nguồn cung phân bón còn lại kịp thời, có thể xảy ra "việc cắt giảm hoặc thay đổi diện tích gieo trồng, cuối cùng ảnh hưởng đến năng suất cây trồng và sản xuất lương thực" . Các quan chức Liên Hợp Quốc mô tả tình hình là một "sự thiếu hụt phân bón nghiêm trọng" có nguy cơ gây ra tổn thất sản lượng nông nghiệp dài hạn và gia tăng mất an ninh lương thực toàn cầu, đặc biệt là ở các nước đang phát triển phụ thuộc vào nhập khẩu .

Một sáng kiến do Liên Hợp Quốc dẫn đầu đang được tiến hành để bảo vệ các chuyến hàng phân bón qua eo biển, với một nguồn tin tham gia vào nỗ lực này lưu ý rằng một số nông dân ở Mỹ Latinh đã không trồng vụ ngô thứ hai của họ, trong khi những người trồng trọt ở châu Phi phải đối mặt với việc giảm năng suất đáng kể . FAO cảnh báo rằng sự khan hiếm phân bón sẽ ảnh hưởng đến các vụ thu hoạch tiếp theo và nguồn cung thực phẩm . Khoảng một phần ba nguồn cung phân bón của thế giới thường đi qua eo biển Hormuz; việc đóng cửa hiệu quả trong giai đoạn gieo trồng quan trọng mùa xuân đã làm gia tăng rủi ro về giá lương thực tăng cao và năng suất cây trồng thấp hơn trong vụ 2026–2027 .