Nghịch lý lớn nhất của Big Tech AI: Microsoft đầu tư hàng tỷ USD vào OpenAI, nhưng lại phải 'bóp phanh' AI cho chính nhân viên mình

Nghịch lý được mổ xẻ

Microsoft là nhà đầu tư chính của OpenAI và là đơn vị bán lại độc quyền các mô hình của họ qua Azure, nhưng nội bộ lại phát hiện ra rằng các kỹ sư đang sử dụng các mô hình tiên tiến, đắt đỏ cho những tác vụ tầm thường, đẩy chi phí lên cao đến mức ngay cả đội ngũ tài chính của công ty cũng không thể chấp nhận được . Phó chủ tịch điều hành Jay Parikh đã gửi một email nội bộ nói rõ rằng "tokenmaxxing không phải là thứ chúng tôi đang tối ưu hóa" và thông báo rằng các bộ phận sẽ nhận được hạn mức ngân sách token AI bắt đầu từ tháng 7 năm 2026 .

'Tokenmaxxing' đã trở thành một hành vi mang tính trò chơi hóa. Các kỹ sư cạnh tranh trên các bảng xếp hạng nội bộ để tối đa hóa việc sử dụng token – giống như việc coi sức mạnh tính toán như điểm số trong trò chơi fantasy football . Hành vi này thổi phồng mức tiêu thụ mà không có giá trị kinh doanh đo lường được, khi các công ty phát hiện ra rằng 'ném AI vào mọi thứ' đang làm tăng chi phí mà không có sự gia tăng tương xứng về năng suất .

Chính Satya Nadella đã phải can thiệp, yêu cầu nhân viên ngừng sử dụng các mô hình AI mạnh nhất cho mọi tác vụ và phải ghép đúng mô hình với đúng vấn đề . Công ty đã chuyển mô hình mặc định nội bộ sang GPT-5.6 rẻ hơn và thu hồi giấy phép Claude Code của hầu hết nhân viên để ngăn chặn 'chảy máu' ngân sách .

Sự thay đổi lớn trong cách đo lường thành công của AI

Toàn ngành đang chuyển từ khối lượng token như một thước đo phù phiếm sang đo lường lợi tức đầu tư (ROI) dựa trên kết quả thực tế.

Loại bỏ bảng xếp hạng token. Amazon và Meta đều đã loại bỏ các bảng xếp hạng sử dụng token AI nội bộ sau khi nhân viên lách luật để leo hạng . Giám đốc Công nghệ của Meta, Andrew Bosworth, đã cảnh báo nhân viên: "Mọi chuyển động không phải là tiến bộ, và việc sử dụng token đơn thuần không phải là thước đo tác động dưới bất kỳ hình thức nào" .

Thay thế số lượng token bằng số lần triển khai thực tế. Amazon đã thay thế hệ thống 'KiroRank' của mình bằng 'normalised deployments' – đếm số lượng mã có sự hỗ trợ của AI thực sự được đưa vào sản xuất .

Áp hạn ngạch token cho từng kỹ sư và phân cấp mô hình. Meta đang xem xét áp dụng hạn mức token AI cho từng kỹ sư . Các công ty đang chuyển sang 'model-level entitlements' – khóa đúng mô hình (rẻ hơn) với đúng vai trò, và thiết lập cảnh báo khi vượt ngưỡng chi tiêu .

Quản trị ngân sách thay vì tối đa hóa sử dụng. Atlassian đã đặt giới hạn chi tiêu sau khi hóa đơn AI hàng tháng của họ tăng vọt từ khoảng 5 triệu USD lên hơn 15 triệu USD . Citi tạm thời thu hồi quyền truy cập vào các mô hình Claude và ChatGPT mới nhất dành cho các nhà phát triển sau khi chúng trở thành 'động lực chính làm tăng mức tiêu thụ' các gói tín dụng AI dùng chung của doanh nghiệp . Anthropic đã tung ra các công cụ kiểm soát chi tiêu doanh nghiệp sau khi 78% doanh nghiệp báo cáo các hóa đơn AI bất ngờ tăng vọt .

Bài học cốt lõi: token không phải là chỗ ngồi (seat) – không giống như SaaS truyền thống, AI tạo sinh (Generative AI) làm tăng chi phí theo mỗi lần nhắc, mỗi lần thử lại và mỗi vòng lặp tác nhân . Ngành công nghiệp hiện đang coi AI không phải là một thần dược năng suất vô hạn mà là một nguồn lực cần được quản lý, đòi hỏi kỷ luật tài chính không khác gì bất kỳ đầu vào quan trọng nào khác, và đo lường thành công bằng mã được xuất xưởng, ticket được giải quyết, hoặc tác động đến doanh thu thay vì lượng token thô.