Cuộc chiến ngoại giao Eo biển Hormuz: Đòn bẩy dầu mỏ và tương lai bấp bênh

Tuy nhiên, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, Esmaeil Baghaei, liên tục nhấn mạnh rằng Tehran chỉ đàm phán với Oman chứ 'chưa nối lại đàm phán với Mỹ' . Sự khác biệt này rất quan trọng: Iran coi các cuộc đàm phán là vấn đề quản lý hàng hải song phương, trong khi Washington coi đó là con đường dẫn đến một thỏa thuận rộng lớn hơn nhằm kết thúc chiến tranh Mỹ-Iran.

Lập trường của Mỹ: Lạc quan xen lẫn đe dọa

Các quan chức Mỹ ngày càng tỏ ra tự tin. Ngoại trưởng Marco Rubio cho biết vào ngày 4 tháng 8 rằng đã đạt được tiến bộ và Washington có tham gia vào các cuộc đàm phán . Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent còn tiến xa hơn, gợi ý rằng một thỏa thuận có thể đạt được 'hôm nay hoặc ngày mai' . Tổng thống Trump gọi các cuộc đàm phán là 'cơ hội cuối cùng' của Iran để tránh leo thang chiến tranh .

Đồng thời, Mỹ vẫn duy trì áp lực mạnh mẽ. Giữa tháng 7, Washington đưa ra tối hậu thư yêu cầu Iran tuyên bố công khai eo biển 'an toàn và có thể đi qua' nếu không sẽ phải hứng chịu các cuộc không kích mới . Trump tái áp đặt phong tỏa hải quân đối với Iran vào giữa tháng 7 và đe dọa áp thuế 20% lên tất cả hàng hóa quá cảnh qua eo biển . Thông điệp có chủ đích mâu thuẫn này cho thấy Mỹ đang ra tín hiệu cởi mở với một thỏa thuận, nhưng vẫn giữ nguyên các lựa chọn quân sự.

Hai khuôn khổ đối đầu để tái mở cửa

Xung đột cốt lõi của ngoại giao xoay quanh hai đề xuất:

Kế hoạch do Oman hậu thuẫn từ các nước Vùng Vịnh hình dung một cơ chế quản lý khu vực chung cho eo biển, với phí vận chuyển chỉ mang tính tự nguyện — chứ không phải là phí bắt buộc mà Iran muốn. Các quốc gia vùng Vịnh đã ủng hộ cách tiếp cận này .

Đề xuất đối ứng của Iran là một thỏa thuận tạm thời trao cho Iran quyền kiểm soát lớn hơn: một luồng giao thông sẽ đi qua vùng biển Iran và một phần của luồng ngược lại cũng nằm trong vùng biển Iran. Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi xác nhận Tehran đã từ chối đề xuất giám sát chung của Oman vì nó không giải quyết được các mối quan ngại về an ninh của Tehran .

Khía cạnh tài chính là một điểm mấu chốt. Iran tìm kiếm phí dịch vụ cho tàu thuyền qua lại, với doanh thu được chia sẻ giữa Iran và Oman, nhưng các chi tiết cụ thể của việc chia sẻ vẫn chưa được xác định. Đề xuất của Oman khiến phí trở nên tự nguyện; Iran muốn chúng là bắt buộc .

Tehran cũng đặt điều kiện cho việc tái mở cửa gắn liền với các yêu cầu rộng lớn hơn: dỡ bỏ trừng phạt, đảm bảo an ninh, công nhận thẩm quyền hàng hải của mình và chấm dứt phong tỏa hải quân của Mỹ .

Thị trường dầu mỏ: Hy vọng được định giá, nhưng sự hoài nghi vẫn còn

Các tín hiệu ngoại giao đã đẩy giá dầu thô vào một 'tàu lượn siêu tốc'. Vào ngày 3 tháng 8, hợp đồng tương lai dầu Brent giảm 4,08 USD (4,64%) xuống còn 83,85 USD/thùng, và WTI mất khoảng 5% xuống quanh mức 80 USD/thùng sau khi Trump hủy bỏ các cuộc tấn công theo kế hoạch và ra tín hiệu đàm phán . Vào ngày 4 tháng 8, dầu phục hồi khoảng 1% khi các nhà phân tích vẫn hoài nghi rằng một giải pháp thực sự sắp xảy ra, do những khoảng cách chính trị và kỹ thuật chưa được giải quyết .

Chuyên gia phân tích Joseph Dahrieh của Tickmill nói với Wall Street Journal rằng Iran dường như 'đang tiến gần đến một thỏa thuận với Oman', nhưng cảnh báo rằng việc Iran phủ nhận các cuộc đàm phán trực tiếp với Mỹ 'có thể vẫn hạn chế mức độ' của bất kỳ sự giảm nhẹ nào trên thị trường . Trong một bình luận riêng với Reuters, ông lưu ý thị trường vẫn biến động và không chắc chắn . Đến ngày 5 tháng 8, dầu Brent giao dịch quanh mức 79 USD/thùng .

Áp lực quân sự và nhân đạo

Con đường ngoại giao song hành cùng các cuộc xung đột đang diễn ra. Mỹ đã nối lại các cuộc tấn công vào Iran nhằm chấm dứt quyền kiểm soát eo biển của Tehran, sau một đợt leo thang vào tháng 6 . Mỹ đã kêu gọi các đồng minh hỗ trợ mở lại tuyến đường thủy này . Trump đe dọa sẽ ném bom cơ sở hạ tầng của Iran — cầu và nhà máy điện — cho mỗi con tàu bị nhắm mục tiêu ở eo biển .

Chi phí nhân mạng ngày càng tăng. Vận chuyển thương mại đã bị gián đoạn nghiêm trọng kể từ khi Iran tuyên bố đóng cửa hoàn toàn vào tháng 4 năm 2026, với nhiều vụ tấn công vào tàu thuyền . Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố eo biển đóng cửa 'cho đến khi có thông báo mới' vào ngày 11 tháng 7 sau khi tấn công một tàu không được phép . Tổ chức Hàng hải Quốc tế báo cáo vào ngày 21 tháng 4 rằng khoảng 20.000 thủy thủ và 2.000 tàu đã bị ảnh hưởng bởi việc đóng cửa . Các thủy thủ và thuyền viên bị mắc kẹt đã trở thành một mối quan tâm nhân đạo ngày càng tăng.

Trên một kênh thứ yếu, Iran đã bày tỏ sẵn sàng cho phép châu Âu hỗ trợ rà phá thủy lôi ở eo biển, nhưng vẫn chưa có thỏa thuận chính thức nào được ký kết .

Điều gì tiếp theo

Tiến trình ngoại giao đang ở một bước ngoặt quan trọng. Iran và Oman đã đạt được tiến bộ thực sự về một khuôn khổ kỹ thuật, nhưng khoảng cách cơ bản giữa mô hình phí tự nguyện và quản lý chung của Oman với yêu cầu về chủ quyền kiểm soát và phí bắt buộc của Iran vẫn chưa được giải quyết. Mỹ lạc quan một cách công khai nhưng vẫn tiếp tục đe dọa hành động quân sự, trong khi Tehran khẳng định không đàm phán trực tiếp với Washington. Thị trường dầu mỏ đã định giá một số hy vọng vào một thỏa thuận, nhưng các nhà phân tích cho rằng một thỏa thuận cuối cùng còn lâu mới chắc chắn. 48 đến 72 giờ tới, như Bessent và Rubio đã gợi ý, có thể quyết định liệu eo biển có được mở cửa trở lại hay cuộc xung đột sẽ leo thang hơn nữa.