Phong tỏa hải quân Mỹ - Iran: Eo biển Hormuz ngừng hoạt động, Iran tìm đường tắt qua Pakistan

Tàu chở dầu 'chết' và tàu bị chuyển hướng

Khi giao thông bị đình trệ, hàng trăm tàu đã dồn ứ ở Vịnh Ba Tư. Vào thời điểm đỉnh điểm của lệnh phong tỏa trước đó vào tháng 6/2026, có tới 580 tàu đang nằm chờ hoặc đậu ở Vịnh, trong khi chỉ có một số ít cố gắng đi qua . Vào cuối tháng 4/2026, sáu tàu chở dầu của Iran đã buộc phải quay đầu do lệnh phong tỏa . Vào ngày 15/7, Hải quân Mỹ đã chặn hai tàu liên quan đến Iran tại Hormuz sau khi lệnh phong tỏa được tái áp đặt . Hàng nghìn thủy thủ đã bị mắc kẹt khi các công ty bảo hiểm từ chối bảo hiểm cho khu vực nguy hiểm . Quân đội Mỹ báo cáo rằng đã chuyển hướng 44 tàu như một phần của lệnh phong tỏa hải quân tính đến ngày 3/8 .

Lối thoát của Iran: Cảng Pakistan và các tuyến đường bộ

Trước tình trạng tuyến đường biển bị tê liệt, Iran đã tích cực phát triển các kênh xuất khẩu thay thế. Vào ngày 4/8/2026, Mohammad-Ali Dehgan, người đứng đầu Tổ chức Xúc tiến Thương mại Iran và là cố vấn kinh tế chủ chốt, tuyên bố Iran đang xem xét sử dụng hai cảng của Pakistan — Karachi và Gwadar — để duy trì thương mại giữa lúc Mỹ phong tỏa các cảng của nước này .

Iran đã thiết lập sáu hành lang thương mại đường bộ qua Pakistan từ tháng 4/2026, bao gồm tuyến Gwadar–Gabd, có thể giảm thời gian vận chuyển tới 87% . Tính đến tháng 4/2026, 3.000 container hàng hóa đã bị mắc kẹt tại Pakistan chờ vận chuyển vào Iran , và hơn 14.000 tấn hàng hóa đã được vận chuyển qua các hành lang thương mại Iran-Pakistan-Trung Quốc mới vào tháng 7 . Iran cũng đang sử dụng các cảng Biển Caspi, các tuyến đường vận tải qua Thổ Nhĩ Kỳ và vùng Caucasus, cũng như một tuyến đường sắt đến Trung Quốc như những giải pháp thay thế bổ sung . Người ta ước tính Iran có thể chuyển tới 40% khối lượng thương mại hàng hải thông thường sang các tuyến đường bộ .

IRGC đe dọa trả đũa

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) đã đáp trả lệnh phong tỏa bằng những lời đe dọa leo thang. Vào ngày 15/7/2026, IRGC đe dọa sẽ đóng cửa "tất cả các hành lang xuất khẩu khác có lợi cho Mỹ và các đồng minh," tuyên bố: "Xuất khẩu năng lượng trong khu vực hoặc là được chia sẻ cho tất cả, hoặc là bị từ chối với tất cả" . IRGC đặc biệt đe dọa sẽ nhắm mục tiêu vào các tuyến đường xuất khẩu năng lượng của các đồng minh khu vực của Washington nếu các hạn chế đối với xuất khẩu dầu và khí đốt của Iran vẫn tiếp diễn . Các nhà phân tích lưu ý rằng Iran có thể sử dụng các đồng minh Houthi ở Yemen để phong tỏa cửa ngõ Bab el-Mandeb trên Biển Đỏ, mở ra một mặt trận mới chống lại Washington .

Vào ngày 1/8/2026, Thiếu tướng Ali Abdollahi, người đứng đầu Bộ Chỉ huy Quân sự Thời chiến của Iran, cảnh báo Mỹ chống lại việc "thổi bùng ngọn lửa của một cuộc chiến tranh khu vực toàn diện," trong khi một quan chức cấp cao Iran tuyên bố Iran sẽ thắt chặt hơn nữa Eo biển Hormuz nếu lệnh phong tỏa tiếp diễn . Một cựu chỉ huy IRGC đã đưa ra thêm các lời đe dọa chống lại lực lượng Mỹ vào ngày 4/8/2026 .

Đàm phán ngoại giao: Mỏng manh và bế tắc

Một thỏa thuận ngừng bắn đã đạt được vào giữa tháng 6/2026, với một Bản ghi nhớ (MOU) gồm 14 điểm được ký kết tại G7 ở Pháp . Mỹ đã dỡ bỏ lệnh phong tỏa vào ngày 18/6 và giao thông đã tạm thời được nối lại . Nhưng các cuộc đàm phán nhanh chóng đổ vỡ. Vào ngày 1/7/2026, một vòng đàm phán gián tiếp ở Doha đã kết thúc mà không có dấu hiệu tiến triển nào hướng tới một nền hòa bình lâu dài; các nhà đàm phán vẫn tranh cãi về những vấn đề được cho là đã được giải quyết hai tuần trước đó .

Đến ngày 13-14/7/2026, Tổng thống Trump tái áp đặt lệnh phong tỏa và đe dọa sẽ ném bom các cây cầu và nhà máy điện ở Iran trừ khi các cuộc đàm phán được nối lại . Mỹ cũng đề xuất mức thuế 20% đối với tất cả hàng hóa đi qua Hormuz . Vào ngày 4/8/2026, Qatar cho biết các nhà trung gian đã đạt được một số tiến triển trong các nỗ lực nhằm chấm dứt cuộc khủng hoảng, nhưng tình trạng của các cuộc đàm phán vẫn không chắc chắn . Bộ trưởng Tài chính Bessent gợi ý rằng một thỏa thuận có thể đạt được "trong vòng vài ngày" , nhưng vào ngày 5/8/2026, Iran tuyên bố không có kế hoạch đàm phán trực tiếp với Washington, bất chấp việc Trump tuyên bố các cuộc đàm phán sẽ bắt đầu. Các cuộc thảo luận duy nhất của Iran là với Oman về một tuyến đường vận chuyển tạm thời tiềm năng . Ngoại trưởng Rubio tuyên bố đã đạt được "tiến triển", nhưng không có bước đột phá nào được xác minh.

Cuộc khủng hoảng vẫn hết sức bất ổn, với giá năng lượng toàn cầu có nguy cơ tăng cao khi điểm nghẽn dầu mỏ quan trọng nhất thế giới vẫn bị đóng cửa phần lớn.