Startup AI châu Âu huy động kỷ lục 23 tỷ USD trong nửa đầu 2026, nhưng sự thật phía sau là gì?

Xét theo quốc gia, Anh dẫn đầu về vốn huy động được, tiếp theo là Pháp và Đức . Công ty hạ tầng AI có trụ sở tại London, Nscale đã huy động được 2,9 tỷ euro (~3,3 tỷ USD) trong nửa đầu năm 2026, đây là thương vụ lớn nhất trên thị trường đầu tư mạo hiểm châu Âu . Tám công ty châu Âu đã chốt các vòng gọi vốn cổ phần từ 1 tỷ USD trở lên trong giai đoạn này, thiết lập một kỷ lục mới về các thương vụ siêu lớn tại lục địa già .

Tuy nhiên, sự tập trung này đi kèm với một lời cảnh báo. Tổng vốn đầu tư mạo hiểm châu Âu trong nửa đầu năm đạt khoảng 42 tỷ USD trên tất cả các lĩnh vực, vẫn thấp hơn nhiều so với mức đỉnh 60 tỷ USD của nửa đầu năm 2021 và bị lu mờ hoàn toàn bởi 392 tỷ USD của Bắc Mỹ . Thị trường đang đặt cược rất lớn vào một nhóm nhỏ những 'kẻ chiến thắng' trong lĩnh vực AI.

Khoảng trống mở rộng quy mô dai dẳng: Tại sao EU tung ra Quỹ 5 tỷ euro

Sự đổ bộ kỷ lục vào AI không giải quyết được vấn đề kinh niên của châu Âu: vốn giai đoạn muộn cho các công ty tăng trưởng cao. Ủy ban châu Âu đã xác định một khoảng trống tài trợ giai đoạn muộn dai dẳng, buộc các công ty công nghệ châu Âu đầy hứa hẹn phải chuyển ra nước ngoài hoặc bán sớm .

Để khắc phục điều này, EU đã ra mắt Quỹ Scaleup Europe trị giá 5 tỷ euro — một quỹ tăng trưởng và giai đoạn muộn nhắm vào các lĩnh vực công nghệ sâu chiến lược bao gồm AI, lượng tử, chất bán dẫn, robot, năng lượng và công nghệ vũ trụ . Sau một quy trình lựa chọn cạnh tranh với sự tham gia của các công ty như Atomico và Eurazeo, Hội đồng Quỹ EIC đã chọn công ty cổ phần tư nhân Thụy Điển EQT làm nhà quản lý quỹ . Quỹ đã hoàn tất các bước pháp lý cuối cùng vào tháng 8 năm 2026 và đã thực hiện khoản đầu tư đầu tiên: vào startup vũ trụ Phần Lan ICEYE .

Bất bình đẳng đa dạng: Nhiều thương vụ hơn, ít tiền hơn

Ngay cả khi nguồn tài trợ AI đạt kỷ lục, các báo cáo tương tự cũng chỉ ra những dữ liệu đáng báo động về tính đa dạng. Các startup AI có ít nhất một nhà sáng lập nữ chiếm 18% tổng số thương vụ hoàn tất kể từ năm 2023 nhưng chỉ nhận được 10% tổng vốn — một khoảng cách rõ rệt về tỷ trọng đô la . Trong hệ sinh thống công nghệ châu Âu rộng lớn hơn, các đội ngũ toàn nữ nhận được khoảng 1% tổng vốn đầu tư mạo hiểm, trong khi các đội ngũ toàn nam chiếm khoảng 90% . Chỉ 11% vốn đầu tư được rót cho các đội ngũ có ít nhất một nhà sáng lập là người dân tộc thiểu số, theo báo cáo State of European Tech của Atomico hợp tác với Extend Ventures .

Một báo cáo của PitchBook vào tháng 3 năm 2026 cho thấy các đội ngũ do phụ nữ lãnh đạo đã nhận được tỷ trọng vốn đầu tư mạo hiểm thấp nhất trong gần một thập kỷ, chỉ ở mức 1,2% tổng nguồn vốn . Ngay cả riêng trong lĩnh vực AI, các nhà sáng lập nữ chỉ chiếm 12,9% giá trị thương vụ . Báo cáo Tác động của EIC năm 2026 cho thấy 30% công ty được EIC hỗ trợ do phụ nữ lãnh đạo và 25% thương vụ đầu tư cổ phần có sự tham gia của nhà sáng lập nữ — cao hơn đáng kể so với mức trung bình của các quỹ đầu tư mạo hiểm — cho thấy các chương trình công có mục tiêu có thể tạo ra sự khác biệt .

Bức tranh toàn cảnh: Kỷ lục, Rủi ro dai dẳng

Các startup AI châu Âu chắc chắn đã khẳng định mình là một thế lực toàn cầu, lần đầu tiên thu hút hơn một nửa vốn đầu tư mạo hiểm của khu vực. Nhưng dữ liệu nửa đầu năm 2026 cho thấy một thị trường có độ tập trung cao, bị hạn chế ở giai đoạn muộn và bất bình đẳng sâu sắc. Quỹ Scaleup Europe trị giá 5 tỷ euro là nỗ lực đầy tham vọng nhất của EU để giữ các công ty tốt nhất của mình ở lại quê nhà. Liệu nguồn tài trợ AI kỷ lục và quỹ mới có thể mở rộng hệ sinh thống — thay vì chỉ làm sâu sắc thêm các khoản cược vào một số ít — sẽ định hình quỹ đạo công nghệ của châu Âu trong nhiều năm tới.