Nhà máy BYD 1 tỷ USD tại Thổ Nhĩ Kỳ bị đình chỉ: Cuộc khủng hoảng ngoại giao và chiến dịch truyền thông Trung Quốc

Động thái này đã phá vỡ thỏa thuận đầu tư được ký kết với chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ vào năm 2024, vốn được xem là một dấu mốc quan trọng cho tham vọng trở thành trung tâm sản xuất xe điện của Ankara. Thổ Nhĩ Kỳ ngay lập tức đáp trả bằng việc đình chỉ các ưu đãi miễn thuế nhập khẩu cho BYD và cảnh báo có thể yêu cầu hoàn trả tất cả các khoản lợi ích kèm lãi suất. Về phía mình, Bắc Kinh đã phát động một chiến dịch truyền thông và ngoại giao phối hợp để hạn chế thiệt hại về danh tiếng.

Tại sao BYD gác lại nhà máy Thổ Nhĩ Kỳ?

Sự thay đổi đột ngột của BYD đến từ nhu cầu cấp thiết phải thiết lập sản xuất ngay bên trong hàng rào thuế quan của Liên minh châu Âu (EU). Với mức thuế 27% mà EU áp lên xe điện Trung Quốc, việc sản xuất tại Thổ Nhĩ Kỳ, vốn dĩ vẫn phải chịu thuế khi xuất khẩu vào khối, kém hấp dẫn hơn nhiều so với việc xây dựng nhà máy ngay tại Hungary, một quốc gia thành viên EU . Bà Li cho biết, việc tìm kiếm một nhà máy lắp ráp thứ hai tại châu Âu, nhiều khả năng thông qua mua lại một nhà máy có sẵn ở Nam Âu (Tây Ban Nha nằm trong danh sách rút gọn), là ưu tiên tiếp theo sau Hungary .

Tiến độ của nhà máy Hungary đã bị thay đổi nhiều lần. Ban đầu nhắm mục tiêu cuối năm 2025, BYD đã bắt đầu sản xuất thử tại Szeged vào cuối tháng 1 năm 2026 . Sản xuất hàng loạt dự kiến diễn ra trong quý 2 năm 2026, và việc lắp ráp xe chính thức sẽ bắt đầu vào quý 4 năm 2026 . Mẫu xe đầu tiên rời dây chuyền sản xuất là BYD Seagull . Các báo cáo trước đó của Reuters từ tháng 7 năm 2025 cho thấy nhà máy này sẽ hoạt động dưới công suất trong ít nhất hai năm đầu, chỉ sản xuất hàng chục nghìn xe trong năm 2026, thay vì công suất thiết kế 300.000 xe mỗi năm .

Phản ứng của Thổ Nhĩ Kỳ: Thu hồi ưu đãi và đe dọa pháp lý

Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thổ Nhĩ Kỳ đã chính thức đình chỉ quyền miễn thuế nhập khẩu của BYD từ đầu năm 2026 sau khi dự án Manisa "không có tiến triển gì trong một thời gian" . Thỏa thuận đầu tư về mặt kỹ thuật vẫn còn hiệu lực, nhưng bộ này cảnh báo nếu BYD không tiến hành, công ty phải hoàn trả tất cả các khoản lợi ích đã nhận kèm lãi suất, theo luật pháp Thổ Nhĩ Kỳ và hợp đồng đầu tư .

Bộ trưởng Công nghiệp Mehmet Fatih Kacir đã nói với các nghị sĩ vào tháng 7 năm 2026 rằng Thổ Nhĩ Kỳ sẽ tiến hành các thủ tục pháp lý để thu hồi các ưu đãi nếu BYD chính thức hủy bỏ dự án . Truyền thông Thổ Nhĩ Kỳ đưa tin chính phủ sẽ tìm cách đòi lại toàn bộ số thuế đã được miễn kèm lãi suất . Tác động tài chính lên doanh số của BYD tại thị trường này là ngay lập tức: công ty chỉ bán được 152 xe tại Thổ Nhĩ Kỳ trong tháng 5 năm 2026, giảm mạnh so với mức 3.866 xe của tháng 1 năm 2026, sau khi mất quyền miễn thuế .

Chiến dịch 'báo chí' của Trung Quốc nhằm hàn gắn quan hệ

Việc BYD dừng dự án đã giáng một đòn mạnh vào hình ảnh của Trung Quốc tại Thổ Nhĩ Kỳ, một đối tác chiến lược quan trọng. Theo một bài báo của Middle East Eye vào ngày 3 tháng 8 năm 2026, chính phủ Trung Quốc đã "tăng cường đáng kể" các hoạt động quan hệ công chúng của mình tại quốc gia này . Một cố vấn chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ mô tả nỗ lực này là một "chiến dịch tuyên truyền" . Chiến dịch bao gồm:

• Tăng cường các nội dung do nhà nước Trung Quốc tài trợ trên các phương tiện truyền thông Thổ Nhĩ Kỳ .
• Tổ chức các chuyến đi cho các nhà báo Thổ Nhĩ Kỳ tới Trung Quốc, nhằm giới thiệu về sự hợp tác kinh tế của Trung Quốc và bù đắp cho các tin tức tiêu cực .
• Một nỗ lực ngoại giao rộng lớn hơn để bảo tồn các mối quan hệ chiến lược và kinh tế với Ankara .

Vào ngày 4 tháng 8 năm 2026, CGTN đã đăng một bài xã luận về kỷ niệm 55 năm quan hệ Trung Quốc - Thổ Nhĩ Kỳ, nhấn mạnh về một "tương lai chung" - một tín hiệu rõ ràng từ Bắc Kinh về nỗ lực hàn gắn . China Daily cũng đăng một bài báo cùng ngày với tiêu đề "Từ Eo biển Bosphorus đến sông Dương Tử: 55 năm quan hệ Thổ Nhĩ Kỳ - Trung Quốc" . Bộ Thương mại Trung Quốc cũng đã khuyến cáo các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc giữ công nghệ xe điện tiên tiến ở trong nước, và chỉ rõ Thổ Nhĩ Kỳ cùng Ấn Độ là những điểm đến cần thận trọng .

Bối cảnh rộng hơn: Doanh số, Thị phần và WTO

Các kết quả tìm kiếm hiện tại không bao gồm dữ liệu gần đây về doanh số bán hàng toàn cầu tháng 7 năm 2026 của BYD, thị phần châu Âu năm 2026, hay phán quyết của WTO về thuế quan của Thổ Nhĩ Kỳ đối với xe điện Trung Quốc. Trung Quốc đã nộp đơn kiện Thổ Nhĩ Kỳ lên WTO vào tháng 10 năm 2024 về mức thuế bổ sung 40% đối với xe điện nhập khẩu của Trung Quốc , nhưng chưa có phán quyết nào trong các kết quả tìm kiếm này. Những khía cạnh này vẫn chưa được xác nhận và cần phải có thêm thông tin.

Kết luận về mặt ngoại giao

Vụ việc BYD đã trở thành một trường hợp điển hình cho thấy sự căng thẳng giữa nhu cầu cấp thiết của các nhà sản xuất xe điện Trung Quốc trong việc nội địa hóa sản xuất bên trong hàng rào thuế quan của EU và các cam kết đầu tư song phương hiện có với các đối tác ngoài EU. Ankara cảm thấy thỏa thuận đã được ký kết với nhiều kỳ vọng vào năm 2024 đã bị bỏ rơi để chạy theo Hungary, làm tổn hại đến uy tín của Thổ Nhĩ Kỳ như một trung tâm sản xuất . Bắc Kinh hiện đang phải chi một khoản 'vốn ngoại giao' đáng kể để hạn chế thiệt hại, trong khi các quan chức Thổ Nhĩ Kỳ chuẩn bị thực thi các hình phạt tài chính trong thỏa thuận đầu tư .