Big Oil Cảnh Báo: Giá Nhiên Liệu Cao Sẽ Còn Kéo Dài — 'Nút Thắt' Là Năng Lực Lọc Dầu, Không Phải Sự Khan Hiếm Dầu Thô

Năng lực lọc dầu của Mỹ tiếp tục thu hẹp. Tính đến ngày 1 tháng 1 năm 2026, năng lực chưng cất khả dụng của Mỹ là 18,2 triệu thùng mỗi ngày theo lịch (b/cd) — giảm hơn 250.000 b/cd (khoảng 1%) so với một năm trước đó, theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) . Báo cáo Năng lực Nhà máy Lọc dầu hàng năm của EIA cũng ghi nhận 130 nhà máy lọc dầu đang hoạt động, ít hơn hai nhà máy so với năm 2025, sau khi LyondellBasell ngừng hoạt động tại nhà máy lọc dầu Houston và Phillips 66 ngừng hoạt động tại nhà máy lọc dầu Los Angeles .

Các tập đoàn dầu mỏ phương Tây đã thu hẹp quy mô một cách có cấu trúc trong dài hạn. Tổng sản lượng lọc dầu của BP, Chevron, Exxon, Shell và TotalEnergies đã giảm từ 16,4 triệu thùng/ngày vào năm 2005 (chiếm khoảng 22% tổng sản lượng toàn cầu) xuống còn 10,4 triệu thùng/ngày vào năm 2025 — giảm 37%, theo tính toán của Reuters Open Interest . Sự rút lui dài hạn này khiến hệ thống không còn năng lực dự phòng nào để hấp thụ các cú sốc.

Các Tập Đoàn Nói Gì?

ExxonMobil

Giới lãnh đạo ExxonMobil đã thẳng thắn về mức độ nghiêm trọng của tình hình. Giám đốc điều hành (CEO) Darren Woods cho biết năng lực lọc dầu toàn cầu hiện có so với nhu cầu là thấp nhất mà ông từng thấy: "Với tất cả nguồn cung bị mất đi, chúng tôi đang ở dưới mức năng lực khả dụng, nói thẳng ra, là thấp nhất mà tôi từng thấy" . Woods nói thêm rằng sự tách rời giữa giá dầu thô và giá nhiên liệu đang ngày càng dai dẳng và thách thức này "sẽ còn kéo dài một thời gian" . Exxon đạt sản lượng diesel kỷ lục trong quý 2, nhưng vẫn cảnh báo rằng gần 10% năng lực lọc dầu toàn cầu đang ngừng hoạt động . Giám đốc tài chính (CFO) Neil Hansen tuyên bố thẳng thừng: "Điểm đau thắt trong hệ thống năng lượng chính là khâu lọc dầu" .

Chevron

CEO Chevron Mike Wirth cảnh báo về "áp lực tăng giá sản phẩm trong quý 3 và có thể xa hơn nữa," lưu ý rằng nhu cầu đối với các sản phẩm chưng cất bao gồm dầu diesel và dầu sưởi khó có thể giảm trong dài hạn . Các nhà máy lọc dầu của Chevron tại Mỹ hoạt động ở mức kỷ lục hơn 1 triệu thùng/ngày, nhưng công ty cho biết biên lợi nhuận nhiên liệu lớn sẽ vẫn tồn tại trong bối cảnh năng lượng "căng thẳng" . "Các bộ đệm và bộ giảm xóc đang dần cạn kiệt, và khả năng thị trường hấp thụ sự mất cân bằng này đã giảm đi đáng kể so với thời điểm chúng ta bắt đầu," Wirth phát biểu tại một hội nghị .

Shell

Shell đã tham gia vào nhóm cảnh báo rằng giá tại các trạm xăng sẽ duy trì ở mức cao bất kể giá dầu thô giao dịch ở mức nào . CEO Shell Wael Sawan đã cảnh báo tại hội nghị CERAWeek rằng nguồn cung nhiên liệu máy bay thắt chặt sẽ lan sang dầu diesel và xăng: "Nhiên liệu máy bay đã bị ảnh hưởng. Diesel sẽ là thứ tiếp theo, và sau đó sẽ là xăng" . Shell đã vận hành các nhà máy lọc dầu của mình ở mức 102% công suất trong quý 2 — cố gắng sản xuất thêm nhiên liệu máy bay và dầu diesel để tận dụng giá tăng vọt — nhưng điều này hầu như không để lại chỗ trống để hấp thụ các gián đoạn tiếp theo . Shell đã tăng sản lượng nhiên liệu máy bay khoảng 20% để đáp ứng tín hiệu giá cả, nhưng điều này phải đánh đổi bằng sản lượng dầu diesel và xăng .

Diamondback Energy

Chủ yếu là nhà sản xuất dầu đá phiến, Diamondback Energy báo cáo giá dầu thô sản xuất của mình trong quý 4/2025 thấp hơn do lo ngại dư thừa nguồn cung, với giá trung bình nhận được giảm xuống còn 58,00 USD/thùng từ mức 64,60 USD trong quý trước đó . Điều này trái ngược hoàn toàn với câu chuyện về nút thắt nhà máy lọc dầu: vấn đề nằm ở khâu lọc dầu, chứ không phải ở khâu khai thác dầu thô.

Dự Trữ Tồn Kho Cạn Kiệt

Tồn kho xăng và dầu diesel ở gần mức thấp nhất trong nhiều năm tại các khu vực trọng điểm . Ngay cả khi giá dầu thô hạ nhiệt, giá nhiên liệu vẫn ở mức cao ngoan cố vì nút thắt nằm ở khâu lọc dầu, chứ không phải nguồn cung dầu thô. Các nhà phân tích tại Sparta Commodities đã tổng kết: "Đơn giản là không còn đủ năng lực lọc dầu trên toàn cầu để xử lý tất cả những thứ này" .

Công suất sử dụng nhà máy lọc dầu đã đạt đến giới hạn. Các nhà máy lọc dầu của Mỹ hoạt động ở mức 95% đến 97% công suất khả dụng trong quý 2, với Shell đạt 102%, khiến "hầu như không còn chỗ trống để tăng sản lượng" . EIA báo cáo rằng các nhà máy lọc dầu của Mỹ đã hoạt động ở mức khoảng 97% công suất khả dụng vào cuối tháng Bảy .

Bằng Chứng Từ Các Nhà Phân Tích Kinh Tế

Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB)

Một bài đăng trên blog ngày 31 tháng 7 của ECB cho thấy biên lợi nhuận lọc dầu gần mức kỷ lục đã góp phần đáng kể vào sự gia tăng giá nhiên liệu ở khu vực đồng euro. Đối với dầu diesel, biên lợi nhuận lọc dầu đã thêm 0,10 EUR vào mỗi lít giá bán lẻ trước chiến tranh Iran — con số này đã tăng lên 0,35 EUR trong ba tuần đầu tháng Bảy. Đối với xăng, mức tăng là từ 0,04 EUR mỗi lít vào tháng Hai lên 0,23 EUR vào tháng Bảy. ECB cảnh báo rằng khả năng biên lợi nhuận sẽ còn tăng thêm trong tháng Tám trước khi có sự thoái lui .

TD Economics

Trong báo cáo "Dollars & Sense" tháng 4 năm 2026 của mình, TD Economics lưu ý rằng giá xăng và dầu diesel đã tăng vọt lần lượt 38% và 43% kể từ cuối tháng Hai, do cuộc khủng hoảng lọc dầu . TD cũng báo cáo giá dầu diesel tăng 30% và tình trạng thiếu hụt nhiên liệu máy bay đang lan sang giá cả hàng tiêu dùng, với cú sốc nguồn cung dầu thô đẩy lạm phát CPI lên mức dự kiến 3,6% ở Mỹ và 2,7% ở Canada trong năm 2026 . Dự báo giá dầu cơ sở của TD giả định giá dầu thô sẽ trung bình khoảng 96 USD/thùng trong quý 2 trước khi hạ nhiệt dần về mức 80 USD/thùng vào cuối năm, nhưng điều này dựa trên kịch bản giảm leo thang chưa xảy ra .

Áp Lực Cơ Cấu Lên Dầu Diesel Và Xăng

Dầu diesel đặc biệt khan hiếm vì các nhà máy lọc dầu sản xuất các sản phẩm chưng cất trung bình là những nhà máy bị ảnh hưởng nặng nề nhất bởi thiệt hại chiến tranh và đóng cửa. Biên lợi nhuận lọc dầu diesel của châu Âu đạt mức cao kỷ lục hơn 60 USD/thùng vào tháng Bảy . Mức phí bảo hiểm của hợp đồng tương lai dầu gasoil lưu huỳnh thấp của châu Âu so với dầu thô — thước đo lợi nhuận mà các nhà máy lọc dầu thu được từ việc sản xuất dầu diesel — đã kéo dài mức cao nhất mọi thời đại lên tới 74,66 USD/thùng .

Mối liên hệ truyền thống giữa dầu thô và giá nhiên liệu đang bị phá vỡ. Exxon và Chevron đã cảnh báo rõ ràng rằng ngay cả khi giá dầu thô giảm, giá xăng, dầu diesel và nhiên liệu máy bay sẽ không giảm theo vì sự hạn chế nằm ở khâu lọc dầu trong chuỗi — chứ không phải nguồn cung dầu thô thượng nguồn . Như tờ Business Times đã tổng kết: "Gần 10% khả năng lọc dầu thô của thế giới đang ngừng hoạt động" .

Không có giải pháp nhanh chóng nào trong tầm mắt. Xây dựng nhà máy lọc dầu mới mất nhiều năm, các nhà máy hiện có đang hoạt động hết công suất và các sự cố ngừng hoạt động liên quan đến chiến tranh không có lộ trình giải quyết trong ngắn hạn. Darren Woods của Exxon nhận định, "Sẽ mất một thời gian để ngành công nghiệp này tự đào thoát khỏi cái hố đó" . Thâm hụt cơ cấu này dự kiến sẽ kéo dài ít nhất vài quý, giữ biên lợi nhuận ở mức cao và giá bơm nhiên liệu vẫn đắt đỏ .