Siêu El Niño 2026: Nhiệt độ kỷ lục, nguy cơ sụp đổ Amazon và những cảnh báo của giới khoa học

Các ngưỡng xác suất chính từ các dự báo chính thức:

• 81% khả năng El Niño này sẽ nằm trong số những sự kiện lớn nhất trong lịch sử kể từ năm 1950, theo Cơ quan Thời tiết Quốc gia Mỹ .
• 66% khả năng đạt trạng thái "siêu" El Niño (chỉ số Niño3.4 ≥ 2.0°C) vào mùa thu hoặc mùa đông, theo dự báo tháng 5 của NOAA .
• 23 trên 26 mô hình được sử dụng trong dự báo đồng thuận cho rằng một siêu El Niño sắp diễn ra vào cuối năm nay .

Nhà khoa học khí hậu Zeke Hausfather, sau khi xem xét 667 thành viên tập hợp từ 14 mô hình dự báo mùa khác nhau vào tháng 7, đã mô tả viễn cảnh này là một "sự kiện El Niño có khả năng phá vỡ kỷ lục" và "có thể kết thúc với tư cách là sự kiện mạnh nhất với một biên độ chênh lệch thực sự đáng kinh ngạc" .

Nhiều nhà nghiên cứu đã nói với tạp chí Nature vào ngày 23/7 rằng sự kiện này "đang trên đà trở thành một trong những sự kiện lớn nhất trong ít nhất 150 năm qua" . Trung tâm Nghiên cứu Chung của Ủy ban Châu Âu (JRC) đã công bố một phân tích dự phòng vào ngày 16/7, cảnh báo rằng một sự kiện có cường độ kỷ lục có thể gây ra những hậu quả dây chuyền toàn cầu đối với an ninh lương thực, tài nguyên nước và rủi ro thiên tai .

Liệu năm 2026 Có Phải Là Năm Nóng Nhất Trong Lịch Sử?

Sự bùng nổ của El Niño diễn ra vào thời điểm hành tinh vốn đã ấm bất thường. Mức chênh lệch nhiệt độ bề mặt toàn cầu từ tháng 1 đến tháng 6 năm 2026 là cao thứ ba trong lịch sử 177 năm, ở mức +1,14°C so với đường cơ sở, chỉ sau năm 2024 và 2025 . Câu hỏi then chốt là liệu đỉnh điểm của El Niño có đến đủ sớm trong năm 2026 để nâng nhiệt độ trung bình năm vượt qua kỷ lục của năm 2024 hay không, hay kỷ lục đó sẽ thuộc về năm 2027.

Các ước tính khác nhau tùy thuộc vào bộ dữ liệu và phương pháp luận:

• Carbon Brief ước tính 35% khả năng năm 2026 sẽ thiết lập một kỷ lục nhiệt độ mới, gần như tăng gấp đôi chỉ trong bốn tháng, với hầu hết sự thay đổi đến từ các dự báo El Niño ngày càng mạnh .
• Nhóm của James Hansen tại Đại học Columbia đưa ra quan điểm mạnh mẽ hơn, kết luận rằng năm 2026 "đang trên đà trở thành năm nóng nhất" trong lịch sử đo đạc, dựa trên một cách tiếp cận dựa trên vật lý có tính đến độ nhạy khí hậu cao và sự gia tăng gần đây của cưỡng bức khí hậu ròng .
• WMO dự báo 86% khả năng ít nhất một trong năm năm tới sẽ thiết lập một kỷ lục nhiệt độ toàn cầu mới, với năm 2027 được xem là năm đỉnh điểm tiềm năng khi toàn bộ sức nóng của El Niño lan đến bề mặt .
• Một quan điểm thận trọng hơn từ phân tích trước đó của Carbon Brief, dựa trên năm bộ dữ liệu nhiệt độ khác nhau, cho thấy năm 2026 có thể là năm ấm thứ hai, với 19% khả năng vượt qua năm 2024 .

Sự khác biệt này bắt nguồn từ việc liệu đỉnh điểm của El Niño có đến đủ muộn trong năm 2026 để được ghi nhận đầy đủ vào nhiệt độ trung bình năm hay sẽ tràn sang đầu năm 2027. Hausfather lưu ý rằng tỷ lệ dao động từ khoảng 2/3 trong dữ liệu của NASA và Berkeley Earth đến khoảng 2/10 trong dữ liệu ERA5 và 1/10 trong dữ liệu JRA-3Q .

Rừng Amazon: Một Hệ Sinh Thái Trên Bờ Vực

Có lẽ rủi ro cấp tính nhất từ El Niño 2026 là đối với rừng mưa Amazon, nơi bước vào sự kiện này trong tình trạng đã bị suy yếu nghiêm trọng sau hạn hán 2023–2024.

Áp lực chồng chất: Một nghiên cứu được công bố trên PNAS vào tháng 4 năm 2026 cho thấy 53,7% diện tích rừng nguyên sinh bị ảnh hưởng bởi hạn hán 2023–2024 sẽ vẫn chưa thể phục hồi ngay cả sau bảy năm . Khu rừng đang mất dần sinh khối, điều này làm giảm khả năng tái chế nước và duy trì vi khí hậu của nó. Nghiên cứu do INPE (Viện Nghiên cứu Vũ trụ Quốc gia Brazil) dẫn đầu được công bố vào tháng 7 cho thấy Amazon thuộc Brazil đã trải qua mùa khô kéo dài và những thay đổi về lượng mưa mà trước đây được dự báo cho những năm 2030 và 2040, nghĩa là khả năng phục hồi của hệ thống đang bị xói mòn nhanh hơn dự kiến .

Nhiệt và cháy rừng: Trong đợt El Niño 2023–2024, nhiệt độ ở Amazon đã tăng 2–4°C (3.5–7°F) so với mức trung bình lịch sử của khu rừng . Một siêu El Niño mới có thể đẩy các điều kiện vượt qua các ngưỡng tới hạn, với khu vực đông bắc Amazon khô hơn, miền bắc Brazil, Colombia và Venezuela phải đối mặt với nguy cơ cháy rừng cực độ và mực nước sông giảm nhanh chóng .

Phản ứng của chính phủ: Brazil đã tăng chi tiêu cho cháy rừng và thuê một số lượng kỷ lục lính cứu hỏa liên bang để chuẩn bị cho hạn hán khắc nghiệt .

Tổ chức World Weather Attribution đã cảnh báo rằng năm 2026 có thể chứng kiến "một năm cháy rừng toàn cầu chưa từng có" khi El Niño kết hợp với nhiệt độ và khô hạn hiện có .

Biến đổi khí hậu do con người gây ra so với vai trò của El Niño

Các nhà khoa học thuộc nhiều lĩnh vực nhấn mạnh rằng đây là một cuộc khủng hoảng nhiều lớp, không phải là một hiện tượng hoàn toàn tự nhiên. El Niño là một hiện tượng chu kỳ tự nhiên, nhưng hiện tại nó đang diễn ra trên nền tảng ấm lên khoảng 1,3°C do con người gây ra. Kết quả là mọi sự kiện El Niño đều đẩy nhiệt độ toàn cầu lên cao hơn bất kỳ sự kiện tương đương nào trong quá khứ .

Sự quay trở lại nhanh chóng của El Niño – chỉ ba năm sau lần cuối cùng – tự nó đã là điều bất thường. Nhóm của Hansen cho rằng sự ấm lên nền cực đoan có thể đang làm thay đổi động lực của chính chu kỳ ENSO . Biến đổi khí hậu cũng đang làm cho các tác động của El Niño khó dự đoán hơn. Các chuyên gia của Cục Khí tượng Úc lưu ý vào tháng 6 rằng hậu quả của El Niño đang "trở nên khó lường hơn do biến đổi khí hậu", với các mô hình kết nối từ xa truyền thống đang bị phá vỡ .

WMO và các cơ quan Liên Hợp Quốc đã nhấn mạnh rằng trong khi El Niño cung cấp sự bùng nổ nhiệt tạm thời, chính hàng thập kỷ ấm lên do con người gây ra mới là nguyên nhân đã khóa chặt mức nền kỷ lục, khiến ngay cả những El Niño vừa phải cũng trở nên nguy hiểm .

Lời kêu gọi khẩn cấp về sự chuẩn bị và thích ứng

Một liên minh rộng rãi các cơ quan khoa học và tổ chức quốc tế đã đưa ra những cảnh báo khẩn cấp:

• WMO đã chính thức kích hoạt các cảnh báo El Niño vào ngày 2/6 và kêu gọi tất cả các quốc gia "tăng cường hệ thống cảnh báo sớm" và chuẩn bị cho nhiệt độ trên trung bình "ở hầu hết mọi nơi" .
• Các cơ quan LHQ (OCHA, FAO, WFP) cảnh báo vào ngày 18/6 rằng hàng triệu người đang phải đối mặt với nạn đói, mất nhà cửa và khó khăn kinh tế có thể phải hứng chịu một cú sốc khí hậu lớn khác, và "các cú sốc khí hậu đang gia tăng" .
• Trung tâm Nghiên cứu Chung của Ủy ban Châu Âu đã công bố một phân tích dự phòng chi tiết, kêu gọi các biện pháp thích ứng chủ động trên các lĩnh vực an ninh lương thực, tài nguyên nước, hệ thống y tế và giảm thiểu rủi ro thiên tai .
• NOAA và Cơ quan Thời tiết Quốc gia Mỹ nhấn mạnh rằng rủi ro về một "sự kiện lịch sử có sức mạnh thúc đẩy thời tiết cực đoan" đang gia tăng và thời gian chuẩn bị đang thu hẹp .
• Tổ chức World Weather Attribution và các nhà khoa học khí hậu như Hansen đang kêu gọi tăng tốc đầu tư thích ứng, đặc biệt là ở các vùng nhiệt đới, nơi nguy cơ kết hợp giữa nhiệt độ-hạn hán-cháy rừng là cao nhất .

Tổng thư ký LHQ António Guterres cũng lên tiếng kêu gọi: "Các điều kiện El Niño sẽ đổ thêm dầu vào lửa cho một thế giới đang ấm lên. Các tác động sẽ còn mạnh mẽ hơn, lan xa hơn và vượt qua biên giới với tốc độ tàn khốc" .

Kết luận

El Niño 2026 đang mạnh lên nhanh hơn hầu hết mọi sự kiện từng được ghi nhận, với 81% khả năng nằm trong số những sự kiện lịch sử hàng đầu và tiềm năng mạnh mẽ để đạt đến trạng thái siêu El Niño. Nó đã nâng tỷ lệ khả năng năm 2026 vượt qua năm 2024 để trở thành năm nóng nhất lên 35-50%, tùy thuộc vào mô hình, với năm 2027 là một ứng cử viên thậm chí còn mạnh hơn. Rừng Amazon, vẫn đang phục hồi sau hạn hán 2023–2024, phải đối mặt với rủi ro hệ sinh thái cấp tính nhất, và các nhà khoa học trong các lĩnh vực khí hậu, sinh thái và nhân đạo đang đưa ra những lời kêu gọi phối hợp hành động khẩn cấp trước khi sự kiện đạt đỉnh vào gần cuối năm.