Fitch cảnh báo: 'Cơn sốt' AI đang trở thành rủi ro tín dụng toàn cầu lớn nhất

Ngày 28/7/2026, hãng xếp hạng tín dụng Fitch Ratings đã công bố báo cáo Rủi ro Toàn cầu Quý III, đưa ra cảnh báo nghiêm trọng nhất từ trước đến nay: nguy cơ điều chỉnh thị trường AI hiện là một trong hai mối đe dọa ngắn hạn chính đối với tín dụng toàn cầu, cùng với rủi ro địa chính trị từ xung đột Mỹ - Iran và sự gián đoạn ở eo biển Hormuz . Mối quan ngại cốt lõi là việc chi tiêu vốn khổng lồ cho AI, được tài trợ bằng nợ, dự kiến lên tới 700–800 tỷ USD trong năm 2026 và 1.000 tỷ USD vào năm 2027, đã trở nên gắn chặt với nền kinh tế thực và thị trường vốn Mỹ . Fitch lập luận rằng một đợt bán tháo tài sản liên quan đến AI sẽ không còn chỉ giới hạn ở thị trường chứng khoán mà sẽ lan rộng ra thị trường tín dụng và tác động tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế nói chung.

Cảnh báo này được đưa ra trong bối cảnh thị trường vốn đã căng thẳng. Chỉ trong vài ngày cuối tháng 7, lo ngại đã chuyển từ những đồn thổi trên thị trường cổ phiếu thành những tín hiệu cứng rắn từ thị trường tín dụng: chỉ số chứng khoán Hàn Quốc lao dốc, chi phí bảo hiểm rủi ro vỡ nợ (CDS) của các ông lớn công nghệ tăng vọt lên mức kỷ lục, và một thuật ngữ mới — "circular financing" (tài trợ vòng tròn) — đã xuất hiện trong giới phân tích.

Cú sốc KOSPI Hàn Quốc: Biến động 34% trong ba ngày

Phản ứng thị trường gay gắt nhất diễn ra tại Seoul. Ngày 28 và 29 tháng 7, chỉ số KOSPI của Hàn Quốc giảm 16% chỉ trong hai phiên, kích hoạt cơ chế ngắt mạch giao dịch cả hai ngày . Đà bán tháo trực tiếp bắt nguồn từ sự nghi ngờ của nhà đầu về lợi nhuận từ đầu tư cơ sở hạ tầng AI và sự cạnh tranh ngày càng gia tăng trong lĩnh vực sản xuất chip nhớ, nơi các gã khổng lồ Hàn Quốc như Samsung Electronics và SK Hynix đang thống trị . SK Hynix đã báo cáo lợi nhuận hoạt động kỷ lục 60,54 nghìn tỷ won (41,25 tỷ USD), tăng 557% so với cùng kỳ năm ngoái, nhưng vẫn thấp hơn khoảng 3,5 nghìn tỷ won so với dự báo của các nhà phân tích, càng làm dấy lên bất an .

Sau đó là sự phục hồi mạnh mẽ chưa từng có. Ngày 31 tháng 7, KOSPI bật tăng 18% chỉ trong một phiên sau khi chính phủ Hàn Quốc công bố kế hoạch bơm 20 nghìn tỷ won (13,9 tỷ USD) từ quỹ đầu tư quốc gia của mình cho các khoản đầu tư chiến lược vào AI, trung tâm dữ liệu và cơ sở hạ tầng . Tờ New York Times nhận định, trước đợt tăng giá này, thị trường đã suy thoái do lo ngại rằng các khoản đầu tư AI toàn cầu vượt quá 1.000 tỷ USD "đã là quá mức cần thiết" .

Các tín hiệu trái chiều tiếp tục kéo dài sang tháng 8. Ngày 1/8, Hàn Quốc công bố số liệu xuất khẩu tháng 7 vượt dự báo, với xuất khẩu chất bán dẫn tăng 179% so với cùng kỳ năm ngoái nhờ nhu cầu chip AI toàn cầu . Tuy nhiên, số liệu mạnh mẽ này lại nằm cạnh đợt bán tháo cổ phiếu khốc liệt trước đó, phản ánh một thị trường đang không thể quyết định liệu nhu cầu AI hiện tại có xứng đáng với quy mô vốn đang được cam kết hay không.

Chi phí bảo hiểm nợ (CDS) lập kỷ lục: Thị trường tín dụng dẫn đầu

Trong khi thị trường cổ phiếu thu hút sự chú ý, thị trường tín dụng đã phát đi một tín hiệu đáng báo động hơn nhiều. Chi phí bảo hiểm rủi ro vỡ nợ (CDS) của các ông lớn như Alphabet, Amazon, Meta và Nvidia đã chạm mức cao kỷ lục vào cuối tháng 7, khi các nhà đầu tư ngày càng lo ngại về khoản nợ mà các công ty này đang vay để tài trợ cho các trung tâm dữ liệu, chip và các mô hình AI tiên tiến . Giá CDS cao hơn đồng nghĩa với việc các nhà đầu tư đang đòi hỏi một mức bù rủi ro lớn hơn để chấp nhận cho vay, phản ánh sự gia tăng lo ngại về khả năng trả nợ của công ty.

Thị trường tín dụng, thay vì định giá cổ phiếu, đã trở thành chỉ báo căng thẳng hàng đầu — với CDS "vượt mặt" EPS (thu nhập trên mỗi cổ phiếu) để trở thành thước đo chính . Hợp đồng CDS kỳ hạn 5 năm của Oracle được chào bán ở mức 215 điểm cơ bản vào cuối tháng 7, nghĩa là các nhà đầu tư cần trả 215.000 USD mỗi năm để bảo hiểm cho 10 triệu USD trái phiếu phát hành của Oracle . Chi phí bảo hiểm tín dụng của các ông lớn công nghệ đã tăng hơn gấp đôi kể từ đầu năm 2025 .

CNBC đưa tin vào ngày 24 và 26/7 rằng chênh lệch tín dụng (credit spreads) của các công ty công nghệ đang thúc đẩy quá trình xây dựng AI đang mở rộng mạnh mẽ, khi các nhà đầu tư thu nhập cố định ngày càng cảm thấy không thoải mái với khối lượng vốn khổng lồ cần huy động . Những con số thật sự đáng kinh ngạc: lượng trái phiếu phát hành của các công ty dịch vụ đám mây lớn (hyperscaler) đạt 182 tỷ USD trong nửa đầu năm 2026, tăng gấp 13 lần so với cùng kỳ năm ngoái (tương đương mức tăng 1.300%) .

Vấn đề 'Tài trợ vòng tròn' (Circular Financing)

Các nhà phân tích đã chỉ ra một vấn đề "tài trợ vòng tròn" đáng lo ngại . Mô hình này diễn ra như sau: Các công ty Big Tech vay nợ khổng lồ để mua chip Nvidia và xây dựng trung tâm dữ liệu, từ đó cung cấp sức mạnh cho các dịch vụ AI. Tuy nhiên, nhu cầu sử dụng cuối cùng đối với các dịch vụ AI này vẫn chưa được chứng minh. Nếu niềm tin vào lợi nhuận từ các khoản đầu tư này suy giảm, toàn bộ vòng tròn có thể sụp đổ — từ Nvidia đến toàn bộ lĩnh vực đám mây quy mô lớn .

Mối quan ngại là chi tiêu cho AI đã chuyển từ một vụ cá cược đầu cơ trên thị trường cổ phiếu thành một rủi ro tín dụng mang tính hệ thống. Chính Fitch đã nêu ra bốn yếu tố có thể kích hoạt một cuộc điều chỉnh: lợi nhuận thương mại từ AI thấp hơn kỳ vọng, các quy định chặt chẽ hơn, sự cạnh tranh gia tăng và sự gián đoạn thị trường lao động .

Bối cảnh tín dụng toàn cầu rộng hơn

Báo cáo triển vọng của Fitch đã đặt rủi ro điều chỉnh AI ngang hàng với leo thang quân sự Mỹ-Iran và khả năng phong tỏa eo biển Hormuz như hai mối đe dọa lớn nhất trong ngắn hạn đối với tín dụng toàn cầu . Một rủi ro thứ ba — hiện tượng El Niño mạnh — được cho là sẽ gây thêm áp lực lên các quốc gia có xếp hạng tín dụng thấp (junk-rated) .

Cảnh báo của Fitch không đơn độc. Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS), trong báo cáo thường niên tháng 6/2026, đã chỉ ra tính bền vững của các khoản đầu tư liên quan đến AI là một điểm áp lực chính trong các điều kiện tài chính toàn cầu . Báo cáo Triển vọng Tín dụng nửa cuối năm 2026 của Man Group (ngày 9/7) lưu ý rằng thị trường tín dụng "đã cảm nhận được sức nặng" của nguồn cung trái phiếu từ các công ty hyperscaler, với khối lượng phát hành tăng và tỷ lệ bù đắp lãi vay (interest coverage ratios) giảm có thể sẽ khiến chênh lệch tín dụng tiếp tục mở rộng . Allianz Research (ngày 8/7) nhận xét rằng mặc dù AI đang hỗ trợ tăng trưởng toàn cầu và bù đắp các tác động tiêu cực từ giá năng lượng và chiến tranh thương mại, nhưng việc phát hành trái phiếu liên quan đến AI gia tăng và tỷ lệ bù đắp lãi vay suy giảm có thể sẽ dẫn đến "sự mở rộng nhẹ trong chênh lệch tín dụng" và làm tăng 4% số vụ vỡ nợ trên toàn cầu trong năm 2026 .

Kết luận

Mối quan ngại cốt lõi — được tóm gọn trong cụm từ của Fitch rằng chi tiêu cho AI "đang chạy trước những lợi nhuận tương lai không chắc chắn" — đã chuyển từ một cuộc tranh luận trên thị trường cổ phiếu thành một thực tế trên thị trường tín dụng. Chỉ trong vài ngày cuối tháng 7/2026, các nhà đầu tư đã chứng kiến chỉ số chứng khoán Hàn Quốc dao động hơn một phần ba, chi phí bảo hiểm nợ của các công ty công nghệ lớn nhất thế giới lập kỷ lục, và thị trường trái phiếu toàn cầu bắt đầu định giá lại rủi ro nợ AI một cách nghiêm túc.

Câu hỏi trị giá một nghìn tỷ đô la — liệu các khoản đầu tư vào cơ sở hạ tầng AI có tạo ra lợi nhuận xứng đáng với chi phí bỏ ra hay không — vẫn chưa có lời giải. Điều đã thay đổi vào tháng 7/2026 là thị trường đã bắt đầu đòi hỏi một câu trả lời.