Đồng chạm 14.000 USD: Cuộc chơi thuế quan Mỹ đang phá vỡ thị trường toàn cầu

Giá đồng chuẩn trên sàn giao dịch kim loại London (LME) đã vượt mốc 14.000 USD/tấn vào tháng 1/2026 và duy trì ở mức cao, với hợp đồng tương lai tháng 9/2026 trên sàn Comex gần đây giao dịch quanh mức 14.224 USD/tấn . Đà tăng này được thúc đẩy bởi sự kết hợp của các cú sốc nguồn cung, dòng vốn đầu cơ và sự méo mó thị trường do thuế quan gây ra — chứ không phải do nhu cầu người dùng cuối tăng đột biến .

Điều gì đang đẩy giá đồng lên gần 14.000 USD?

Gián đoạn nguồn cung mỏ. Vụ bất khả kháng (force majeure) tại mỏ Grasberg của Freeport-McMoRan đã loại bỏ khoảng 525.000 tấn nguồn cung trong giai đoạn 2025–2026, gần như qua đêm biến dự báo thặng dư toàn cầu thành thâm hụt . Các gián đoạn bổ sung tại các mỏ lớn khác và tình trạng thiếu tinh quặng (concentrate) tại các nhà máy luyện càng làm trầm trọng thêm tình trạng thâm hụt .

Cơ bản so với đầu cơ. Các quỹ đầu tư đã quay lại mua ròng đồng, tiếp thêm đà tài chính cho một câu chuyện vốn đã khan hiếm về mặt vật chất . Tuy nhiên, các nhà phân tích tại J.P. Morgan, S&P Global và Goldman Sachs đã cảnh báo rằng giá đang "vượt quá mức cơ bản" so với nhu cầu thực tế, với Goldman dự báo một đợt điều chỉnh giảm vào cuối năm 2026 .

Các yếu tố vĩ mô và địa chính trị. Nhu cầu ngày càng tăng từ các trung tâm dữ liệu AI, lưới điện và xe điện (EV) củng cố cho luận điểm tăng giá dài hạn, trong khi các lệnh trừng phạt và xung đột do Mỹ dẫn đầu ở Trung Đông đã làm gián đoạn các tuyến vận chuyển chính, thắt chặt nguồn cung giao nhận .

Kỷ lục nhập khẩu vào Mỹ và 'cò mồi' Comex-LME

Chênh lệch giá giữa hợp đồng tương lai đồng trên sàn Comex (Mỹ) và LME (Anh) là lực lượng gây xáo trộn lớn nhất trên dòng chảy đồng toàn cầu.

Nhập khẩu vào Mỹ năm 2025 tăng vọt 80% lên mức kỷ lục 1,64 triệu tấn, khi các nhà kinh doanh tận dụng chênh lệch giá (arbitrage) được tạo ra từ kỳ vọng áp thuế đối với đồng tinh luyện . Tốc độ nhập khẩu tiếp tục tăng tốc trong năm 2026, mặc dù mức chênh lệch đã có lúc thu hẹp khi thuế quan bị trì hoãn .

Tồn kho Comex đạt kỷ lục 652.200 tấn (tăng từ khoảng 80.000 tấn vào tháng 2/2025), trong khi tồn kho trên LME và SHFE (Thượng Hải) bên ngoài nước Mỹ bị rút cạn . Đến cuối tháng 6/2026, hơn một nửa lượng đồng tinh luyện có thể kiểm đếm được trên thế giới đang nằm tại thị trường Mỹ .

Hoạt động arbitrage định kỳ mở lại. Mức chênh lệch (premium) của Comex so với LME đã nới rộng trở lại trên 500 USD/tấn vào cuối tháng 5/2026 nhờ tin đồn thuế quan mới, sau đó sụp đổ khi Nhà Trắng trì hoãn quyết định, rồi lại mở rộng một lần nữa .

Tồn kho toàn cầu và Backwardation: Định giá sự khan hiếm trong thời kỳ dư thừa

Thị trường đang trải qua một tình thế nghịch lý.

Tổng tồn kho trên các sàn giao dịch (LME + Comex + SHFE) đã vượt 1,1 triệu tấn vào đầu năm 2026 — mức cao nhất kể từ năm 2003 — và tiến gần 1,2 triệu tấn vào giữa năm . Đây không phải là sự thiếu hụt toàn cầu thực sự; đó là sự phân bổ sai lệch về mặt địa lý do arbitrage thuế quan gây ra.

Tồn kho ngoài Mỹ đang cạn kiệt. Trong khi tồn kho Comex phình to, tồn kho LME và SHFE bên ngoài nước Mỹ đã giảm mạnh, tạo ra tình trạng khan hiếm cục bộ, từ đó hỗ trợ cho backwardation (tình trạng giá giao ngay cao hơn giá tương lai) trên các hợp đồng phi Mỹ .

Reuters mô tả động thái này là "định giá sự khan hiếm trong thời kỳ dư thừa" — giá LME phản ánh nỗi lo về nơi kim loại không có (bên ngoài nước Mỹ) thay vì sự sẵn có trên toàn cầu .

Tình trạng quyết định thuế quan đồng tinh luyện của chính quyền ông Trump

Chế độ thuế quan đã được thực thi một phần theo từng giai đoạn, với một mức thuế phổ quát theo lộ trình đối với đồng tinh luyện hiện đã được xác nhận.

• Ngày 30/7/2025 (có hiệu lực từ ngày 1/8/2025): Tổng thống Trump áp thuế 50% theo Mục 232 đối với sản phẩm đồng bán thành phẩm (ống, dây, que, tấm) và các sản phẩm phái sinh, nhưng loại trừ đồng tinh luyện (cathode) ở giai đoạn này .
• Ngày 2/4/2026 (có hiệu lực từ ngày 6/4/2026): Đạo luật thứ hai sửa đổi chế độ, áp thuế cố định 50% đối với hầu hết các mặt hàng đồng và giới thiệu một mức thuế phổ quát theo lộ trình đối với đồng tinh luyện — 15% bắt đầu từ năm 2027 và tăng lên 30% vào năm 2028 — theo khuyến nghị của Bộ trưởng Thương mại .
• Ngày 1/6/2026: Một đạo luật xa hơn đã điều chỉnh lại cơ cấu thuế quan, xác nhận lộ trình thuế quan đối với đồng tinh luyện và thắt chặt các quy tắc xuất xứ cũng như phạm vi áp dụng .
• Hiện tại (cuối tháng 7/2026): Câu hỏi "đang chờ xử lý" quan trọng về đồng tinh luyện không còn là liệu thuế quan có được áp dụng hay không, mà là khi nào và ở mức nào. Mức thuế 15% dự kiến bắt đầu từ năm 2027 dường như đã chắc chắn, mặc dù một số người tham gia thị trường đã suy đoán rằng chính quyền có thể đẩy nhanh hoặc trì hoãn .

Các kịch bản thị trường: Thuế quan được áp dụng vs. Bị loại bỏ

Trường hợp thuế quan đồng tinh luyện được áp dụng (kịch bản cơ sở: 15% vào năm 2027, 30% vào năm 2028)

• Mức chênh lệch Comex vẫn tồn tại hoặc mở rộng. Người mua Mỹ sẽ có lợi thế chi phí cấu trúc đối với kim loại nội địa, giữ cho Comex ở mức cao hơn LME một cách bền vững .
• Tồn kho tại Mỹ duy trì ở mức cao; phần còn lại của thế giới thắt chặt hơn. Động lực vận chuyển kim loại vào Mỹ tiếp diễn, rút cạn tồn kho LME và SHFE, củng cố tình trạng backwardation ở các hợp đồng phi Mỹ .
• Hỗ trợ giá trong ngắn hạn, điều chỉnh về sau. Goldman Sachs dự báo rằng khi thuế quan rõ ràng vào giữa năm 2026, giá sẽ giảm từ các mức kỷ lục vào cuối năm khi bong bóng đầu cơ biến mất, nhưng bản thân thuế quan sẽ tạo ra một mức sàn cho giá tại Mỹ .
• Phân mảnh thị trường có tính cấu trúc. Reuters cảnh báo sự đảo lộn này "có nguy cơ trở thành sự phân mảnh có tính cấu trúc" giữa thị trường đồng Mỹ và quốc tế, với sự khác biệt lâu dài về giá cả và phân bổ tồn kho .

Trường hợp thuế quan đồng tinh luyện bị loại bỏ hoặc trì hoãn đáng kể

• Mức chênh lệch Comex sụp đổ. Cánh cửa arbitrage sẽ đóng lại nhanh chóng, gây ra sự mất giá mạnh đối với kim loại đang trên đường vận chuyển hoặc đang được lưu trữ trong các kho hàng Mỹ .
• Tái cân bằng tồn kho lớn. Hàng tồn kho đồng tại Mỹ sẽ được giải phóng khi kim loại được tái xuất hoặc bán chiết khấu, tràn ngập thị trường toàn cầu và gây áp lực giảm giá mạnh lên giá LME .
• Điều chỉnh giá mạnh. Goldman Sachs và các nhà phân tích khác dự kiến giá LME sẽ giảm xuống dưới 12.000 USD/tấn nếu thuế quan bị loại bỏ, do "phần bù thuế quan" hiện đang nằm trong giá sẽ biến mất .
• Dư thừa tạm thời; các yếu tố cơ bản về nhu cầu tái khẳng định. Nếu không có sự bóp méo của thuế quan, thị trường sẽ quay trở lại tập trung vào các thiếu hụt nguồn cung thực sự (gián đoạn mỏ) và tăng trưởng nhu cầu (AI, điện khí hóa), vốn vẫn hỗ trợ thị trường nhưng ở các mức giá thấp hơn đáng kể .