Năng lượng Mặt trời vượt 3.000 GW: 'Nút thắt' hòa lưới điện đang định hình lại toàn ngành

Tốc độ tăng tốc thật đáng kinh ngạc: sau khi vượt mốc 1 TW vào năm 2022, năng lượng mặt trời chỉ mất chưa đầy hai năm để vượt 2 TW (vào cuối năm 2024), và chỉ hơn một năm để chạm mốc 3 TW .

Tuy nhiên, một sự chậm lại lịch sử có thể sắp xảy ra. Với dự báo Trung Quốc sẽ lắp đặt ít điện mặt trời hơn trong năm 2026 so với năm 2025, thị trường toàn cầu có thể chứng kiến sự sụt giảm đầu tiên trong hơn hai thập kỷ .

Trung Quốc: Kỷ lục, Cải cách và Sự sụt giảm mạnh

Trung Quốc đã lắp đặt khoảng 278–315 GW điện mặt trời trong năm 2025, chiếm khoảng 62–68% tổng số bổ sung toàn cầu . Khu vực châu Á-Thái Bình Dương hiện chiếm khoảng 68% lượng lắp đặt toàn cầu . Tổng công suất lũy kế của Trung Quốc đạt khoảng 1.464 GW vào cuối năm 2025 — gần một nửa tổng số của thế giới . Nước này cũng nắm giữ hơn 709 GW công suất tiềm năng, chiếm hơn một phần ba tổng số dự án đã được lên kế hoạch trên toàn cầu .

Nhưng bức tranh đã thay đổi hoàn toàn trong năm 2026. Trung Quốc chỉ lắp thêm 72,07 GW điện mặt trời trong nửa đầu năm 2026, giảm 66% so với cùng kỳ năm ngoái, nguyên nhân do việc chạy đua kết nối các dự án trước khi cải cách giá có hiệu lực vào năm 2025 . Dù vậy, lượng lắp đặt trong nửa đầu năm 2026 vẫn cao hơn mức trung bình nửa đầu năm được ghi nhận trong giai đoạn 2021-2024 .

Kế hoạch kinh tế 5 năm của Bắc Kinh và cải cách giá cả đang cố tình làm chậm lại tốc độ 'thần tốc', thúc đẩy ngành công nghiệp hướng tới chất lượng thay vì số lượng. SolarPower Europe dự báo lượng lắp đặt toàn cầu sẽ giảm 8% trong năm 2026 xuống còn 612 GW, chủ yếu do sự sụt giảm 24% ở Trung Quốc .

Các thị trường mới nổi: Đa dạng hóa địa lý được đẩy nhanh

26 quốc gia hiện có ít nhất 10 GW công suất điện mặt trời PV lũy kế, tăng từ chỉ một vài quốc gia vài năm trước . Ấn Độ đã lắp đặt kỷ lục khoảng 49 GW trong năm 2025, trong khi Đông Nam Á đang nổi lên như một động lực tăng trưởng chính . Hơn 100 GW công suất điện mặt trời mới dự kiến sẽ được lắp đặt bên ngoài Trung Quốc trong năm 2026, với các thị trường ở Trung Đông, Châu Phi và Châu Mỹ Latinh đang tăng tốc khi năng lượng mặt trời trở thành nguồn điện rẻ nhất ở nhiều khu vực .

Tuy nhiên, các thị trường mới nổi phải đối mặt với các rào cản về cơ sở hạ tầng lớn hơn: mạng lưới điện yếu hơn, chi phí tài chính cao hơn và sự không chắc chắn về quy định làm chậm quá trình triển khai so với Trung Quốc và Châu Âu.

Thách thức hạ tầng: Từ Tấm pin đến Đường dây

Truyền tải điện hiện là ràng buộc chính. Wood Mackenzie kết luận vào năm 2026 rằng cơ sở hạ tầng truyền tải đã nổi lên như một nút thắt chính cho việc triển khai dự án — chứ không phải là nguồn cung module . Các hệ thống lưới điện cũ kỹ được xây dựng cho nhu cầu phụ tải nền ổn định không được thiết kế cho tỷ lệ thâm nhập năng lượng mặt trời cao .

Các thách thức kỹ thuật gia tăng khi thị phần năng lượng mặt trời tăng lên. Dao động điện áp, mất ổn định tần số do quán tính hệ thống giảm, suy giảm chất lượng điện năng và các vấn đề về phối hợp bảo vệ đều phát sinh ở các mức độ thâm nhập cao . Chi phí tích hợp vượt quá 25–40 USD/MWh ở mức thâm nhập 50% .

Tắc nghẽn lưới điện hiện gây ra tình trạng 'cắt giảm' khoảng 5% năng lượng tái tạo ở một số khu vực, và thời kỳ giá điện âm đang trở nên phổ biến ở các thị trường năng lượng mặt trời cao như California và một phần châu Âu .

Các hàng chờ đấu nối (interconnection queues) đang quá tải. Hơn 2,6 TW các dự án năng lượng sạch đang bị mắc kẹt trong hàng chờ đấu nối chỉ riêng tại Mỹ, nơi khoảng 80% các dự án trong hàng chờ không bao giờ đi vào vận hành thương mại . Thời gian chờ đấu nối trung bình ở Mỹ đã tăng gấp đôi kể từ năm 2015 lên hơn ba năm .

Vai trò ngày càng lớn của Lưu trữ năng lượng

Lưu trữ đang chuyển từ tùy chọn sang bắt buộc. Đến năm 2025, khả năng tồn tại của các dự án điện mặt trời quy mô lớn mới trở nên phụ thuộc vào hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin tích hợp (BESS). Các nhà máy điện mặt trời độc lập không còn là lựa chọn mặc định cho các nhà máy quy mô tiện ích mới .

Lợi ích cho lưới điện đã được chứng minh. Lưu trữ giúp giảm 11,8% yêu cầu về công suất máy biến áp, giảm thêm 27,1% nhu cầu mở rộng đường dây tải điện trên không và cải thiện độ ổn định điện áp .

Tuy nhiên, vẫn còn những khoảng trống về chính sách và thị trường. Lưu trữ đang bị bất lợi về mặt cấu trúc ở hầu hết các thị trường điện: nó thường bị đánh thuế cả khi sạc và xả do vai trò kép là máy phát và tải, triệt tiêu lợi nhuận đầu tư . IRENA và các hiệp hội ngành đang kêu gọi các khung pháp lý cho phép lưu trữ có thể xếp chồng doanh thu từ các thị trường năng lượng, công suất và dịch vụ phụ trợ, cùng với các quy trình đấu nối lưới điện nhanh hơn .

Triển vọng tóm tắt

Ngành năng lượng mặt trời đã giải quyết được thách thức sản xuất tấm pin. Giai đoạn tiếp theo — khó khăn không kém — là đưa dòng điện vào các lưới điện không được xây dựng cho mục đích đó, hấp thụ hàng megawatt bằng lưu trữ và tính linh hoạt, và điều hướng sự chậm lại có chủ đích của Trung Quốc mà không làm chệch hướng đà tăng trưởng toàn cầu. Cột mốc 3 TW chứng minh quy mô của năng lượng mặt trời; nút thắt tích hợp lưới điện sẽ quyết định liệu công suất đó có thực sự được sử dụng hay không.