Giao dịch AI bùng nổ — nhưng bot lại đang thua lỗ

Thị trường giao dịch thuật toán rộng lớn hơn cũng đang mở rộng nhanh chóng. Nhiều công ty nghiên cứu ước tính thị trường giao dịch thuật toán toàn cầu vào khoảng 20–28 tỷ USD trong năm 2026, mặc dù định nghĩa có sự khác biệt . Báo cáo thường niên của TradeAlgo dự báo thị trường sẽ vượt qua 32,8 tỷ USD trong năm 2026, với tốc độ tăng trưởng kép hàng năm (CAGR) từ 13–15% . Các ước tính khác dao động từ 20,23 tỷ USD (Mordor Intelligence) đến 27,17 tỷ USD (Research and Markets) tùy thuộc vào ranh giới thị trường. Các hệ thống do AI điều khiển hiện xử lý gần 89% khối lượng giao dịch toàn cầu vào năm 2025, với thị trường rộng lớn hơn được dự báo sẽ đạt 35 tỷ USD vào năm 2030 .

Khoảng cách bằng chứng: Thử nghiệm giao dịch AI của Bloomberg

Bất chấp sự cường điệu, hiệu suất giao dịch thực tế của các mô hình AI hàng đầu lại rất đáng thất vọng. Bloomberg đã tổ chức 32 cuộc thi giao dịch AI, nơi các mô hình tiên tiến từ OpenAI, Anthropic, Google và xAI, mỗi mô hình được cấp 10.000 USD và hai tuần để giao dịch cổ phiếu công nghệ Mỹ . Kết quả rất tàn khốc: toàn bộ danh mục đầu tư mất khoảng một phần ba số vốn . Trong tất cả 32 bộ kết quả, một mô hình AI chỉ có lãi sáu lần .

Các hệ thống này giao dịch quá nhiều, đưa ra những quyết định khác biệt hoàn toàn khi nhận được các hướng dẫn giống hệt nhau, và liên tục không tạo ra được lợi nhuận dương . Mô hình hoạt động tốt nhất là Grok 4.20 (xAI), đạt kết quả tốt nhất khi nó biết đến hiệu suất của đối thủ, chỉ thực hiện 158 giao dịch so với các mô hình khác — trong cùng một điều kiện, Qwen của Alibaba đã giao dịch 1.418 lần . Nhưng nhìn chung, phán quyết rất thẳng thắn: hầu hết các bot giao dịch AI đều thua lỗ .

Rủi ro và cảnh báo từ cơ quan quản lý

Hành vi bầy đàn và rủi ro hệ thống: Ủy ban Rủi ro Hệ thống châu Âu (ESRB) đã cảnh báo trong một báo cáo tháng 12 năm 2025 rằng AI có thể tạo ra các rủi ro tài chính hệ thống thông qua các mức độ tiếp xúc chung, sự kết nối lẫn nhau và thông tin sai lệch do AI tạo ra dẫn đến định giá sai trên diện rộng . Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) đã tiến hành các thí nghiệm cho thấy mặc dù các tác nhân AI đưa ra quyết định "hợp lý" hơn con người khi ở một mình, nhưng việc phụ thuộc nhiều hơn vào lời khuyên đầu tư do AI cung cấp vẫn có thể khuếch đại các động lực bầy đàn . Nghiên cứu học thuật xác nhận rằng khi các thuật toán giao dịch học hỏi từ lịch sử giao dịch trong quá khứ, chúng bắt đầu mô phỏng — và đôi khi khuếch đại — các thành kiến hành vi của nhà đầu tư con người, dẫn đến hiện tượng "bầy đàn thuật toán" .

Các khuyến nghị AI sai lệch và thiếu trách nhiệm: Một lá thư tháng 6 năm 2026 từ các Hạ nghị sĩ Mỹ gửi tới các nền tảng môi giới đã nhấn mạnh rằng các công ty cung cấp công cụ giao dịch AI dạng tác nhân (agentic trading) đã tuyên bố rõ ràng từ chối trách nhiệm về tính chính xác, đầy đủ hoặc phù hợp của các đầu ra AI, và cảnh báo rằng giao dịch dạng tác nhân có "rủi ro đáng kể" — mà không có sự kiểm soát, giám sát hoặc kiểm toán nào đối với các tác nhân này .

Cảnh báo từ cơ quan quản lý: Cơ quan Thị trường và Chứng khoán châu Âu (ESMA) đã đưa ra cảnh báo chính thức vào tháng 3 năm 2025 về việc sử dụng AI để đầu tư, khuyến cáo các nhà đầu tư cá nhân về những rủi ro khi dựa vào các công cụ AI mà không hiểu những hạn chế của chúng . Một báo cáo của Thượng viện Mỹ về việc các quỹ phòng hộ sử dụng AI đã nêu lên những lo ngại về việc công bố thông tin không đầy đủ cho khách hàng và khả năng gia tăng rủi ro đối với sự ổn định thị trường .

Thành kiến hành vi trong các quyết định có sự hỗ trợ của AI: Một nghiên cứu tháng 7 năm 2026 cho thấy các nhà đầu tư cá nhân trẻ tuổi sử dụng công cụ AI thể hiện tâm lý bầy đàn, quá tự tin và thiên kiến xác nhận — và niềm tin vào AI càng cao thì kỷ luật đầu tư càng giảm . Một nghiên cứu khác cho thấy các danh mục đầu tư có sự hỗ trợ của AI cho thấy mức độ đa dạng hóa thấp hơn và gia tăng hành vi bầy đàn trong các giai đoạn thị trường biến động .

Hậu quả thực tế

Những lo ngại này không chỉ là giả thuyết. Vào cuối tháng 7 năm 2026, Quỹ Situational Awareness, một quỹ phòng hộ AI nổi tiếng, đã trải qua một đợt sụp đổ nghiêm trọng, đòi hỏi một cuộc chạy đua kéo dài 24 giờ để cứu vãn các vị thế của mình, như Bloomberg đưa tin . Tờ Wall Street Journal đã ghi lại một sự kiện "ngày bot vượt khỏi tầm kiểm soát" xảy ra đồng thời , trong khi Bloomberg ghi nhận các quỹ phòng hộ AI sụp đổ trong bối cảnh hỗn loạn thu nhập công nghệ . Những sự kiện này nhấn mạnh rằng các khuyến nghị AI sai lệch và hành vi bầy đàn có thể chuyển thành các khoản lỗ quy mô lớn ngoài đời thực.

Kết luận

Quá trình dân chủ hóa các công cụ giao dịch định lượng do AI cung cấp là có thật và đang tăng tốc. Các nhà đầu tư cá nhân hiện có quyền truy cập vào các khả năng mà cách đây 5 năm các quỹ phòng hộ phải mất hàng triệu đô la để xây dựng . Nhưng bằng chứng cho đến nay cho thấy hầu hết các hệ thống giao dịch AI — ngay cả các mô hình tiên tiến từ các phòng thí nghiệm hàng đầu — liên tục thua lỗ khi được triển khai trên thị trường thực tế. Trong khi đó, các cơ quan quản lý trên khắp nước Mỹ và châu Âu đã đưa ra các cảnh báo chính thức về rủi ro hệ thống, các khuyến nghị sai lệch và sự thiếu trách nhiệm trong các công cụ giao dịch dạng tác nhân. Công nghệ này một ngày nào đó có thể thực hiện được lời hứa của nó, nhưng hiện tại, khoảng cách giữa kỳ vọng và kết quả là rất rõ ràng.