Bài học từ sự sụp đổ của quỹ đầu cơ AI: 'Đừng dùng đòn bẩy, đừng chạy theo xu hướng nóng'

Sự kiện này đã gây chấn động thị trường toàn cầu, và các nhà đầu tư công nghệ Trung Quốc cùng các chuyên gia phân tích thị trường hiện đang gióng lên hồi chuông cảnh báo mạnh mẽ về sự nguy hiểm của đòn bẩy tài chính và việc chạy theo các xu hướng đầu tư nóng.

Vụ nổ xảy ra như thế nào

Situational Awareness từng là một "ngôi sao băng" trong lĩnh vực đầu tư cơ sở hạ tầng AI. Quỹ này quản lý khoảng 16 đến 24 tỷ USD và đã mang lại mức lợi nhuận đáng kinh ngạc 439% trong nửa đầu năm 2026 nhờ tập trung đầu tư rất lớn — và sử dụng đòn bẩy khổng lồ — vào cổ phiếu cơ sở hạ tầng AI .

Khi định giá cổ phiếu công nghệ đảo chiều vào tháng 7, quỹ phải đối mặt với một loạt các cuộc gọi ký quỹ. Các ngân hàng môi giới yêu cầu tiền mặt, nhưng quỹ đã bị kéo căng quá mức . Quỹ có hai lựa chọn: huy động vốn hoặc bán tài sản. Quỹ đã chọn bán — một cách khẩn cấp . Theo Reuters, Situational Awareness đã thanh lý gần như toàn bộ danh mục cổ phiếu đại chúng trong vòng vài ngày . The New York Times đưa tin rằng danh mục đầu tư chủ yếu là cổ phiếu AI của quỹ đã giảm khoảng 67% chỉ trong tháng 7, trước khi hoàn tất việc bán .

Jim Cramer của CNBC nhận định rằng vụ việc này "phơi bày những rủi ro tiềm ẩn của đòn bẩy", cho thấy tiền vay có thể nhanh chóng khuếch đại thua lỗ và buộc phải bán tháo . Forbes nhận xét rằng khi quá nhiều vốn đổ dồn vào một giao dịch duy nhất và được tài trợ bằng vốn vay, "triển vọng đầu tư có thể tan biến gần như ngay lập tức" .

Quỹ vẫn giữ lại các khoản đầu tư tư nhân, bao gồm cổ phần tại Anthropic, nhưng danh mục giao dịch đại chúng của quỹ gần như bị xóa sổ .

Cảnh báo 'siêu bong bóng' AI đã thành hiện thực

Đáng chú ý, sự sụp đổ của Situational Awareness không phải đến từ hư không. Vào tháng 6/2026 — tròn một tháng trước vụ bán tháo — hai nhà quản lý quỹ đầu cơ nổi tiếng nhất của Trung Quốc đã cảnh báo rằng cổ phiếu AI toàn cầu đã trở thành một "siêu bong bóng" không bền vững .

Wealspring Asset, có người sáng lập Yang Dong nổi tiếng ở Trung Quốc vì đã dự đoán đúng đỉnh thị trường năm 2007, đã nói với các nhà đầu tư trong một bức thư rằng cổ phiếu AI toàn cầu đã trở thành một "siêu bong bóng" và "điểm sụp đổ có thể không còn xa" . Shanghai Banxia Investment Management Center cho biết "cò súng cho sự bùng nổ của bong bóng AI đã xuất hiện", với lý do áp lực lên tốc độ tăng trưởng doanh thu chóng mặt tại Anthropic .

Các quỹ đầu cơ lớn khác của Trung Quốc, vốn đã kiếm được nhiều lợi nhuận từ AI, đã bắt đầu giảm mức đầu tư vào giữa tháng 7, nói với các nhà đầu tư rằng họ đang "trong trạng thái cảnh giác cao độ" trước các dấu hiệu cho thấy đà tăng đang trở nên không bền vững .

Những cảnh báo chính dành cho nhà đầu tư công nghệ Trung Quốc

Hậu quả ngay sau vụ sụp đổ của Situational Awareness, các nhà đầu tư và nhà phân tích thị trường Trung Quốc đang nhấn mạnh một số thông điệp thận trọng:

"Đừng dùng đòn bẩy" — Đây là lời khuyên cấp bách nhất. Harry Shen, một nhà phân tích thị trường đại chúng có trụ sở tại Thượng Hải, đã nói với tờ South China Morning Post rằng ông lặp lại "Đừng dùng đòn bẩy" ba lần, gọi đó là bài học cốt lõi từ vụ sụp đổ . Việc quỹ sử dụng đòn bẩy cao đã biến những gì có thể là một khoản lỗ có thể kiểm soát được thành một cuộc thanh lý mang tính hệ thống .

"Đừng chạy theo xu hướng nóng" — Michael Zhang, một nhà đầu tư kỳ cựu tại Thượng Hải, cảnh báo các nhà đầu tư không nên "mù quáng chạy theo các chủ đề nóng — bởi vì khi bạn tham gia, đó có thể là lúc người khác đang thoát ra" . Forbes đưa ra một nhận xét tương tự, lưu ý rằng các giao dịch quá đông đúc được tài trợ bằng vốn vay tạo ra một vị thế dễ vỡ có thể sụp đổ chỉ sau một đêm .

Quá trình deleverage đã diễn ra — Các nhà giao dịch Trung Quốc đã tháo dỡ các khoản cược đòn bẩy với tốc độ nhanh nhất kể từ năm 2016 vào giữa tháng 7, một dấu hiệu cho thấy dòng tiền thông minh đã thoát ra trước khi thiệt hại tồi tệ nhất xảy ra . WT China Fund, đã tăng 120% trong nửa đầu năm 2026, đã mất 17% chỉ trong 17 ngày đầu tiên của tháng 7 . Quỹ đầu cơ Keystone Investors Pte có trụ sở tại Hồng Kông cũng giảm 12% trong cùng kỳ sau khi tăng 63% trong sáu tháng trước đó .

Bối cảnh thị trường rộng lớn hơn

Vụ nổ của Situational Awareness không xảy ra một cách riêng lẻ. Bloomberg đưa tin rằng các quỹ đầu cơ châu Á nói chung đã bị cuốn vào đợt bán tháo tháng 7 sau khi cơn sốt AI thúc đẩy lợi nhuận hai hoặc thậm chí ba chữ số trong nửa đầu năm 2026 . Trong khi đó, tại Trung Quốc, các tổ chức liên kết với nhà nước đã huy động một nỗ lực giải cứu hiếm hoi để ổn định thị trường chứng khoán nặng về công nghệ, với dòng vốn kỷ lục đổ vào quỹ ETF ChinaAMC STAR 50 — một động thái được nhiều người hiểu là nỗ lực của Bắc Kinh nhằm ngăn chặn cuộc tháo chạy khỏi cổ phiếu AI và bán dẫn .

Thông điệp từ cả đống đổ nát của Situational Awareness lẫn các chuyển động thị trường rộng lớn hơn đều rất rõ ràng: đòn bẩy khuếch đại thành công trên đà tăng, nhưng nó có thể biến một giao dịch thắng lợi thành một vụ thanh lý bắt buộc, thảm khốc chỉ trong vài ngày.