Mỹ đưa thêm loạt đại học dân sự Trung Quốc vào danh sách cấm hợp tác nghiên cứu quốc phòng

Ngày 23/7/2026, Bộ Quốc phòng Mỹ (Lầu Năm Góc) đã công bố bản cập nhật năm tài khóa 2025 cho danh sách Điều 1286, bổ sung ba trường đại học nghiên cứu dân sự hàng đầu của Trung Quốc là Đại học Phúc Đán (Fudan), Đại học Giao thông Thượng Hải (Shanghai Jiao Tong) và Đại học Sơn Đông (Shandong) vào danh sách các tổ chức nước ngoài bị coi là mối đe dọa đối với an ninh quốc gia Mỹ . Danh sách này hiện bao gồm tổng cộng 130 trường đại học và viện nghiên cứu tại Trung Quốc, Nga và Iran, trong đó có 88 cơ sở tại Trung Quốc đại lục . Đây là lần đầu tiên Lầu Năm Góc nhắm mục tiêu vào các trường đại học dân sự ưu tú của Trung Quốc, đánh dấu một bước leo thang đáng kể trong chính sách an ninh nghiên cứu của Mỹ .

Bản chất của việc mở rộng danh sách Điều 1286

Trước đây, danh sách này gần như chỉ tập trung vào các cơ sở có liên hệ trực tiếp với quân đội hoặc quốc phòng, nhưng bản cập nhật mới đã bao gồm các trường đại học tổng hợp dân sự hàng đầu . Danh sách năm tài khóa 2025 chính thức xác định 130 cơ sở này là những tổ chức có liên quan đến "các hoạt động có vấn đề", làm gia tăng khả năng các nghiên cứu do chính phủ Mỹ tài trợ bị chuyển hướng sai mục đích cho các ứng dụng quân sự của các nước đối địch .

Những hạn chế mới có hiệu lực từ năm tài khóa 2026

Bắt đầu từ năm tài khóa 2026 (khởi đầu từ tháng 10/2025), Bộ Quốc phòng (DoW) bị cấm sử dụng bất kỳ khoản ngân sách nào cho các nghiên cứu cơ bản có sự hợp tác với bất kỳ thực thể nào nằm trong danh sách Điều 1286 . Lệnh cấm tài trợ toàn diện này áp dụng cho tất cả các cơ chế: tài trợ (grants), hợp đồng (contracts), và bất kỳ hình thức hỗ trợ nào khác cho các cơ sở giáo dục đại học .

Lệnh cấm còn:

• Mở rộng đến nhân sự và thiết bị: Nghiêm cấm việc tiến hành nghiên cứu với sự hợp tác của, hoặc sử dụng thiết bị từ, bất kỳ thực thể nào trong danh sách. Lệnh này cũng áp dụng cho tất cả nhân viên của các cơ sở đó .
• Đi kèm yêu cầu tuân thủ và kê khai: Các nhà nghiên cứu phải kê khai tất cả các mối quan hệ (affiliations) với các thực thể trong danh sách và mọi hoạt động liên quan đến các chương trình thu hút nhân tài nước ngoài. Việc hợp tác với một cá nhân có liên hệ với thực thể bị liệt kê có thể ảnh hưởng đến tính đủ điều kiện nhận tài trợ liên bang .
• Cho phép ngoại lệ: Có thể được cấp miễn trừ (waivers) trong từng trường hợp cụ thể nếu công trình nghiên cứu được đánh giá là vì lợi ích an ninh quốc gia của Hoa Kỳ .

Mục tiêu chính sách rộng lớn hơn: Tách rời hệ sinh thái nghiên cứu

Việc đưa các trường đại học như Phúc Đán và Giao thông Thượng Hải vào danh sách đen thể hiện một "sự thay đổi đáng kể" trong chính sách khoa học của Mỹ, mở rộng phạm vi áp dụng vượt ra ngoài các tổ chức có kết nối quân sự truyền thống để bao trùm các trường đại học dân sự tổng hợp hàng đầu . Điều này cho thấy Washington hiện coi toàn bộ hệ sinh thái nghiên cứu dân sự của Trung Quốc là một kênh tiềm năng cho việc chuyển giao tài sản trí tuệ và công nghệ trái phép do nhà nước hậu thuẫn.

Danh sách Điều 1286 được thiết kế rõ ràng nhằm "chống lại ảnh hưởng nước ngoài không mong muốn đối với nghiên cứu do Bộ Quốc phòng (DoW) tài trợ" bằng cách xác định các thực thể nước ngoài có hoạt động đe dọa an ninh quốc gia Mỹ . Lý do được đưa ra là ngăn chặn việc chuyển hướng các nghiên cứu cơ bản do Lầu Năm Góc tài trợ sang các ứng dụng quân sự của Trung Quốc, Nga hoặc Iran.

Các chuyên gia nhận định việc mở rộng danh sách này có thể "làm tổn hại thêm đến quan hệ học thuật song phương và gây ra những chi phí đáng kể cho nghiên cứu và đổi mới của Mỹ", phản ánh một lộ trình chính sách rộng lớn hơn về cạnh tranh công nghệ và tách rời chiến lược khỏi lĩnh vực khoa học và công nghệ của Trung Quốc . Gần 70% trong số 130 cơ sở trong danh sách có trụ sở tại Trung Quốc, số còn lại đến từ Nga và Iran .