Cuộc khủng hoảng nhiên liệu chưa từng có ở Nga: Từ cường quốc dầu mỏ đến nhập khẩu xăng từ Morocco

Nga, một trong những nhà sản xuất dầu thô hàng đầu thế giới, đang phải hứng chịu một cuộc khủng hoảng xăng dầu nội địa chưa từng có kể từ thời kỳ Liên Xô sụp đổ. Nghịch lý là quốc gia xuất khẩu dầu thô lớn nhất thế giới lại không thể tự sản xuất đủ xăng và dầu diesel cho người dân của mình. Nguyên nhân cốt lõi không phải do thiếu dầu thô, mà đến từ các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái (UAV) tầm xa của Ukraine nhắm chính xác vào các nhà máy lọc dầu, khiến hệ thống lọc dầu của Nga bị tổn thương nghiêm trọng .

Chuỗi nguyên nhân dẫn đến cuộc khủng hoảng

1. Các cuộc tấn công bằng UAV của Ukraine đã phá hủy một phần quan trọng năng lực lọc dầu của Nga

• Trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 5 năm 2026, UAV Ukraine đã vô hiệu hóa khoảng 700.000 thùng/ngày công suất lọc dầu, ảnh hưởng đến 16 nhà máy lọc dầu khác nhau .
• Đến cuối tháng 7 năm 2026, theo phân tích của tờ Financial Times, các cuộc tấn công đã vô hiệu hóa hơn 30% công suất lọc dầu đang hoạt động và khoảng 45% công suất danh nghĩa của Nga .
• Tại miền trung nước Nga, hầu như tất cả các nhà máy lọc dầu chính đều bị buộc phải ngừng hoạt động hoặc giảm mạnh sản lượng . Sản lượng lọc dầu thô của Nga đã giảm xuống mức thấp nhất trong 21 năm, chỉ còn khoảng 3,80 triệu thùng/ngày .
• Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã cảnh báo từ tháng 10 năm 2025 rằng thiệt hại do UAV gây ra sẽ làm giảm năng suất lọc dầu của Nga ít nhất cho đến giữa năm 2026 .

2. Hậu quả: Tình trạng thiếu nhiên liệu lan rộng ra gần như toàn bộ nước Nga

• Đến tháng 6 năm 2026, Tổng thống Vladimir Putin đã chính thức thừa nhận tình trạng thiếu nhiên liệu tại các vùng miền và thành lập một lực lượng đặc nhiệm để quản lý việc phân phối .
• Tình trạng thiếu hụt và các biện pháp hạn chế mua hàng (phiếu xăng, giới hạn mỗi khách hàng chỉ được mua tối đa 20 lít) đã lan rộng gần như tới tất cả 83 vùng của Nga .
• Các nhà phân tích trong ngành mô tả đây là cuộc khủng hoảng nhiên liệu nghiêm trọng nhất mà Nga phải đối mặt kể từ khi Liên Xô tan rã .

3. Các biện pháp đối phó chưa từng có tiền lệ của Nga

Trước tình thế cấp bách, Nga đã phải thực hiện ba biện pháp chưa từng có trong lịch sử hiện đại của mình:

Biện pháp 1: Nhập khẩu xăng từ nước ngoài lần đầu tiên sau nhiều thập kỷ.
Bình thường, Nga là nước xuất khẩu các sản phẩm dầu mỏ. Tuy nhiên, vào tháng 6 năm 2026, nước này bắt đầu đàm phán mua khoảng 50.000 tấn xăng AI-92 từ Kazakhstan . Vào tháng 7 năm 2026, Nga đã nhận được chuyến hàng xăng đường biển đầu tiên trong lịch sử: 30.000 tấn xăng AI-92 từ Morocco (do Lukoil cung cấp, được dỡ xuống tại cảng Murmansk) . Morocco trở thành quốc gia thứ ba, sau Ấn Độ và Kazakhstan, cung cấp xăng cho Nga trong cuộc khủng hoảng này .

Biện pháp 2: Đàm phán lọc dầu thô tại Kazakhstan.
Bộ Năng lượng Kazakhstan xác nhận nước này đang đàm phán với Nga để lọc dầu thô của Nga tại các nhà máy lọc dầu của Kazakhstan, và một phần sản phẩm tinh chế sẽ được gửi ngược trở lại Nga . Nhà máy lọc dầu Kondensat của Kazakhstan thậm chí đã bắt đầu xử lý một phần dầu thô của Nga theo một thỏa thuận có sẵn .

Biện pháp 3: Gia hạn lệnh cấm xuất khẩu nhiên liệu sang đầu năm 2027.
Lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel (từ 8-31/7) và xăng (từ 1/3/2026) ban đầu đã được mở rộng. Vào ngày 30 tháng 7 năm 2026, chính phủ chính thức gia hạn lệnh cấm xuất khẩu cả dầu diesel và xăng cho đến hết ngày 31 tháng 1 năm 2027 để giữ lại nguồn cung khan hiếm trong nước .

Nghịch lý: Nga có rất nhiều dầu thô nhưng lại không có đủ nhà máy lọc dầu hoạt động

Cấu trúc ngành dầu mỏ của Nga được xây dựng để xuất khẩu một lượng lớn dầu thô trong khi chỉ xử lý một phần nhỏ hơn trong nước. Các cuộc tấn công của Ukraine đã tấn công một cách có hệ thống vào các nhà máy lọc dầu - mắt xích yếu nhất trong chuỗi cung ứng. Kết quả là nước Nga lâm vào tình thế trớ trêu: một cường quốc dầu mỏ không thể chuyển hóa dầu của chính mình thành xăng và diesel cho người dân. Các lệnh cấm xuất khẩu, việc nhập khẩu xăng từ Morocco và Kazakhstan, cũng như các cuộc đàm phán lọc dầu với Kazakhstan chỉ là những biện pháp tạm thời, cho thấy mức độ nghiêm trọng của một cuộc khủng hoảng không có giải pháp cơ cấu nhanh chóng .