Chiến tranh Mỹ - Iran và eo biển Hormuz tắc nghẽn: Cú sốc dầu mỏ lịch sử đang đẩy chuỗi cung ứng, giá cả và an ninh lương thực toàn cầu vào vòng xoáy khủng hoảng

Tình trạng hiện tại của eo biển Hormuz

Eo biển Hormuz, huyết mạch năng lượng của thế giới, đang trong tình trạng gần như đóng băng kể từ khi giao tranh giữa Mỹ và Iran leo thang vào tháng 3 năm 2026 . Các cuộc không kích mới của Mỹ và các cuộc tấn công của Iran vào tàu thuyền trong tháng 7 đã đẩy số lượng tàu quá cảnh hàng ngày xuống mức thấp nhất kể từ tháng 5, với chỉ vỏn vẹn ba tàu hàng hóa đi qua vào ngày 17 tháng 7 . Hầu hết các tàu đều tránh xa tuyến đường này, và lệnh phong tỏa của Mỹ đối với các tàu liên quan đến Iran càng làm tình trạng tắc nghẽn thêm trầm trọng . Một lượng nhỏ tàu phải trả 'phí' cho Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) mới có thể đi qua .

Tác động đến chuỗi cung ứng và giá cả hàng hóa

• Giá dầu: Tăng nhanh hơn bất kỳ cuộc xung đột nào trong lịch sử hiện đại. Giá dầu Brent vượt mốc 100 USD/thùng vào ngày 8/3/2026, đạt đỉnh 126 USD/thùng và vẫn ở mức rất cao . Ngân hàng Thế giới gọi đây là 'cú sốc dầu mỏ lớn nhất lịch sử' .
• Giá xăng và khí đốt: Tăng khoảng 55% kể từ cuối tháng 2/2026 .
• Giá phân bón: Tăng vọt 35% theo ước tính của Liên Hợp Quốc . Riêng giá urê, một loại phân đạm quan trọng, đã tăng 46% chỉ trong tháng 3 . Ngân hàng Thế giới dự báo giá phân bón sẽ tăng trung bình 31% trong năm 2026 .
• Chuỗi cung ứng: Căng thẳng lan rộng khắp châu Á (từ Thái Lan đến Pakistan), trong khi châu Âu đứng trước nguy cơ thiếu hụt dầu diesel nếu eo biển tiếp tục đóng cửa . Hàng nghìn lao động hàng hải bị mắc kẹt khi các công ty bảo hiểm rút lui .
• Giá lương thực toàn cầu: Đã chạm mức cao nhất kể từ tháng 1/2024 vào tháng 4/2026 .

An ninh lương thực

FAO, Ngân hàng Thế giới và Chatham House đều cảnh báo rằng sự gián đoạn này đang tạo ra một 'cú sốc nông nghiệp-thực phẩm mang tính hệ thống' . Các rủi ro chính bao gồm:

• Thiếu hụt phân bón: Ảnh hưởng nặng nề đến vụ gieo trồng tiếp theo ở nhiều nước đang phát triển. Nông dân phải đối mặt với giá urê tăng từ 20% đến 60%, cùng với chi phí nhiên liệu, vận tải và thủy lợi tăng cao .
• Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) bày tỏ 'mối quan ngại sâu sắc' về sản lượng lương thực bị gián đoạn .
• Viện Kiel dự báo mức tăng giá lương thực cao nhất sẽ xảy ra ở Nam Á, châu Phi cận Sahara và Trung Đông – những khu vực vốn đã dễ bị tổn thương nhất trước nạn đói .
• Chatham House cảnh báo việc phong tỏa nhiên liệu và phân bón qua Hormuz 'chắc chắn sẽ đẩy thêm hàng chục triệu người vào tình trạng đói kém cấp tính' .

Dự báo kinh tế vĩ mô đến năm 2027

Cập nhật Triển vọng Kinh tế Thế giới tháng 7/2026 của IMF :

• Tăng trưởng toàn cầu: 3,0% trong năm 2026, phục hồi lên 3,4% vào năm 2027 – một sự phục hồi hình chữ V nhưng vẫn thấp hơn mức xu hướng trước chiến tranh (~3,5%).
• Lạm phát toàn cầu: Tăng từ 4,1% năm 2025 lên 4,7% trong năm 2026, sau đó hạ nhiệt xuống 4,0% vào năm 2027.
• IMF đã cắt giảm dự báo tăng trưởng năm 2026 hai lần trong năm nay, với lý do 'những ảnh hưởng kéo dài của cú sốc năng lượng' .

Báo cáo Triển vọng Kinh tế Toàn cầu tháng 6/2026 của Ngân hàng Thế giới :

• Tăng trưởng toàn cầu chậm lại ở mức thấp nhất kể từ đại dịch COVID-19, do giá năng lượng cao hơn, lạm phát tăng mạnh và chi phí vay tăng .

Kịch bản phân tích của Wood Mackenzie :

• Kịch bản xấu nhất: Giá dầu có thể lên tới 200 USD/thùng nếu hơn 11 triệu thùng dầu/ngày từ Vùng Vịnh bị cắt khỏi thị trường.
• Kịch bản hòa bình: Giá dầu Brent có thể hạ nhiệt xuống còn ~80 USD/thùng vào cuối năm 2026 và giảm xuống 65 USD/thùng vào năm 2027.
• Ngay cả trong kịch bản hòa bình, thiệt hại do lạm phát phần lớn đã 'được định sẵn' – Capital Economics cảnh báo phải mất nhiều tháng để chi phí năng lượng và phân bón cao hơn thấm vào chuỗi cung ứng thực phẩm .

Ước tính lạm phát khu vực (UN ESCAP) :

• Lạm phát khu vực châu Á - Thái Bình Dương được dự báo ở mức 4,6% trong năm 2026, tăng từ mức 3,5% của năm 2025.

Những yếu tố bất định chính

• Thời gian đóng cửa: Nếu hoạt động vận chuyển qua eo biển được nối lại sớm, một số áp lực về giá có thể giảm bớt, nhưng cả IMF và Ngân hàng Thế giới đều cảnh báo rằng lạm phát cao hơn đã 'ăn sâu' vào chuỗi cung ứng và sẽ kéo dài đến giữa năm 2027 .
• Giải pháp ngoại giao: Một lệnh ngừng bắn hoặc thỏa thuận có thể kích hoạt giá dầu giảm mạnh (kịch bản cơ sở của WoodMac), nhưng tình trạng giao tranh tái diễn liên tục, như đã thấy vào tháng 7 năm 2026, khiến mức bù rủi ro luôn ở mức cao .
• Thời điểm khủng hoảng lương thực: FAO cảnh báo rằng tác động tồi tệ nhất lên giá lương thực có thể xảy ra từ 6-12 tháng sau khi cuộc khủng hoảng bắt đầu – đẩy rủi ro lạm phát lương thực cao điểm vào cuối năm 2026 đến đầu năm 2027 .