Elon Musk phủ nhận báo cáo của WSJ: Tesla, SpaceX và tương lai tại Trung Quốc thực sự ra sao?

Báo cáo của WSJ đã nói gì?

Tờ Wall Street Journal đưa tin vào ngày 30 tháng 7 rằng Tesla đang cân nhắc việc tách mảng kinh doanh tại Trung Quốc để dọn đường cho một vụ sáp nhập tiềm năng với SpaceX . Các chi tiết chính từ báo cáo bao gồm:

• Một số giám đốc điều hành của Tesla đã được yêu cầu chuẩn bị cho động thái này .
• Các cố vấn đã thảo luận về các phương án bao gồm tách ra, bán lại hoặc đóng cửa mảng kinh doanh tại Trung Quốc .
• Báo cáo khẳng định Musk đã thiết kế mảng kinh doanh tại Trung Quốc của Tesla để có thể dễ dàng tách rời khỏi hoạt động tại Mỹ vì những căng thẳng địa chính trị .
• Lý do được đưa ra là SpaceX có mối quan hệ sâu sắc với an ninh quốc gia và các hợp đồng quốc phòng của Mỹ, khiến cho một thực thể kết hợp có sự hiện diện đáng kể tại Trung Quốc trở thành một xung đột tiềm tàng về quy định và an ninh quốc gia .

Phản ứng của Musk và Tesla Trung Quốc

Elon Musk gọi báo cáo của Wall Street Journal là "tin giả" (fake news) và "tin giả trắng trợn", viết trên X rằng ý tưởng bán mảng kinh doanh tại Trung Quốc của Tesla "chưa từng được đề cập trong bất kỳ cuộc thảo luận nào" .

Đại diện của Tesla tại Trung Quốc cũng riêng rẽ bác bỏ báo cáo này, gọi đó là "thông tin sai lệch" khi được các phương tiện truyền thông địa phương liên hệ .

Bất chấp sự phủ nhận thẳng thừng của Musk, báo cáo đã làm nổi bật một căng thẳng chiến lược rất thực tế đang âm ỉ trong nhiều năm qua.

Tại sao mảng kinh doanh tại Trung Quốc của Tesla lại quan trọng đến vậy?

Hoạt động của Tesla tại Trung Quốc, mà trung tâm là Nhà máy Gigafactory Thượng Hải, đóng vai trò cốt lõi trong sản lượng toàn cầu của công ty:

• Công suất sản xuất hàng năm hơn 950.000 xe tại nhà máy Thượng Hải .
• Trong năm 2025, nhà máy Thượng Hải chiếm hơn một nửa tổng số xe Tesla bàn giao toàn cầu – khoảng 851.000 xe trong tổng số 1,63 triệu xe (khoảng 52%) .
• Nhà máy cung ứng hơn 95% linh kiện tại địa phương từ một hệ sinh thái nhà cung cấp dày đặc ở khu vực đồng bằng sông Dương Tử .
• Tính đến tháng 12 năm 2025, nhà máy đã sản xuất chiếc xe thứ 4 triệu chỉ sau hơn sáu năm hoạt động .
• Nhà máy Thượng Hải cũng là một trung tâm xuất khẩu toàn cầu quan trọng, vận chuyển xe đến châu Âu, châu Á - Thái Bình Dương và các thị trường khác .

Bất kỳ sự tách rời nào cũng đồng nghĩa với việc loại bỏ cơ sở sản xuất lớn nhất, trung tâm xuất khẩu quan trọng nhất và thị trường lớn nhất bên ngoài nước Mỹ của Tesla. Đó không phải là một động thái mà bất kỳ công ty nào cũng có thể xem nhẹ.

Những thách thức địa chính trị và pháp lý của một thương vụ sáp nhập Tesla-SpaceX

Ngay cả khi báo cáo của WSJ là sai về các kế hoạch trước mắt, thì xung đột cơ bản mà nó mô tả là có thật. Một vụ sáp nhập giữa Tesla và SpaceX sẽ phải đối mặt với những rào cản ghê gớm, chủ yếu là do vai trò của SpaceX với tư cách là một nhà thầu an ninh quốc gia quan trọng của Mỹ.

CFIUS và các đánh giá an ninh quốc gia. Bất kỳ vụ sáp nhập nào kết hợp một công ty có hoạt động sâu rộng tại Trung Quốc (Tesla) và một công ty nắm giữ các hợp đồng quốc phòng mật của Mỹ (SpaceX) sẽ kích hoạt một cuộc đánh giá bắt buộc bởi Ủy ban Đầu tư Nước ngoài tại Hoa Kỳ (CFIUS). Các cơ quan quản lý có thể sẽ coi sự hiện diện tại Trung Quốc là một kênh không thể chấp nhận được cho việc chuyển giao công nghệ hoặc rủi ro gián điệp .

SpaceX là nhà thầu quan trọng của Bộ Quốc phòng Mỹ. SpaceX là nhà cung cấp chủ chốt cho các vụ phóng không gian an ninh quốc gia, Starshield (phiên bản quân sự của Starlink) và các chương trình mật khác. Các thượng nghị sĩ Mỹ như Elizabeth Warren đã lên tiếng lo ngại về đầu tư của Trung Quốc vào SpaceX, gọi đây là 'một nhà thầu quan trọng của Bộ Quốc phòng' . Trong hồ sơ S-1, SpaceX tuyên bố họ là 'nhà cung cấp dịch vụ phóng chính cho chính phủ Mỹ', đã thực hiện 11 trong số 12 nhiệm vụ phóng hạng nặng và trung bình cho Chương trình Phóng Không gian An ninh Quốc gia vào năm 2025 .

Phê duyệt theo quy định đa khu vực tài phán. Các nhà phân tích của JPMorgan gọi đây là một "nút thắt cổ chai thực tế", lưu ý rằng việc đảm bảo phê duyệt đồng thời ở cả Trung Quốc và Mỹ sẽ cực kỳ khó khăn. Trung Quốc có thể sẽ phản đối bất kỳ sự tái cấu trúc nào làm giảm cam kết của Tesla, trong khi các cơ quan quốc phòng Mỹ sẽ chống lại bất kỳ sự vướng víu nào với nước ngoài .

Đòn bẩy đối trọng từ Trung Quốc. Trung Quốc có quyền xem xét riêng đối với các thương vụ sáp nhập nước ngoài ảnh hưởng đến lợi ích quốc gia của họ. Bắc Kinh có thể sẽ chặn hoặc áp đặt các điều kiện khắt khe đối với bất kỳ thỏa thuận nào mà một thực thể kết hợp do Musk kiểm soát chuyển hướng đầu tư hoặc công nghệ ra khỏi Trung Quốc .

Sự bất đối xứng trong quản trị. Musk kiểm soát khoảng 85% quyền biểu quyết của SpaceX nhưng chỉ khoảng 20% của Tesla, điều này sẽ làm phức tạp bất kỳ cấu trúc thương vụ nào và đặt ra câu hỏệu liệu một vụ sáp nhập hiệu quả có phải là một thương vụ mua lại do SpaceX dẫn dắt hay không .

Sự giám sát liên tục của chính phủ. Tính đến đầu năm 2025, Elon Musk và các công ty của ông phải đối mặt với các vụ kiện, điều tra và hành động thực thi đang chờ xử lý tại ít nhất tám cơ quan liên bang Mỹ, với mức rủi ro tiềm tàng hơn 2,37 tỷ đô la, theo một cuộc điều tra của Thượng viện Mỹ .

Kết luận

Một vụ sáp nhập Tesla-SpaceX sẽ yêu cầu phải điều hướng một con đường song song gần như bất khả thi: vừa đáp ứng các yêu cầu về an ninh quốc gia của Mỹ, vừa quản lý các nhạy cảm về quy định của Trung Quốc, trong khi cả hai chính phủ đều nắm quyền phủ quyết hiệu quả. Báo cáo của WSJ có thể chỉ nói về một kế hoạch dự phòng mà Musk khẳng định là chưa từng xảy ra, nhưng tình thế tiến thoái lưỡng nan chiến lược mà nó mô tả là một thách thức thực tế và đang diễn ra đối với bất kỳ công ty nào hoạt động ở điểm giao thoa giữa hợp đồng quốc phòng Mỹ và sản xuất tại Trung Quốc.