Hàng tấn rác vũ trụ rơi xuống Trái Đất mỗi tuần: Ai chịu trách nhiệm bồi thường?

Quy mô của vấn đề

Những con số đằng sau xu hướng này thật đáng kinh ngạc:

• Ước tính có 140 triệu mảnh rác quỹ đạo lớn hơn 1 mm hiện đang được theo dõi trên quỹ đạo Trái Đất .
• Có tới 4 vệ tinh Starlink của SpaceX rơi xuống mỗi ngày — một hậu quả trực tiếp của sự mở rộng nhanh chóng các chòm vệ tinh siêu lớn . Các ước tính khác cho thấy tỷ lệ này là một đến hai vệ tinh Starlink mỗi ngày, với dự báo có thể lên tới năm vệ tinh mỗi ngày khi chòm vệ tinh phát triển .
• Lực lượng Không gian Hoa Kỳ đã đưa ra gần 820 cảnh báo tái xâm nhập trong năm qua, tăng từ khoảng 110 cảnh báo một thập kỷ trước đó, khi số vụ phóng toàn cầu đã tăng gần gấp bốn lần .
• Hiện tại, khoảng 20.000 vật thể đang được theo dõi trên quỹ đạo Trái Đất tầm thấp, bao gồm khoảng 12.000 vệ tinh đang hoạt động, trong đó có khoảng 8.500 vệ tinh thuộc Starlink . Gần một nửa số vật thể được theo dõi — 47% — là rác "không thể kiểm soát" không có mục đích sứ mệnh .

Tại sao gần như không thể dự đoán nơi rác vũ trụ sẽ rơi

Rác vũ trụ tái xâm nhập không đi theo những quỹ đạo có thể dự đoán trước. Các điều kiện khí quyển, hướng của vệ tinh và các biến số khác khiến việc dự báo vị trí một mảnh vỡ rơi xuống trở nên vô cùng khó khăn cho đến vài phút trước khi va chạm. Kết quả là, các cảnh báo thường quá mơ hồ hoặc quá muộn để các cộng đồng trên mặt đất có thể hành động .

Vụ va chạm ở Mukuku đã được ghi lại bởi một máy đo địa chấn đặt cách hiện trường khoảng 80 km — dường như là trường hợp đầu tiên được biết đến về một vụ va chạm rác vũ trụ được ghi nhận trên một thiết bị địa chấn . Mặc dù không có thương tích hay thiệt hại lớn nào được báo cáo, các tác giả của nghiên cứu lưu ý rằng một vụ va chạm có kích thước tương tự ở một khu vực đông dân cư như Nairobi "có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng" .

Lỗ hổng pháp lý: Ai trả tiền khi rác vũ trụ rơi trúng nhà bạn?

Luật không gian quốc tế hiện hành, chẳng hạn như Công ước về Trách nhiệm pháp lý năm 1972, quy trách nhiệm cho các quốc gia phóng đối với thiệt hại do các vật thể không gian của họ gây ra. Nhưng hệ thống này được thiết kế cho thời điểm các vụ phóng còn hiếm hoi và do nhà nước quản lý; nó không tính đến khối lượng rác vũ trụ hiện tại hay sự tham gia của các công ty tư nhân như SpaceX .

Khoảng trống rõ ràng nhất: chưa có quốc gia nào từng yêu cầu bồi thường thành công cho một vụ va chạm rác vũ trụ . Gánh nặng pháp lý trong việc chứng minh lỗi là rất cao, và các nước đang phát triển thường thiếu nguồn lực để theo dõi các cảnh báo tái xâm nhập, vận động bồi thường, hoặc tham gia vào các quy trình pháp lý quốc tế . Vụ việc ở Mukuku không nhận được bất kỳ khoản bồi thường hay sự thừa nhận trách nhiệm chính thức nào, nhấn mạnh lỗ hổng pháp lý khiến người dân bị ảnh hưởng không có biện pháp khắc phục hiệu quả .

Một số phân tích học thuật đồng ý rằng các khuôn khổ trách nhiệm pháp lý hiện tại không đủ khả năng thích ứng để phân bổ trách nhiệm cho việc loại bỏ rác vũ trụ . Các đề xuất cải cách bao gồm một hiệp ước quốc tế áp dụng một khoản phí nhỏ hàng năm tương ứng với trọng lượng vệ tinh, tạo ra một quỹ bồi thường mang lại lợi ích cho các nước đang phát triển mà không yêu cầu họ phải chứng minh lỗi .

Một cuộc khủng hoảng ảnh hưởng đến tất cả mọi người — nhưng không công bằng

Mặc dù rác vũ trụ rơi xuống có thể rơi bất cứ đâu — một mảnh vỡ của SpaceX đã rơi trúng một ngôi nhà ở Florida, một vệ tinh của Trung Quốc vỡ tan trên quần đảo Canary, và "những quả cầu vũ trụ" đã trôi dạt vào các bãi biển Úc — các cộng đồng dễ bị tổn thương ở các nước đang phát triển lại có nguy cơ cao hơn một cách không tương xứng. Họ thiếu nguồn lực và đòn bẩy chính trị để yêu cầu trách nhiệm giải trình . Times lưu ý rằng hầu hết rác vũ trụ vẫn bị đốt cháy hoặc rơi xuống đại dương, nhưng sự gia tăng nhanh chóng của các vụ phóng có nghĩa là những gì từng là một sự kiện hiếm hoi đang trở thành một hiện tượng thường xuyên .

Cục Hàng không Liên bang Hoa Kỳ (FAA) dự báo rằng đến năm 2035, rác vũ trụ rơi xuống có thể tạo ra kỳ vọng thương vong là 0,6 mỗi năm — lần đầu tiên mô hình liên bang đưa ra dự báo rủi ro tử vong gắn với các vệ tinh thương mại .

Và vấn đề có thể trở nên tồi tệ hơn trước khi được cải thiện. Một nghiên cứu của các nhà nghiên cứu tại MIT phát hiện ra rằng lượng khí thải nhà kính cao trong khí quyển đang tác động đến quỹ đạo vệ tinh, làm giảm "lực làm sạch" tự nhiên thường kéo các vật thể trở lại Trái Đất, điều này có thể dẫn đến nhiều rác vũ trụ tích tụ trên quỹ đạo hơn .

Hiện tại, chiếc vòng Mukuku đang được lưu giữ tại Cơ quan Vũ trụ Kenya, một câu hỏi chưa có lời giải về việc ai đã gửi nó đến — và ai, nếu có, phải chịu trách nhiệm cho những mảnh rác tiếp theo.