Cuộc khủng hoảng biên giới Ceuta 2026: Facebook và tin giả đã thổi bùng làn sóng di cư như thế nào?

Đến ngày 27 tháng 7 — chỉ vài ngày trước làn sóng vượt biên hàng loạt — Hraga Ceuta đã có hơn 20.000 thành viên, theo đài truyền hình địa phương Ceuta TV . Các thành viên đã sử dụng nhóm để chia sẻ ảnh chụp màn hình Google Maps đo khoảng cách xung quanh đê chắn sóng Tarajal, mỏm bê tông đánh dấu ranh giới trên biển. Những người khác đăng ảnh về bộ đồ lặn, tư vấn cách xuống nước và phối hợp các nhóm khởi hành từ thị trấn Fnideq của Ma-rốc .

Việc lên kế hoạch không chỉ giới hạn trong một nhóm. Hàng chục tài khoản ẩn danh trên TikTok và Instagram đã đăng các video ngắn ca ngợi những cuộc vượt biên thành công, coi việc bơi qua eo biển là một nhiệm vụ dễ dàng . Các nhóm WhatsApp đóng vai trò là kênh phối hợp thời gian thực khi ngày vượt biên đến gần .

Tin giả biến một kế hoạch thành một cuộc tháo chạy

Động lực mạnh mẽ nhất của làn sóng vượt biên không phải là thông tin hậu cần được chia sẻ trên các nhóm Facebook — mà là một tin đồn dai dẳng, lan truyền rằng biên giới Tây Ban Nha đã 'mở cửa' — rằng chính quyền Tây Ban Nha sẽ không ngăn chặn hoặc giam giữ bất kỳ ai đến được bờ biển Ceuta .

Tin đồn này lan truyền nhanh chóng trong những tuần trước ngày 30 tháng 7 qua các kênh truyền thông xã hội tương tự. Các video TikTok cho thấy người dân lên bờ mà không bị cản trở, mặc dù nhiều clip trong số này là từ các sự kiện trước đó hoặc đã được chỉnh sửa chọn lọc. Các bài đăng trên Facebook và tin nhắn WhatsApp khuếch đại thông điệp: "Biên giới đang mở. Họ sẽ cho bạn vào."

Tin đồn là sai sự thật, nhưng khi nó bị bác bỏ, hàng chục nghìn người đã ở dưới nước.

Một số phương tiện truyền thông Ma-rốc đưa ra một cách giải thích khác, cho rằng chiến dịch truyền thông xã hội là một nỗ lực phối hợp để tạo ra hình ảnh bất ổn ở Ma-rốc và đặt câu hỏi về khả năng kiểm soát biên giới của nước này — trùng với lễ kỷ niệm 27 năm ngày lên ngôi của Vua Mohamed VI .

Quy mô: 60.000 người trong 48 giờ

Trong hai ngày 30 và 31 tháng 7, ước tính có khoảng 50.000 đến 60.000 người di cư đã vào Ceuta, chủ yếu bằng cách bơi hoặc lội qua đê chắn sóng Tarajal . Lãnh đạo vùng lãnh thổ này, Juan Jesús Vivas, gọi tình hình là "hoàn toàn không thể chịu nổi" tại một vùng lãnh thổ chỉ có khoảng 83.000 cư dân .

Ít nhất 57 người đã thiệt mạng trong nỗ lực vượt biên — chủ yếu là đuối nước — biến đây trở thành một trong những sự cố chết chóc nhất trong lịch sử vùng đất này . Để so sánh, cuộc khủng hoảng Ceuta trước đó vào tháng 5 năm 2021 chứng kiến khoảng 10.000 người vượt biên trong hai ngày .

Hậu quả trước mắt: Hồi hương, quân đội và chuyến thăm của Thủ tướng

Chính quyền Tây Ban Nha và Ma-rốc đã hành động nhanh chóng. Đến ngày 31 tháng 7, ít nhất 48.300 người di cư đã được đưa trở lại Ma-rốc trong khuôn khổ chiến dịch hồi hương chung . Tây Ban Nha đã triển khai Lực lượng Vũ trang để tăng cường cho Lực lượng Bảo vệ Dân sự tại biên giới .

Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sánchez đã vội vã đến Ceuta cùng với Bộ trưởng Nội vụ Fernando Grande-Marlaska . Sánchez đổ lỗi cho các băng nhóm buôn người và cam kết làm việc với chính quyền Ma-rốc để "khôi phục trật tự càng sớm càng tốt" . Nhưng việc hồi hương nhanh chóng không thể ngăn chặn được những hệ lụy chính trị.

Hệ lụy chính trị rộng lớn hơn

Cuộc khủng hoảng Ceuta đã trở thành một vấn đề chính trị toàn diện đối với chính phủ liên minh ủng hộ nhập cư của Tây Ban Nha:

Phản ứng dữ dội của phe cực hữu. Các đảng cực hữu ở Tây Ban Nha và khắp châu Âu ngay lập tức coi cuộc vượt biên này là bằng chứng cho thấy chính sách nhập cư của Sánchez đã thất bại. Bộ trưởng Nội vụ Ý thông báo rằng công dân ngoài EU nhập cảnh từ Tây Ban Nha sẽ phải chịu sự kiểm tra nghiêm ngặt hơn, và các nhân vật khác kêu gọi đình chỉ tư cách thành viên Khu vực Schengen của Tây Ban Nha .

Căng thẳng Tây Ban Nha-Ma-rốc. Sự việc đã làm bùng phát lại căng thẳng ngoại giao giữa Madrid và Rabat. Le Monde đưa tin đây là một mức thấp mới trong quan hệ song phương, với việc Ma-rốc bị cáo buộc mất kiểm soát hoặc ngầm cho phép làn sóng này như một đòn bẩy . (Các quan chức Ma-rốc công khai phủ nhận điều này, cho rằng làn sóng này là do "các tổ chức tội phạm" và khẳng định sự hợp tác của họ với Tây Ban Nha vẫn 'mẫu mực' .)

Tình trạng khẩn cấp về nhân đạo. Ông Vivas tuyên bố một "tình trạng khẩn cấp tuyệt đối về nhân đạo và xã hội," nói rằng khả năng tiếp nhận của thành phố đã hoàn toàn quá tải và hàng trăm người di cư đang ngủ trên đường phố . Ông kêu gọi Madrid tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia, một yêu cầu ban đầu bị Bộ Nội vụ Tây Ban Nha từ chối .

Kích thước châu Âu. Bộ trưởng Nội vụ Pháp Laurent Nunez tuyên bố Pháp sẽ tăng cường kiểm tra biên giới với Tây Ban Nha, kích hoạt Lực lượng Biên phòng Can thiệp Nhanh . Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen kêu gọi EU "xem xét mọi lựa chọn" . Cuộc khủng hoảng đã trở thành điểm nóng trong cuộc tranh luận rộng lớn hơn ở châu Âu về an ninh biên giới và tính toàn vẹn của Schengen.

Những điểm chính

• Mạng xã hội như một cơ sở hạ tầng. Cuộc vượt biên Ceuta không phải là tự phát. Nó đã được lên kế hoạch trong nhiều tuần, thông qua các nhóm Facebook công khai chia sẻ bản đồ, lời khuyên về thiết bị và điều phối hậu cần.
• Tin giả như chất xúc tác. Tin đồn 'biên giới mở cửa' là chất xúc tác quyết định. Nó đã biến một kế hoạch vượt biên có tổ chức thành một phong trào quần chúng của hàng chục nghìn người chỉ trong 48 giờ.
• Câu hỏi về trách nhiệm của nền tảng. Các nhóm Facebook phối hợp chính vẫn hoạt động ngay cả khi cuộc vượt biên đang diễn ra, đặt ra câu hỏi về việc thực thi các chính sách của nền tảng đối với nội dung tạo điều kiện cho nạn buôn người .