Cobalt Congo chở uranium: Lỗ hổng hạt nhân 25 năm bị bỏ ngỏ

Quy mô xuất khẩu uranium chưa khai báo

Các nhà nghiên cứu ước tính có từ 2.000 đến 5.000 tấn uranium tự nhiên đã được xuất khẩu từ DRC, ẩn trong các lô hàng cobalt hydroxide trong giai đoạn 2000–2024 . Đây không phải là một con số nhỏ: theo nghiên cứu, lượng uranium này đủ để sản xuất vật liệu phân hạch cho khoảng 600 đến 1.500 vũ khí hạt nhân, hoặc cung cấp nhiên liệu cho một lò phản ứng nước nhẹ tiêu chuẩn trong 10 đến 25 năm .

Bất chấp khối lượng khổng lồ, chưa đến 10% lượng vật liệu này được công khai khai báo và đặt dưới các biện pháp bảo vệ của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) . Phần lớn các lô hàng này đến Trung Quốc, nơi tập trung khoảng 95% các nhà máy tinh chế cobalt trên thế giới . Các nhà nghiên cứu lưu ý rằng không có bằng chứng cho thấy uranium được cố tình xuất khẩu nhằm mục đích chế tạo vũ khí, nhưng việc thiếu khai báo đồng nghĩa với việc vật liệu này không bị giới hạn về mục đích sử dụng cuối cùng .

Uranium trong bãi quặng đuôi: mối đe dọa môi trường tiềm ẩn

Nghiên cứu cũng phát hiện ước tính từ 1.000 đến 4.000 tấn uranium đã bị thải bỏ vào các bãi quặng đuôi — dòng thải từ hoạt động khai thác — ở dạng hóa học dễ di chuyển . Điều này có nghĩa là uranium có thể được nước mưa hoặc nước ngầm vận chuyển, gây ra nguy cơ hít phải bụi phóng xạ, ô nhiễm nguồn nước và đất đai cho thợ mỏ và các cộng đồng xung quanh .

Đối với công nhân mỏ, việc tiếp xúc với bức xạ liều thấp trong thời gian dài, hoặc hít phải khí radon do vật liệu phóng xạ tạo ra, có thể làm tăng tỷ lệ ung thư và gây ra các vấn đề sức khỏe khác . DRC đang tìm kiếm nguồn tài trợ từ nước ngoài để lắp đặt máy dò bức xạ cho các xe tải rời khỏi đất nước .

Tại sao điều này lại quan trọng đối với an ninh toàn cầu

Bởi vì uranium chưa được khai báo và không được báo cáo chính thức cho IAEA, nên không có giới hạn nào về mục đích sử dụng cuối cùng của nó. Các nhà nghiên cứu cảnh báo rằng nó có thể lọt vào một chương trình hạt nhân dân sự hoặc một chương trình quân sự mà không có bất kỳ sự giám sát nào . Điều này tạo ra một rủi ro phổ biến hạt nhân đáng kể mà cộng đồng quốc tế phần lớn không để ý đến.

Nghiên cứu này được xây dựng dựa trên công trình trước đó do Manzuk trình bày tại Princeton vào tháng 10 năm 2025, sử dụng các mô hình địa chất và hóa học về cách uranium và cobalt cùng tồn tại trong quặng để lần theo dòng chảy tài nguyên uranium ít được nghiên cứu này . Nhóm nghiên cứu đã kết hợp dữ liệu phân bố khoáng sản, dữ liệu địa hóa, hồ sơ thương mại theo từng mỏ và các mô hình hóa học của quá trình chế biến cobalt để theo dõi sự di chuyển của uranium .

Các hành động được các nhà nghiên cứu khuyến nghị

Các tác giả của nghiên cứu vạch ra một số bước cấp thiết để giải quyết vấn đề :

• Tiến hành một cuộc kiểm toán quốc gia toàn diện về hoạt động khai thác tại DRC và thiết lập các quy tắc mới để tách uranium khỏi chuỗi cung ứng cobalt.
• Thực hiện đo đạc phân tích có hệ thống đối với các lô hàng cobalt hydroxide và giám sát bức xạ cho công nhân.
• Tạo ra các cơ chế giám sát và theo dõi để đảm bảo khai thác có trách nhiệm với môi trường.
• Cuối cùng là ngăn chặn xuất khẩu uranium bằng cách tinh chế cobalt thành kim loại ngay tại DRC, thay vì xuất khẩu cobalt hydroxide thô.
• Cải thiện công tác hạch toán việc khai thác và vận chuyển uranium như một bước đầu tiên khẩn cấp.

"Dựa trên những gì chúng tôi tìm thấy, tôi nghĩ cần phải có một cuộc kiểm toán quốc gia toàn diện về khai thác mỏ ở DRC và các quy tắc mới để tách uranium khỏi chuỗi cung ứng cobalt," Philippe nói trong một thông cáo báo chí của trường đại học .

Phát hiện này đã được các phương tiện truyền thông quốc tế lớn như Financial Times và Le Monde đưa tin, và dự án đã tập hợp các nhà khoa học với các nhà báo điều tra từ Lighthouse Reports .