Kinh tế của việc định tuyến lại: Tuyến đường Cape và Bảo hiểm Rủi ro Chiến tranh

Khi Eo biển Hormuz gần như đóng cửa với giao thông thương mại, hầu hết tàu thuyền hiện phải đi vòng qua Mũi Hảo Vọng (Cape of Good Hope). Hành trình vòng quanh này làm tăng thêm khoảng 10–14 ngày cho mỗi chuyến đi . Chi phí nhiên liệu, thời gian thủy thủ đoàn và phí cảng bổ sung là rất đáng kể, nhưng cú sốc thực sự lại đến từ thị trường bảo hiểm.

Phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh cho các tàu đi qua Eo biển Hormuz đã tăng vọt từ mức 0,125% giá trị thân tàu trước khủng hoảng lên 7,5–10% vào cuối tháng 7 năm 2026 . Đối với một tàu chở dầu siêu lớn (VLCC), điều này đồng nghĩa với hóa đơn bảo hiểm cho một chuyến đi lên tới 2 triệu đến 10 triệu USD . Tuyến đường thay thế qua Cape làm tăng thêm khoảng 810.000 USD đến 990.000 USD chi phí vận hành cho mỗi chuyến, mặc dù cao nhưng vẫn rẻ hơn so với việc trả phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh để băng qua eo biển .

Ảnh hưởng cấp quốc gia: Moldova và New Zealand

Moldova: Từ tình trạng khẩn cấp 60 ngày sang chế độ báo động cao 30 ngày

Moldova, một quốc gia Đông Âu không giáp biển phụ thuộc nhiều vào dầu diesel nhập khẩu cho nông nghiệp và vận tải, đã phản ứng nhanh chóng.

• Vào ngày 4 tháng 3 năm 2026, Moldova tuyên bố tình trạng khẩn cấp 60 ngày trong lĩnh vực năng lượng, với lý do rõ ràng là xung đột Iran, giá cả toàn cầu tăng và rủi ro nguồn cung trong khu vực . Theo tình trạng khẩn cấp, hoạt động xuất khẩu nhiên liệu từ Cảng Tự do Quốc tế Chiến lược Giurgiulești bị hạn chế và áp đặt mức dự trữ nhiên liệu tối thiểu bắt buộc .
• Đến ngày 28 tháng 7 năm 2026, khi tình trạng thiếu hụt dầu diesel đã ảnh hưởng đến nhiều khu vực, Moldova nâng mức cảnh báo lên chế độ báo động cao 30 ngày mới. Chính phủ báo cáo rằng dự trữ diesel thương mại đã giảm mạnh từ mức đủ dùng trong 17,6 ngày vào cuối tháng 6 xuống chỉ còn 6,9 ngày, và 53 trạm xăng trên khắp cả nước đã hết dầu diesel . Thủ tướng Vasily Tofan gọi biện pháp này là một biện pháp phòng ngừa, không phải là nguyên nhân gây hoảng loạn, nhưng sự thiếu hụt là có thật và đang lan rộng .
• Riêng biệt, vào tháng 5 năm 2026, quốc hội Moldova đã thông qua dự luật đầu tiên nhằm thiết lập dự trữ khẩn cấp các sản phẩm dầu mỏ, bao gồm xăng, dầu diesel, dầu hỏa, dầu nhiên liệu và khí dầu mỏ hóa lỏng, với mục tiêu xây dựng ít nhất 90 ngày dự trữ .

New Zealand: Kế hoạch Ứng phó Nhiên liệu 2026 được kích hoạt

Vào ngày 27 tháng 3 năm 2026, New Zealand kích hoạt Kế hoạch Ứng phó Nhiên liệu 2026, một khuôn khổ bốn giai đoạn được mô phỏng theo hệ thống cảnh báo COVID-19 của nước này . Các giai đoạn bao gồm:

• Giai đoạn 1 (Theo dõi): Thị trường hoạt động bình thường; chính phủ giám sát dự trữ, phối hợp với ngành công nghiệp và công bố cập nhật dự trữ. Nhiên liệu có sẵn trên toàn quốc nhưng giá đang tăng.
• Giai đoạn 2 (Cảnh báo): Dấu hiệu sớm của sự gián đoạn tiềm tàng; khuyến khích các biện pháp tiết kiệm nhiên liệu tự nguyện.
• Giai đoạn 3 (Khẩn cấp): Chính phủ giải phóng nhiên liệu dự trữ, tăng nhập khẩu và có thể áp dụng phân bổ có mục tiêu.
• Giai đoạn 4 (Gián đoạn nghiêm trọng): Mục tiêu giảm nhiên liệu quốc gia, kiểm soát tiếp cận và phân phối ưu tiên cho hàng hóa và dịch vụ thiết yếu.

New Zealand vẫn duy trì ở Giai đoạn 1 kể từ khi kích hoạt, với nguồn cung nhiên liệu được mô tả là ổn định và dự trữ đầy đủ . Tính đến tháng 4 năm 2026, nước này có dự trữ xăng đủ dùng trong 56 ngày, dầu diesel 45 ngày và nhiên liệu máy bay 47 ngày . Tuy nhiên, vào tháng 5 năm 2026, chính phủ đã chuyển việc thực hiện kế hoạch hệ thống ưu tiên nhiên liệu từ Giai đoạn 3 lên Giai đoạn 4 như một bước đi phòng ngừa . Quyết định chuyển đổi giữa các giai đoạn được đưa ra bởi Nhóm Giám sát Cấp Bộ trưởng về An ninh Nhiên liệu dựa trên sáu tiêu chí: hạn chế xuất khẩu từ các nhà máy lọc dầu nguồn, thay đổi mức dự trữ quốc gia (±3 ngày), không có khả năng thực hiện các đơn hàng cung ứng, vi phạm nghĩa vụ lưu trữ tối thiểu, thay đổi chính sách ở Australia và các chỉ thị từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế .

Hàm ý toàn cầu rộng lớn hơn: Sự chuyển dịch sang lưu vực Đại Tây Dương

Sự gián đoạn đồng thời của Eo biển Hormuz và Eo biển Bab el-Mandeb (vốn đã bị tổn hại do cuộc khủng hoảng Biển Đỏ) đã phơi bày sự mong manh nghiêm trọng của các chuỗi cung ứng phụ thuộc vào các điểm nghẽn. Một sự chuyển dịch cơ cấu đang diễn ra theo hướng tới các nhà cung cấp dầu thô và sản phẩm từ lưu vực Đại Tây Dương — Vịnh Mexico (Mỹ), Tây Phi và Biển Bắc — khi các trung tâm lọc dầu thay thế và các tuyến đường cung ứng đa dạng hóa trở nên cấp thiết hơn . Báo cáo Vận tải Trung Đông lưu ý rằng các tàu container và tàu chở hàng rời định tuyến lại qua Mũi Hảo Vọng đang gây ra tình trạng tắc nghẽn, tiêu thụ nhiên liệu cao hơn và chậm trễ tại cảng trên toàn cầu .

Kinh tế của việc định tuyến lại: Tuyến đường Cape và Bảo hiểm Rủi ro Chiến tranh

Khi Eo biển Hormuz gần như đóng cửa với giao thông thương mại, hầu hết tàu thuyền hiện phải đi vòng qua Mũi Hảo Vọng (Cape of Good Hope). Hành trình vòng quanh này làm tăng thêm khoảng 10–14 ngày cho mỗi chuyến đi . Chi phí nhiên liệu, thời gian thủy thủ đoàn và phí cảng bổ sung là rất đáng kể, nhưng cú sốc thực sự lại đến từ thị trường bảo hiểm.

Phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh cho các tàu đi qua Eo biển Hormuz đã tăng vọt từ mức 0,125% giá trị thân tàu trước khủng hoảng lên 7,5–10% vào cuối tháng 7 năm 2026 . Đối với một tàu chở dầu siêu lớn (VLCC), điều này đồng nghĩa với hóa đơn bảo hiểm cho một chuyến đi lên tới 2 triệu đến 10 triệu USD . Tuyến đường thay thế qua Cape làm tăng thêm khoảng 810.000 USD đến 990.000 USD chi phí vận hành cho mỗi chuyến, mặc dù cao nhưng vẫn rẻ hơn so với việc trả phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh để băng qua eo biển .

Ảnh hưởng cấp quốc gia: Moldova và New Zealand

Moldova: Từ tình trạng khẩn cấp 60 ngày sang chế độ báo động cao 30 ngày

Moldova, một quốc gia Đông Âu không giáp biển phụ thuộc nhiều vào dầu diesel nhập khẩu cho nông nghiệp và vận tải, đã phản ứng nhanh chóng.

• Vào ngày 4 tháng 3 năm 2026, Moldova tuyên bố tình trạng khẩn cấp 60 ngày trong lĩnh vực năng lượng, với lý do rõ ràng là xung đột Iran, giá cả toàn cầu tăng và rủi ro nguồn cung trong khu vực . Theo tình trạng khẩn cấp, hoạt động xuất khẩu nhiên liệu từ Cảng Tự do Quốc tế Chiến lược Giurgiulești bị hạn chế và áp đặt mức dự trữ nhiên liệu tối thiểu bắt buộc .
• Đến ngày 28 tháng 7 năm 2026, khi tình trạng thiếu hụt dầu diesel đã ảnh hưởng đến nhiều khu vực, Moldova nâng mức cảnh báo lên chế độ báo động cao 30 ngày mới. Chính phủ báo cáo rằng dự trữ diesel thương mại đã giảm mạnh từ mức đủ dùng trong 17,6 ngày vào cuối tháng 6 xuống chỉ còn 6,9 ngày, và 53 trạm xăng trên khắp cả nước đã hết dầu diesel . Thủ tướng Vasily Tofan gọi biện pháp này là một biện pháp phòng ngừa, không phải là nguyên nhân gây hoảng loạn, nhưng sự thiếu hụt là có thật và đang lan rộng .
• Riêng biệt, vào tháng 5 năm 2026, quốc hội Moldova đã thông qua dự luật đầu tiên nhằm thiết lập dự trữ khẩn cấp các sản phẩm dầu mỏ, bao gồm xăng, dầu diesel, dầu hỏa, dầu nhiên liệu và khí dầu mỏ hóa lỏng, với mục tiêu xây dựng ít nhất 90 ngày dự trữ .

New Zealand: Kế hoạch Ứng phó Nhiên liệu 2026 được kích hoạt

Vào ngày 27 tháng 3 năm 2026, New Zealand kích hoạt Kế hoạch Ứng phó Nhiên liệu 2026, một khuôn khổ bốn giai đoạn được mô phỏng theo hệ thống cảnh báo COVID-19 của nước này . Các giai đoạn bao gồm:

• Giai đoạn 1 (Theo dõi): Thị trường hoạt động bình thường; chính phủ giám sát dự trữ, phối hợp với ngành công nghiệp và công bố cập nhật dự trữ. Nhiên liệu có sẵn trên toàn quốc nhưng giá đang tăng.
• Giai đoạn 2 (Cảnh báo): Dấu hiệu sớm của sự gián đoạn tiềm tàng; khuyến khích các biện pháp tiết kiệm nhiên liệu tự nguyện.
• Giai đoạn 3 (Khẩn cấp): Chính phủ giải phóng nhiên liệu dự trữ, tăng nhập khẩu và có thể áp dụng phân bổ có mục tiêu.
• Giai đoạn 4 (Gián đoạn nghiêm trọng): Mục tiêu giảm nhiên liệu quốc gia, kiểm soát tiếp cận và phân phối ưu tiên cho hàng hóa và dịch vụ thiết yếu.

New Zealand vẫn duy trì ở Giai đoạn 1 kể từ khi kích hoạt, với nguồn cung nhiên liệu được mô tả là ổn định và dự trữ đầy đủ . Tính đến tháng 4 năm 2026, nước này có dự trữ xăng đủ dùng trong 56 ngày, dầu diesel 45 ngày và nhiên liệu máy bay 47 ngày . Tuy nhiên, vào tháng 5 năm 2026, chính phủ đã chuyển việc thực hiện kế hoạch hệ thống ưu tiên nhiên liệu từ Giai đoạn 3 lên Giai đoạn 4 như một bước đi phòng ngừa . Quyết định chuyển đổi giữa các giai đoạn được đưa ra bởi Nhóm Giám sát Cấp Bộ trưởng về An ninh Nhiên liệu dựa trên sáu tiêu chí: hạn chế xuất khẩu từ các nhà máy lọc dầu nguồn, thay đổi mức dự trữ quốc gia (±3 ngày), không có khả năng thực hiện các đơn hàng cung ứng, vi phạm nghĩa vụ lưu trữ tối thiểu, thay đổi chính sách ở Australia và các chỉ thị từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế .

Hàm ý toàn cầu rộng lớn hơn: Sự chuyển dịch sang lưu vực Đại Tây Dương

Sự gián đoạn đồng thời của Eo biển Hormuz và Eo biển Bab el-Mandeb (vốn đã bị tổn hại do cuộc khủng hoảng Biển Đỏ) đã phơi bày sự mong manh nghiêm trọng của các chuỗi cung ứng phụ thuộc vào các điểm nghẽn. Một sự chuyển dịch cơ cấu đang diễn ra theo hướng tới các nhà cung cấp dầu thô và sản phẩm từ lưu vực Đại Tây Dương — Vịnh Mexico (Mỹ), Tây Phi và Biển Bắc — khi các trung tâm lọc dầu thay thế và các tuyến đường cung ứng đa dạng hóa trở nên cấp thiết hơn . Báo cáo Vận tải Trung Đông lưu ý rằng các tàu container và tàu chở hàng rời định tuyến lại qua Mũi Hảo Vọng đang gây ra tình trạng tắc nghẽn, tiêu thụ nhiên liệu cao hơn và chậm trễ tại cảng trên toàn cầu .