Cái chết năm 2025 của bé Mei: Thử nghiệm chỉnh sửa gen tại Trung Quốc kết thúc trong bi kịch và che giấu sự thật

Vào ngày 23 tháng 7 năm 2026, một cuộc điều tra chung của tạp chí Science và tổ chức chuyên trách về tính chính trực trong nghiên cứu Retraction Watch đã công khai tiết lộ ca tử vong bị che giấu này . Vụ việc thường được so sánh với vụ bê bối He Jiankui năm 2018, khi một nhà nghiên cứu Trung Quốc tạo ra những em bé chỉnh sửa gen đầu tiên trên thế giới, và đã làm gia tăng lời kêu gọi cải tổ toàn diện hệ thống giám sát nghiên cứu y sinh của Trung Quốc .

Các sự kiện chính: Điều gì đã xảy ra với bé Mei

Mei mắc hội chứng Snijders Blok-Campeau, một rối loạn phát triển thần kinh di truyền hiếm gặp gây chậm phát triển và suy giảm nhận thức nhưng không đe dọa đến tính mạng . Tình trạng của em được mô tả là nhẹ .

Vào khoảng ngày 24 tháng 3 năm 2025, em trở thành người đầu tiên trên thế giới được điều trị chỉnh sửa gen nhắm vào não. Quy trình này bao gồm một đợt truyền dịch vào tủy sống chứa hàng nghìn tỷ vector virus mang một trình biên tập cơ sở (base editor) dựa trên CRISPR, được thiết kế để sửa chữa đột biến gen tiềm ẩn .

Trong vòng vài ngày, Mei bị sốt, ngừng tiểu, và lượng tiểu cầu giảm nghiêm trọng. Bệnh viện sau đó xác định nguyên nhân tử vong là vi huyết khối (thrombotic microangiopathy) - sự hình thành các cục máu đông nhỏ gây chết người - gây ra bởi một phản ứng miễn dịch nghiêm trọng (cơn bão cytokine) đối với các vector virus . Em qua đời khoảng bảy ngày sau khi truyền dịch .

Cha mẹ của Mei, được xác định là "Jason" và "Linda", đã trả hơn 860.000 USD để tài trợ cho việc phát triển và thực hiện liệu pháp này, một thỏa thuận "trả tiền để được tham gia" đã không được tiết lộ trong bài báo Nature sau đó . Theo lời kể của gia đình, đội ngũ y tế đã đánh giá thấp các rủi ro, bao gồm cả khả năng tử vong .

Sự che giấu: Những gì đã bị giấu kín

Vi phạm nghiêm trọng nhất liên quan đến hồ sơ công bố. Vào tháng 1 năm 2025 - trước khi Mei qua đời - nhà thần kinh học chủ chốt Zilong Qiu đã gửi một bản thảo cho tạp chí Nature mô tả các kết quả nghiên cứu trên động vật làm nền tảng cho thử nghiệm trên người . Sau cái chết của Mei, bài báo đã được sửa đổi và xuất bản vào tháng 2 năm 2026 trên Nature (Tập 651, trang 785–795). Nó không hề đề cập đến Mei, thử nghiệm lâm sàng, cái chết của em, khoản đóng góp tài chính của gia đình, hoặc các tín hiệu an toàn đáng báo động từ các nghiên cứu trên khỉ .

Theo các báo cáo, gia đình đã yêu cầu Qiu không công bố bài báo sau cái chết của Mei . Qiu vẫn tiến hành bất chấp.

Thử nghiệm cũng không bao giờ được đăng ký trên ClinicalTrials.gov (cơ sở dữ liệu của Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ) hoặc Cổng đăng ký thử nghiệm lâm sàng Trung Quốc . Nó được tiến hành theo khuôn khổ "thử nghiệm do nhà nghiên cứu khởi xướng" (IIT) tại một bệnh viện duy nhất, chỉ yêu cầu sự chấp thuận của hội đồng đạo đức nội bộ của Bệnh viện Tân Hoa - chứ không phải từ Cục Quản lý Sản phẩm Y tế Quốc gia Trung Quốc (NMPA), cơ quan quản lý dược quốc gia .

Các tín hiệu an toàn đáng báo động đã bị bỏ qua

Các nghiên cứu tiền lâm sàng trên khỉ đã gióng lên hồi chuông cảnh báo nghiêm trọng. Trong các thí nghiệm trên động vật linh trưởng không phải người, ba trong số bốn con khỉ được tiêm cùng một loại điều trị đã phát triển các phản ứng bất lợi nghiêm trọng và phải được an tử . Những kết quả đó đã không được thông báo đầy đủ cho cha mẹ của Mei trước khi thực hiện thủ thuật .

Ngoài ra, liều lượng dùng cho Mei vượt quá phạm vi được hỗ trợ bởi dữ liệu tiền lâm sàng hiện có . Bất chấp tất cả những điều này, thử nghiệm vẫn được tiến hành trên một đứa trẻ.

Vi phạm đạo đức: Một thất bại có hệ thống

• Lược bỏ một sự kiện bất lợi gây tử vong khỏi một bài báo khoa học lớn. Đây là vi phạm trực tiếp các tiêu chuẩn đạo đức xuất bản và nghĩa vụ minh bạch của thử nghiệm lâm sàng .
• Che giấu khỏi các cơ quan quản lý và đăng ký. Thử nghiệm đã hoàn toàn phá vỡ các cơ chế giám sát quốc tế và quốc gia .
• Bóc lột tài chính một gia đình dễ bị tổn thương. Cha mẹ của Mei đã trả hơn 860.000 USD, tạo ra xung đột lợi ích cơ bản - các nhà nghiên cứu có động cơ tài chính để tiến hành bất chấp sự an toàn .
• Phớt lờ dữ liệu an toàn rõ ràng trên động vật. Việc tiến hành sau khi ba trong bốn con khỉ phải được an tử đại diện cho một thất bại thảm khốc trong đánh giá rủi ro .
• Thiếu sự đồng thuận có hiểu biết. Gia đình cho biết họ đã không được thông báo đầy đủ về các rủi ro, bao gồm cái chết của khỉ và khả năng xảy ra phản ứng miễn dịch gây tử vong .

Phản ứng của các tổ chức

Trường Y thuộc Đại học Giao thông Thượng Hải, cơ quan quản lý Bệnh viện Tân Hoa, đã thông báo vào ngày 26 tháng 7 năm 2026 rằng họ đã thành lập một nhóm công tác đặc biệt để tiến hành một "cuộc điều tra toàn diện" và hứa hẹn sẽ có "hành động nghiêm túc" dựa trên các phát hiện của mình .

Tính đến cuối tháng 7 năm 2026, Zilong Qiu vẫn chưa bị đình chỉ hoặc loại khỏi vị trí của mình .

Cơ quan y tế quận địa phương đã phạt Bệnh viện Tân Hoa khoảng 3.600 USD vì không giám sát đúng cách thử nghiệm .

Ý nghĩa rộng lớn hơn

So sánh với He Jiankui

Điểm tương đồng với vụ bê bối năm 2018 là rất rõ ràng. Trong cả hai trường hợp, các nhà nghiên cứu Trung Quốc đã hoạt động ngoài các khuôn khổ pháp lý đã được thiết lập, ưu tiên tốc độ và danh tiếng hơn sự an toàn của bệnh nhân, và gây ra thiệt hại nghiêm trọng cho vị thế của Trung Quốc trong cộng đồng y sinh quốc tế . Các chuyên gia được trích dẫn bởi các nguồn tin cho biết vụ bê bối chỉnh sửa gen lớn thứ hai này chứng minh rằng sự thất bại có hệ thống đã cho phép He Jiankui hoạt động vẫn chưa được khắc phục .

Kêu gọi cải cách quy định

Vụ việc đã làm gia tăng các yêu cầu từ các nhà đạo đức sinh học quốc tế và các nhà khoa học Trung Quốc về :

• Đăng ký bắt buộc tất cả các thử nghiệm chỉnh sửa gen trên người trong một cơ sở dữ liệu công khai
• Đánh giá độc lập ở cấp quốc gia trước khi bất kỳ liệu pháp gen đầu tiên trên người nào được tiến hành
• Các hình phạt rõ ràng cho việc che giấu các sự kiện bất lợi trong nghiên cứu đã được công bố
• Tách biệt các thử nghiệm do nhà nghiên cứu khởi xướng khỏi mô hình "trả tiền để tham gia"

Thiệt hại cho niềm tin vào nghiên cứu y sinh Trung Quốc

Chưa đầy một thập kỷ sau vụ He Jiankui, vụ bê bối thứ hai này đã làm xói mòn thêm niềm tin vào sự giám sát y sinh của Trung Quốc. Các tạp chí và cơ quan quản lý quốc tế có khả năng sẽ áp dụng các biện pháp kiểm tra chặt chẽ hơn đối với các thử nghiệm liệu pháp gen của Trung Quốc trong tương lai . Vụ việc cũng đặt ra những câu hỏi cơ bản về khuôn khổ thử nghiệm do nhà nghiên cứu khởi xướng (IIT) ở Trung Quốc, vốn cho phép một thí nghiệm chỉnh sửa gen não đầu tiên trên người được tiến hành mà không cần sự chấp thuận của cơ quan quản lý quốc gia .

Những câu hỏi chưa có lời giải

Tính đến cuối tháng 7 năm 2026, một số câu hỏi quan trọng vẫn chưa được trả lời. Bài báo trên Nature liệu có bị rút lại hay chỉnh sửa không? Zilong Qiu sẽ phải đối mặt với những hậu quả nghề nghiệp nào ngoài một cuộc điều tra nội bộ của trường đại học? Hệ thống quản lý của Trung Quốc đối với các thử nghiệm do nhà nghiên cứu khởi xướng sẽ được cải cách để ngăn chặn một thảm kịch tương tự? Và có lẽ đáng lo ngại nhất đối với các gia đình tuyệt vọng khác: có bao nhiêu thử nghiệm không được báo cáo tương tự đang được tiến hành trong lĩnh vực nghiên cứu y sinh đang mở rộng nhanh chóng của Trung Quốc?