Uganda tuyên bố hết dịch Ebola: Chiến thắng trước ổ dịch lây lan từ Congo

Trong số 20 ca nhiễm được xác nhận tại Uganda, 15 ca là nhập khẩu từ CHDC Congo và 5 ca lây nhiễm thứ phát trong nước . Hai công dân Congo đã tử vong, và một trường hợp nghi nhiễm khác cũng tử vong . Bệnh nhân cuối cùng đã được xuất viện vào ngày 16/7/2026, bắt đầu giai đoạn đếm ngược 42 ngày . Không có ca nhiễm mới nào được báo cáo ở Uganda sau ngày 21/6/2026 .

Dịch bệnh tại CHDC Congo: Ngày càng trầm trọng

Ổ dịch virus Bundibugyo tại CHDC Congo, được báo cáo lần đầu vào ngày 14/5/2026 tại tỉnh Ituri, đã trở thành một trong những đợt bùng phát Ebola lớn nhất và có tốc độ lây lan nhanh nhất từng được ghi nhận . Tổng Giám đốc WHO đã cảnh báo vào ngày 16/7/2026 rằng dịch bệnh đang "vượt quá khả năng ứng phó" mặc dù đã huy động nguồn lực lớn . Để so sánh, đợt bùng phát Ebola 2018–2019 tại CHDC Congo đã mất hơn 10 tháng để đạt 2.000 ca nhiễm được xác nhận; lần này, con số đó đạt được chỉ trong khoảng hai tháng .

Số liệu ca nhiễm chính từ các nguồn chính thức:

• Đầu tháng 7/2026 (WHO/ECDC): 1.759 ca nhiễm được xác nhận và 600 ca tử vong được xác nhận .
• Đến ngày 13/7/2026 (theo dõi của chính phủ Anh): 2.011 ca nhiễm được xác nhận và 754 ca tử vong được xác nhận .
• Đến ngày 16/7/2026 (Al Jazeera): Hơn 2.073 ca nhiễm được xác nhận và 796 ca tử vong, với cảnh báo của WHO rằng con số thực tế có thể cao gấp đôi .

Bên cạnh CHDC Congo và Uganda, các ca nhiễm nhập khẩu đã xuất hiện ở châu Âu: một ca tại Pháp là một bác sĩ trở về từ CHDC Congo, đã hồi phục hoàn toàn mà không lây nhiễm thứ phát; và một ca được báo cáo tại Đức .

Đóng cửa biên giới và hạn chế đi lại quốc tế

Uganda đã đóng cửa biên giới với CHDC Congo vào ngày 27/5/2026, một biện pháp tạm thời chỉ cho phép qua lại đối với các hoạt động ứng phó dịch bệnh, nhân đạo, vận chuyển hàng hóa thiết yếu và những người được ủy quyền . Tất cả người nhập cảnh được ủy quyền đều phải trải qua kiểm tra sức khỏe và giám sát nghiêm ngặt .

Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) đã ban hành khuyến cáo Cấp độ 4 "Không nên đi lại" cho Uganda và CHDC Congo vào ngày 27/5/2026, đồng thời hạn chế đi lại không thiết yếu . Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ cũng đưa ra khuyến cáo Cấp độ 4 tương tự . Canada cũng áp đặt các hạn chế đi lại đối với Uganda và CHDC Congo do dịch bệnh bùng phát.

Không có vắc-xin hoặc phương pháp điều trị nào được phê duyệt cho chủng Bundibugyo

Một yếu tố quan trọng làm gia tăng mức độ nghiêm trọng của đợt bùng phát là sự vắng mặt của bất kỳ loại vắc-xin hoặc phương pháp điều trị nào được cấp phép đặc hiệu cho chủng virus Bundibugyo . Vắc-xin Ervebo của Merck chỉ được cấp phép cho chủng Zaire ebolavirus, không phải Bundibugyo . Một ứng cử viên vắc-xin Bundibugyo cụ thể (rVΔ/BDB-GP), sử dụng cùng nền tảng với Ervebo, đã cho thấy lợi ích sống sót trên động vật linh trưởng không phải người nhưng chưa được cấp phép . Dữ liệu từ mô hình động vật cho thấy Ervebo có thể cung cấp khả năng bảo vệ chéo một phần chống lại Bundibugyo, nhưng chưa có bằng chứng lâm sàng nào vào đầu tháng 7 . WHO đã khuyến cáo rằng Ervebo không nên được sử dụng ngoài các cơ sở nghiên cứu được thiết kế cẩn thận .

Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Châu Phi (Africa CDC) chuẩn bị thử nghiệm khả năng bảo vệ chéo của Ervebo

Để đối phó, Africa CDC và các đối tác đã bắt đầu tổ chức các thử nghiệm lâm sàng tại CHDC Congo nhằm kiểm tra xem vắc-xin Ervebo của Merck có thể cung cấp khả năng bảo vệ chéo chống lại chủng Bundibugyo hay không . Một nghiên cứu huyết thanh học trên người vào tháng 7/2026 được công bố trên Tạp chí Y học New England cho thấy Ervebo có thể mang lại khả năng bảo vệ một phần, củng cố cơ sở lý luận cho thử nghiệm . Các thử nghiệm này nhằm mục đích bảo vệ nhân viên y tế tuyến đầu tại CHDC Congo . Tuy nhiên, Cơ quan Dược phẩm Châu Phi (AMA) đã tuyên bố rằng các biện pháp đối phó hiện có "khó có thể mang lại sự bảo vệ đầy đủ nếu không có sự thích ứng", nhấn mạnh sự không chắc chắn .

Những thách thức khu vực rộng lớn hơn

Công tác ứng phó phải đối mặt với những trở ngại mang tính hệ thống nghiêm trọng:

• Các cuộc tấn công vào cơ sở y tế: Nhân viên y tế và các trung tâm điều trị đã bị nhắm mục tiêu trong bối cảnh xung đột vũ trang ở miền đông CHDC Congo .
• Xung đột vũ trang: Vùng dịch bệnh chồng lấn với các khu vực xung đột đang hoạt động (Ituri, Bắc Kivu, Nam Kivu), cản trở khả năng tiếp cận ứng phó .
• Sự ngờ vực của cộng đồng: Sự ngờ vực lịch sử đối với chính quyền y tế trong khu vực đã làm phức tạp việc truy vết tiếp xúc và thực hành chôn cất an toàn .

Kết quả cuối cùng là một bức tranh khu vực với hai câu chuyện hoàn toàn trái ngược nhau. Uganda đã khống chế thành công sự lây lan xuyên biên giới thông qua các biện pháp kiểm soát biên giới nhanh chóng, giám sát chặt chẽ và điều trị tất cả các ca nhiễm được xác nhận. Trong khi đó, dịch bệnh tại CHDC Congo vẫn tiếp tục gia tăng với tốc độ chóng mặt, thiếu các biện pháp y tế được cấp phép và phải đối mặt với những thách thức hoạt động nghiêm trọng.