Trả đũa EU: Trung Quốc áp kiểm soát xuất khẩu với 14 thực thể châu Âu sau gói trừng phạt Nga thứ 21

Đòn trả đũa của Trung Quốc: 14 thực thể EU bị đưa vào danh sách kiểm soát xuất khẩu

Ngày 24/7, Bộ Thương mại Trung Quốc ban hành Thông báo số 30, đưa 14 thực thể châu Âu vào danh sách kiểm soát xuất khẩu và lập tức cấm xuất khẩu hàng hóa lưỡng dụng (có cả ứng dụng dân sự lẫn quân sự) đến các thực thể này . Danh sách bao gồm những tên tuổi lớn, nổi bật nhất là tập đoàn sản xuất vũ khí Đức Rheinmetall AG .

Bắc Kinh gọi đây là biện pháp 'đáp trả có đi có lại hợp pháp' và là phản ứng trực tiếp trước các lệnh trừng phạt của EU . Sự đối xứng là có chủ đích: 14 thực thể châu Âu cho 14 công ty Trung Quốc . Các tổ chức và cá nhân nước ngoài cũng bị cấm cung cấp cho các thực thể châu Âu bị liệt kê các sản phẩm lưỡng dụng được sản xuất tại Trung Quốc .

Những điểm chính

• Thời điểm: Có hiệu lực ngay từ ngày 24/7/2026 .
• Các công ty bị nhắm đến: Từ Rheinmetall AG của Đức đến III‑V LAB của Pháp và Vigo Photonics của Ba Lan .
• Khung pháp lý: Bộ Thương mại Trung Quốc viện dẫn lý do 'bảo vệ an ninh và lợi ích quốc gia' .

Động thái nhanh chóng này báo hiệu một sự thay đổi có chủ ý theo hướng đối đầu 'ăn miếng trả miếng', khác hẳn với những phản ứng chậm chạp trước đây của Trung Quốc đối với các lệnh trừng phạt của EU .

Bối cảnh căng thẳng thương mại EU – Trung Quốc rộng hơn

Động thái kiểm soát xuất khẩu không phải là sự cố đơn lẻ. Nó phản ánh một sự xấu đi trên diện rộng trong quan hệ thương mại EU-Trung Quốc, do nhiều áp lực hội tụ:

• Cạnh tranh đa lĩnh vực: EU đang đối mặt với tình trạng dư thừa công suất của Trung Quốc không chỉ trong lĩnh vực công nghệ xanh và xe điện mà còn ngày càng rõ rệt trong lĩnh vực máy công cụ. Một báo cáo của chính phủ Pháp công bố đầu năm 2026 cảnh báo có tới 55% sản lượng sản xuất của châu Âu có thể bị đe dọa bởi sự cạnh tranh của Trung Quốc trong trung hạn, trong đó Italy đặc biệt dễ bị tổn thương với gần 60% sản xuất công nghiệp .
• Phản ứng chính sách của EU: Ủy ban châu Âu đã cam kết trình bày các công cụ an ninh kinh tế mới vào tháng 9/2026 . Hồi tháng 5/2026, năm quốc gia EU – Pháp, Italy, Hà Lan, Tây Ban Nha và Litva – đã đồng ký một văn bản thúc đẩy cải cách phòng vệ thương mại nhanh hơn và mạnh mẽ hơn đối với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc .
• Trừng phạt như một điểm nóng: Bắc Kinh đã nhiều lần cảnh báo EU rằng việc đưa các công ty Trung Quốc vào các lệnh trừng phạt Nga sẽ làm tổn hại đến quan hệ kinh tế song phương .

Ngành máy công cụ Italy yêu cầu EU siết chặt quy tắc thương mại

Ba ngày sau khi Trung Quốc công bố biện pháp kiểm soát xuất khẩu – tức ngày 27/7/2026 – UCIMU (Hiệp hội các nhà sản xuất máy công cụ Italy) đã công khai yêu cầu EU tăng cường các biện pháp phòng vệ thương mại đối với hàng nhập khẩu máy công cụ từ Trung Quốc .

Các yêu cầu cốt lõi của UCIMU:

• Tăng cường các công cụ phòng vệ thương mại của EU trước cái mà hiệp hội gọi là 'cạnh tranh mạnh mẽ' từ các nhà sản xuất máy công cụ Trung Quốc .
• Nếu không hành động, châu Âu có nguy cơ 'xói mòn thêm' vị thế của mình trong một ngành công nghiệp chiến lược .
• Áp dụng các tiêu chuẩn an toàn và kỹ thuật như nhau đối với máy móc nhập khẩu từ Trung Quốc, qua đó tạo ra các rào cản phi thuế quan ngang bằng với các yêu cầu dành cho nhà sản xuất châu Âu .

Vì sao điều này quan trọng: Các nhà sản xuất máy công cụ Trung Quốc đang nhanh chóng mở rộng thị phần xuất khẩu toàn cầu, đe dọa trực tiếp đến thế mạnh truyền thống của châu Âu trong lĩnh vực sản xuất chính xác . Italy, một nước lớn trong ngành này, trước đó đã nằm trong nhóm năm quốc gia EU đồng ký một văn bản hồi tháng 5/2026 kêu gọi các biện pháp quyết liệt hơn đối với 'tình trạng dư thừa công suất công nghiệp mang tính hệ thống và cơ cấu' của Trung Quốc .

Bức tranh toàn cảnh: Vòng xoáy trả đũa đang ngày càng sâu sắc

Tổng hợp lại, những sự kiện này vẽ nên một bức tranh về sự ma sát thương mại đang tăng tốc:

1. EU trừng phạt Nga, nhắm vào các công ty Trung Quốc – Gói trừng phạt thứ 21 của EU đưa 14 công ty Trung Quốc vào danh sách .
2. Trung Quốc trả đũa bằng kiểm soát xuất khẩu – Trong vòng 24 giờ, Bắc Kinh cấm xuất khẩu hàng lưỡng dụng tới 14 thực thể châu Âu, bao gồm Rheinmetall .
3. Ngành công nghiệp Italy thúc đẩy phản ứng – Ba ngày sau, UCIMU yêu cầu EU siết chặt quy tắc thương mại chống lại máy công cụ Trung Quốc, viện dẫn sự cạnh tranh được trợ cấp .

Vòng xoáy này chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. EU tiếp tục khám phá các công cụ an ninh kinh tế mới, trong khi Bắc Kinh đã thể hiện sẵn sàng sử dụng chế độ kiểm soát xuất khẩu như một đòn bẩy ngoại giao. Đối với các ngành công nghiệp châu Âu như máy công cụ, cuộc đụng độ giữa trừng phạt địa chính trị và cạnh tranh công nghiệp tạo ra một môi trường đầy biến động, nơi chính sách thương mại và chính sách an ninh ngày càng đan xen.