Mưa drone khắp Trung Đông: Lực lượng ủy nhiệm của Iran đang thử thách lệnh ngừng bắn Mỹ - Iran mong manh đến đâu?

Các lực lượng dân quân Iraq thân Iran là thủ phạm có khả năng nhất

Các máy bay không người lái được phóng từ lãnh thổ Iraq bởi các lực lượng dân quân thân Iran hoạt động dưới sự bảo trợ của “Kháng chiến Hồi giáo Iraq.” Saudi Arabia xác nhận đã đánh chặn các máy bay không người lái được phóng từ lãnh thổ Iraq nhắm vào các cơ sở dầu mỏ của nước này, với người phát ngôn quân sự, Thiếu tướng Turki Al Malki, cáo buộc trực tiếp các lực lượng dân quân thân Iran thực hiện các cuộc tấn công . Cục Chống khủng bố của Vùng Kurdistan luôn quy kết các cuộc tấn công này cho các mạng lưới liên kết với Iran .

Bức tranh tổng thể về máy bay không người lái trong khu vực

Các cuộc tấn công vào Erbil không xảy ra riêng lẻ. Trong suốt tháng 7, một loạt các hoạt động phối hợp bằng máy bay không người lái và tên lửa đã diễn ra trên khắp khu vực, nhắm vào nhiều quốc gia cùng một lúc.

Saudi Arabia: Phòng không Saudi Arabia đã đánh chặn nhiều máy bay không người lái nhắm vào cơ sở hạ tầng dầu mỏ ở Tỉnh phía Đông và Riyadh vào ngày 27 tháng 7, với bộ quốc phòng tuyên bố rằng các máy bay không người lái được phóng từ lãnh thổ Iraq . Phòng không Saudi Arabia cũng đã đánh chặn máy bay không người lái vào ngày 18 tháng 7 và 24 tháng 7 . Thủ lĩnh Houthi, Abdul Malik al-Houthi, đã đe dọa rõ ràng vào ngày 16 tháng 7 rằng tất cả các cơ sở dầu mỏ và quan trọng của Saudi Arabia sẽ là mục tiêu nếu Riyadh leo thang can dự . Vào ngày 24 tháng 7, Houthi đã tấn công hai tàu chở dầu của Saudi Arabia ở Biển Đỏ , và vào ngày 27 tháng 7 đã tuyên bố leo thang hơn nữa các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái vào xuất khẩu năng lượng của Saudi Arabia .

Jordan: Không quân Hoàng gia Jordan đã bắn hạ một máy bay không người lái ở sa mạc phía đông gần biên giới Iraq và Saudi Arabia vào ngày 28 tháng 7 . Lực lượng này đã đánh chặn bốn máy bay không người lái vào ngày 18 tháng 7 , và vào ngày 23-24 tháng 7 đã đánh chặn bảy tên lửa và sáu máy bay không người lái phóng từ Iran . Quân đội Jordan tuyên bố các vụ đánh chặn này trùng với những dấu hiệu cho thấy Mỹ và Iran có thể đang tạm dừng các cuộc tấn công .

Israel: Quân đội Israel đã đánh chặn hai máy bay không người lái gần biên giới Jordan vào ngày 27 tháng 7, với IDF đang điều tra nguồn gốc của chúng . Lực lượng Israel và Jordan trước đó đã cùng nhau đánh chặn một tên lửa của Iran nhằm vào thành phố Aqaba của Jordan .

Điều này làm phức tạp lệnh ngừng bắn Mỹ-Iran như thế nào

Việc tạm dừng các hành động thù địch trực tiếp giữa Mỹ và Iran, được công bố khi Tổng thống Trump đình chỉ chiến dịch không kích kéo dài 13 đêm của Mỹ nhằm vào Iran vào ngày 26 tháng 7, vốn đã rất mong manh. Các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái đã phơi bày bốn lỗ hổng quan trọng.

1. Lệnh ngừng bắn không đối xứng và đang bị tranh chấp

Đại sứ Mỹ tại Liên Hợp Quốc Mike Waltz mô tả việc tạm dừng là “tạo không gian cho các cuộc đàm phán ngoại giao” . Một quan chức cấp cao Iran nói với Reuters rằng Iran sẽ ngừng các cuộc tấn công của chính mình miễn là Mỹ duy trì lệnh tạm dừng . Nhưng Tehran đã công khai phủ nhận việc tìm kiếm các cuộc đàm phán mới , tạo ra khoảng cách giữa cách Mỹ coi lệnh tạm dừng như một cơ hội ngoại giao và lập trường của Iran rằng đó là sự ngừng bắn có đi có lại mà không có kênh chính trị nào .

2. Các cuộc tấn công ủy nhiệm làm suy yếu uy tín của lệnh ngừng bắn

Ngay cả khi Mỹ và Iran kiềm chế không tấn công trực tiếp lẫn nhau, các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái nhằm vào Erbil, cơ sở dầu mỏ Saudi Arabia, và trên không phận Jordan và Israel đã chứng minh rằng các lực lượng ủy nhiệm thân Iran – các lực lượng dân quân Iraq và Houthi – vẫn đang tiếp tục các hoạt động. Các cuộc tấn công này có nguy cơ kích động sự trả đũa của Mỹ hoặc Saudi Arabia, điều có thể phá vỡ lệnh ngừng bắn, đặc biệt khi Trump đã đe dọa “trừng phạt quân sự lớn” đối với Iran vì các cuộc tấn công của Houthi .

3. Lệnh ngừng bắn không có cơ chế thực thi

Không có khuôn khổ ngừng bắn đã được thỏa thuận, không có chế độ xác minh và không có cơ chế để kiềm chế các lực lượng ủy nhiệm. Nhiều phương tiện truyền thông Mỹ, bao gồm Axios, đã đưa tin về những lo ngại về kho dự trữ đạn dược của Mỹ đang cạn kiệt như một yếu tố trong quyết định tạm dừng của Trump , điều này có nghĩa là Mỹ có thể có các lựa chọn quân sự hạn chế để thực thi các điều khoản của lệnh ngừng bắn ngay cả khi muốn.

4. Các sáng kiến ngoại giao trong khu vực rất mong manh

Các nhà lãnh đạo trong khu vực đang theo đuổi các con đường song song – các đề xuất ngừng bắn, trung gian hòa giải của Pakistan và các cuộc đàm phán ngoại giao về giải trừ vũ khí của Hezbollah – nhưng các sáng kiến này thiếu sự tham gia của tất cả các bên, đặc biệt là trong khi các cuộc tấn công ủy nhiệm vẫn diễn ra hàng ngày .

Tóm lại, các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái là một bài kiểm tra xem liệu lệnh ngừng bắn Mỹ-Iran có thể duy trì được hay không khi cả hai bên dường như không sẵn sàng hoặc không có khả năng kiềm chế các mạng lưới ủy nhiệm của mình, và khi các điều kiện chính trị cho một giải pháp thương lượng vẫn chưa tồn tại. Các cuộc tấn công vào Erbil, Saudi Arabia, Jordan và Israel không phải là một vấn đề phụ của cuộc xung đột Mỹ-Iran – chúng là thách thức trung tâm đối với việc giải quyết xung đột này.