Rạn nứt Armenia – Nga năm 2026: Chiến tranh thương mại, xoay trục sang EU và cuộc chiến quanh trưng cầu dân ý

Hai Lập Trường Đối Lập về Trưng Cầu Dân Ý EU

Lập trường của Putin: Moscow đã gây áp lực buộc Yerevan phải tổ chức một cuộc trưng cầu dân ý toàn quốc, buộc người dân Armenia phải lựa chọn giữa hội nhập EU và tiếp tục là thành viên của Liên minh Kinh tế Á-Âu (EAEU) do Nga dẫn đầu. Trước đó, Putin từng cảnh báo Armenia rằng nước này không thể đồng thời thuộc về cả hai khối . Người phát ngôn Điện Kremlin, Dmitry Peskov, lưu ý sau cuộc gọi rằng Pashinyan đã không đưa ra bất kỳ mốc thời gian cụ thể nào cho cuộc trưng cầu dân ý như vậy .

Lập trường đối lập của Pashinyan: Pashinyan nói với Putin rằng một cuộc trưng cầu dân ý về việc gia nhập EU chỉ "khả thi về mặt thực tế" sau khi Armenia chính thức nộp đơn xin gia nhập EU — chứ không phải trước . Ông bác bỏ cách Putin gọi sự lựa chọn này là một "cuộc ly hôn" với Nga, thay vào đó mô tả quan hệ hai nước đang ở trong "giai đoạn chuyển đổi" . Ông cũng nhấn mạnh rằng tiến trình hội nhập châu Âu vẫn chưa đạt đến giai đoạn đòi hỏi phải có một cuộc trưng cầu dân ý .

Các Hạn Chế Nhập Khẩu Của Nga Đối Với Hàng Hóa Armenia

Nga đã áp đặt một loạt các hạn chế thương mại đối với các sản phẩm của Armenia trong suốt năm 2026, vốn được nhiều người coi là hành động trả đũa có động cơ chính trị cho sự xoay trục theo hướng thân phương Tây của Yerevan :

• Cuối tháng 4/2026 — Hạn chế xuất khẩu nước khoáng Armenia, đặc biệt là thương hiệu Jermuk .
• Cuối tháng 5/2026 — Mở rộng sang hoa, đồ uống có cồn và nước khoáng bổ sung .
• Ngày 30/5/2026 — Cấm tạm thời nhập khẩu một số loại trái cây và rau quả, với lý do vi phạm kiểm dịch thực vật .
• Ngày 11/6/2026 — Lệnh cấm rộng hơn đối với tất cả các sản phẩm Armenia phải kiểm soát kiểm dịch, bao gồm rau, trái cây, quả mọng, các loại hạt và cà phê, cùng với các hạn chế quá cảnh qua lãnh thổ Nga .
• Ngày 27/7/2026 — Lệnh cấm mới đối với tất cả các sản phẩm sữa Armenia (có hiệu lực cùng ngày diễn ra cuộc điện đàm), với lý do phát hiện "sữa từ vật nuôi bị nhiễm bệnh" trong quá trình kiểm tra . Ngân hàng Thế giới cảnh báo rằng các hạn chế này có nguy cơ đè nặng lên tăng trưởng kinh tế, lạm phát và các điều kiện xã hội của Armenia nếu chúng kéo dài .

Các Biện Pháp Đối Phó Của EU

EU đã đưa ra một phản ứng kinh tế mạnh mẽ để hỗ trợ Armenia và chống lại áp lực từ Nga:

• Hỗ trợ ngân sách khẩn cấp 34 triệu euro — Được giải ngân vào ngày 19/6/2026, là đợt đầu tiên của một gói hỗ trợ rộng lớn hơn nhằm giúp đỡ các doanh nghiệp Armenia bị tổn hại bởi các hạn chế thương mại của Nga .
• Biện pháp Thương mại Tự trị — Được Chủ tịch Ủy ban Châu Âu Ursula von der Leyen công bố trong chuyến thăm Yerevan ngày 2/7, xóa bỏ thuế quan đối với khoảng 80% hàng xuất khẩu của Armenia sang EU .
• Cam kết hỗ trợ kinh tế thêm 18 triệu euro trong cùng chuyến thăm .
• Tổng gói hỗ trợ 52 triệu euro bao gồm các biện pháp tạo thuận lợi thương mại và kết nối .
• Hội đồng EU chính thức thừa nhận rằng các hạn chế của Nga bao gồm "rượu mạnh, rượu vang, nước khoáng và nông sản" và cản trở quá cảnh qua Nga .

Tình Trạng Đơn Xin Gia Nhập EU Của Armenia

• Ngày 26/3/2025 — Quốc hội Armenia đã thông qua luật về việc khởi xướng quá trình gia nhập EU, do một sáng kiến của công dân đề xuất . Tổng thống Vahagn Khachaturyan đã ký nó thành luật vào ngày 4/4/2025 .
• Một điểm khác biệt quan trọng: Luật này không phải là một đơn xin gia nhập chính thức . Nó xác định việc gia nhập EU là một mục tiêu chiến lược và thiết lập một khuôn khổ pháp lý để tiến tới mục tiêu đó .
• Ngày 11/3/2026 — Pashinyan đã có bài phát biểu tại Nghị viện Châu Âu ở Strasbourg, thể hiện ý chí chính trị mạnh mẽ .
• Ngày 27/7/2026 — Pashinyan nhắc lại với Putin rằng bất kỳ cuộc trưng cầu dân ý nào cũng chỉ diễn ra sau một đơn xin gia nhập chính thức, điều này vẫn chưa được nộp . Đơn xin gia nhập chính thức vẫn là bước đi cụ thể tiếp theo, nhưng chưa có lịch trình được công bố.

Tóm lại, cuộc điện đàm ngày 27/7 đã nắm bắt được động lực cốt lõi: Pashinyan tìm cách giảm leo thang áp lực kinh tế trong khi chống lại yêu cầu của Moscow về một sự lựa chọn nhị phân ngay lập tức, trong khi EU chủ động kéo Armenia lại gần hơn bằng tự do hóa thương mại và viện trợ tài chính, và Yerevan đang tiến dần từng bước — nhưng có chủ đích — hướng tới một đơn xin gia nhập chính thức.