Bí mật đằng sau 'tấm đệm' dầu mỏ khổng lồ của Trung Quốc trong cuộc khủng hoảng eo biển Hormuz

Ba yếu tố chính giúp kiềm chế giá dầu

1. Kho dự trữ dầu chiến lược (SPR) khổng lồ của Trung Quốc

• Trung Quốc đã dành nhiều năm xây dựng kho dự trữ dầu chiến lược được cho là lớn nhất thế giới, ước tính từ 900 triệu đến 1,4 tỷ thùng . Trước chiến tranh, Bắc Kinh đã tăng cường tích trữ tích cực vào đầu năm 2026 .
• Trong cuộc khủng hoảng, Trung Quốc đã rút từ cả kho dự trữ nhà nước và thương mại. Lượng dầu rút ra trung bình khoảng 1 triệu thùng/ngày. Nước này cũng giảm mua dầu thô hơn 1/3 — nhập khẩu giảm từ mức trung bình trước chiến tranh ~11,5 triệu thùng/ngày xuống còn ~8 triệu thùng/ngày từ tháng 4 . Trong tháng 6, nhập khẩu đường biển giảm xuống chỉ còn khoảng 40% so với trước chiến tranh .
• Sự sụt giảm nhập khẩu này tự nó đã giải phóng hàng triệu thùng dầu mỗi ngày cho các nước mua khác, trực tiếp hạn chế giá dầu toàn cầu .

2. Xe điện (EV) thay đổi cơ cấu nhu cầu dầu

• Đội xe EV của Trung Quốc vào đầu năm 2026 có quy mô gần tương đương phần còn lại của thế giới cộng lại — một 'tấm đệm' thay thế dầu mỏ khổng lồ chưa từng có trong các cuộc khủng hoảng trước .
• Từ tháng 1 đến tháng 5 năm 2026, Trung Quốc đã xuất khẩu hơn 2 triệu xe điện chở khách . Tỷ lệ thâm nhập doanh số bán xe trong nước đạt kỷ lục 26,1% tổng doanh số bán xe trong tháng 5. Goldman Sachs cho rằng cuộc khủng hoảng Hormuz đã thúc đẩy tỷ lệ này tăng thêm 3,4 điểm phần trăm .
• Các nhà phân tích ước tính nhu cầu vận tải từ 200.000 đến 600.000 thùng/ngày đã bị mất vĩnh viễn trong suốt cuộc xung đột. Rystad Energy dự báo nhập khẩu dầu của Trung Quốc có thể không bao giờ phục hồi hoàn toàn . Chỉ tính riêng xe taxi điện, số chuyến đi đã tăng 6% kể từ khi chiến tranh bắt đầu .
• Đơn vị nghiên cứu của PetroChina dự báo tổng tiêu thụ dầu của Trung Quốc sẽ giảm 4,9% trong năm 2026, do quá trình chuyển đổi sang EV và giá dầu cao .

3. Tiêu thụ nhiên liệu trong nước giảm và tái cấu trúc hóa dầu

• Doanh số bán xăng và dầu diesel tại Trung Quốc đã ghi nhận sự sụt giảm 'bất ngờ và đáng kể', với các nhà máy lọc dầu hoạt động ở mức thấp nhất trong 10 năm . Chính phủ đã yêu cầu các nhà máy lọc dầu lớn (Sinopec, Rongsheng) ngừng ký hợp đồng xuất khẩu nhiên liệu mới để ưu tiên an ninh năng lượng trong nước .
• Ngành hóa dầu có một câu chuyện phức tạp hơn: thay vì giảm tiêu thụ, ngành hóa dầu khổng lồ của Trung Quốc đã tái cấu trúc dòng chảy thương mại. Khi mất nguồn nguyên liệu từ Vịnh Ba Tư, các nước mua hàng Đông Nam Á (Việt Nam, Indonesia) đã chuyển sang mua từ Trung Quốc. Điều này cho phép các nhà máy Trung Quốc tăng xuất khẩu nhựa, cao su và dệt may với khối lượng lớn hơn .
• Tuy nhiên, tác động ròng vẫn là sự sụt giảm mạnh về nhu cầu nhập khẩu dầu thô của Trung Quốc, do nhu cầu vận tải nội địa yếu và các hạn chế xuất khẩu .

4. Các yếu tố hỗ trợ khác

• Mỹ và các nước thành viên IEA nhanh chóng giải phóng kho dự trữ chiến lược, mặc dù Mỹ đã 'nhanh chóng cạn kiệt công cụ' vào tháng 3 .
• Một hệ thống 'thu phí' ngầm đã xuất hiện: Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cho phép một số tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz, ước tính khoảng 2,1 triệu thùng/ngày vào cuối tháng 5 theo JPMorgan . Iran vẫn tiếp tục gửi dầu đến Trung Quốc qua các kênh này .

Vì sao giá dầu không tăng vọt dù nguồn cung giảm mạnh?

Sự kết hợp của (a) Trung Quốc cắt giảm nhập khẩu ~3,5 triệu thùng/ngày, (b) giải phóng kho dự trữ toàn cầu, (c) nhu cầu suy giảm do EV, và (d) các dòng chảy 'lọt lưới' một phần đã khiến cho sự thiếu hụt thực tế trên thị trường thế giới nhỏ hơn đáng kể so với con số gián đoạn 14 triệu thùng/ngày ban đầu. Viện Brookings đã ghi nhận trực tiếp nghịch lý này: bất chấp một cú sốc tương đương 20% nguồn cung dầu toàn cầu, giá dầu thế giới vẫn thấp hơn mức đỉnh năm 2022 .

Những rủi ro còn tồn tại

Kết luận: Việc tích trữ trước chiến tranh, cuộc cách mạng xe điện và sự nén nhu cầu tự nguyện mạnh mẽ của Trung Quốc đã tạo ra một 'tấm đệm' rộng lớn mà thế giới không có vào năm 2022. Nhưng 'tấm đệm' đó không phải là vô hạn, và thị trường đang 'sống nhờ' vào nguồn dự trữ nếu nguồn cung không sớm trở lại hoặc nhu cầu bật tăng trở lại.