Liên Hợp Quốc yêu cầu Iran dừng ngay việc xử tử 12 người biểu tình

Dưới đây là bản phân tích chi tiết, dựa trên các nguồn tin đáng tin cậy, về các yêu cầu của Liên Hợp Quốc (LHQ), vụ án 'Quảng trường Alikhani', làn sóng xử tử rộng lớn hơn và phản ứng của cộng đồng quốc tế.

1. Yêu cầu của Liên Hợp Quốc về 12 người biểu tình Isfahan

Phái bộ Điều tra độc lập của LHQ về Iran đã đưa ra lời kêu gọi trực tiếp vào ngày 23/7/2026, yêu cầu chính quyền Iran lập tức dừng việc hành quyết 10 người đàn ông đã tham gia các cuộc biểu tình ở Isfahan, đồng thời cảnh báo rằng người thân của họ đã được triệu tập đến để gặp lần cuối . Phái bộ cũng lên án mạnh mẽ vụ xử tử hai người đàn ông khác vào ngày 19/7, những người cũng bị kết án tử hình trong cùng một vụ án .

Riêng biệt, vào ngày 27/7, các chuyên gia của LHQ kêu gọi Iran hủy bỏ án tử hình đối với 10 thanh niên này, lưu ý rằng họ đã bị kết án tử hình chỉ trong một phiên tòa kín cùng với hai người khác đã bị xử tử trước đó .

Trước đó, vào ngày 27/2/2026, Cao ủy Nhân quyền LHQ Volker Türk đã kêu gọi áp dụng lệnh tạm hoãn thi hành án tử hình ngay lập tức tại Iran sau khi bản án tử hình đầu tiên liên quan đến các cuộc biểu tình tháng Giêng được đưa ra . Ông liên tục nhắc lại yêu cầu này và cảnh báo rằng nhiều người khác đang phải đối mặt với án tử hình .

2. Chi tiết vụ án 'Quảng trường Alikhani' (12 người biểu tình)

• Tên vụ án: Được biết đến với tên gọi vụ án "Quảng trường Alikhani" ở Isfahan .
• Cáo buộc: 12 thanh niên này bị chính quyền Iran buộc tội liên quan đến vụ giết 4 thành viên lực lượng dân quân Basij (lực lượng thân chính quyền), cũng như tội đốt phá và phá hoại tài sản trong các cuộc biểu tình tháng 1/2026 .
• Phiên tòa: Những người đàn ông này (ở độ tuổi cuối teen và đầu 20) đã bị kết án tử hình chỉ trong một phiên tòa kín, không có các đảm bảo về quy trình tố tụng công bằng .
• Tòa án Tối cao: Tòa án Tối cao Iran giữ nguyên bản án tử hình cho cả 12 người, và vụ án được chuyển đến Tòa án Cách mạng Isfahan để tiến hành thi hành án .
• Di chuyển bí mật: Vào khoảng ngày 18/7, nhà chức trách tại Nhà tù Trung tâm Isfahan đã chuyển 12 tù nhân này cùng với khoảng 30 tù nhân chính trị khác đến một địa điểm bí mật, làm dấy lên lo ngại về các vụ hành quyết hàng loạt sắp xảy ra .

Hai người đã bị xử tử

• Ngày 19/7/2026: Erfan Esfandiari (18-19 tuổi, tùy theo nguồn tin) và Gol-Mohammad Mohammadi (23-24 tuổi, một công dân Afghanistan) đã bị treo cổ tại Nhà tù Dastgerd ở Isfahan . "Tội danh" được cho là của Esfandiari là mở cửa để che chở cho những người biểu tình đang chạy trốn . Cả hai đều bị hành quyết với tội danh "đốt phá tài sản công" .

10 người còn lại

Tính đến cuối tháng 7/2026, 10 người đàn ông vẫn đang nằm trong tử tù và đối mặt với nguy cơ bị hành quyết bất cứ lúc nào. Trong số những bị cáo đã được nêu tên có :

• Alireza Sepahi, 24 tuổi (bốn bản án tử hình)
• Abolfazl Sepahi, 23 tuổi (ba bản án tử hình)
• Ghaem Hosseini, 20 tuổi (hai bản án tử hình)
• Những người khác bao gồm Mehdi Cheshmeh-Noushabadi, Sajjad Akbari, Ali Mohammad Bahrami, Hossein Eskandari, và Hossein Kiani.

Các báo cáo vào ngày 27/7 cho thấy một giá treo cổ mới đã được dựng lên ở Isfahan, làm dấy lên lo ngại rằng các vụ hành quyết tiếp theo sắp xảy ra .

3. Làn sóng xử tử rộng lớn hơn

12 vụ án ở Quảng trường Alikhani chỉ là một phần của một mô hình xử tử nhà nước rộng lớn hơn nhiều:

• Tính đến ngày 30/4/2026: Iran đã treo cổ ít nhất 22 tù nhân chính trị, bao gồm 10 người bị giam giữ trong các cuộc biểu tình tháng 1/2026 — trung bình cứ hai ngày lại có một vụ hành quyết .
• Tính đến ngày 29/4/2026: LHQ báo cáo ít nhất 21 vụ hành quyết và hơn 4.000 vụ bắt giữ kể từ khi bắt đầu xung đột Mỹ-Israel với Iran vào ngày 28/2 .
• Tính đến ngày 21/5/2026: Amnesty International báo cáo rằng ít nhất 78 người biểu tình và tù nhân chính trị bị kết án tử hình đang có nguy cơ bị hành quyết, bao gồm ít nhất 41 người bị bắt liên quan đến các cuộc biểu tình tháng 1/2026 .
• Ngày 22/5/2026: Amnesty ghi nhận ít nhất 36 vụ hành quyết tùy tiện kể từ ngày 28/2 .
• Ngày 15/7/2026: Mohammad Amini Dehaghani bị hành quyết vì tội đốt phá một tòa nhà chính phủ trong các cuộc biểu tình tháng Giêng .

Các tổ chức nhân quyền mô tả các phiên tòa này là "các thủ tục tố tụng án tử hình được đẩy nhanh", được tiến hành vi phạm nghiêm trọng các tiêu chuẩn quốc tế về quy trình tố tụng công bằng .

4. Phản ứng quốc tế

Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc (Ngày 23/1/2026)

UNHRC đã tổ chức Kỳ họp Đặc biệt lần thứ 39 và thông qua Nghị quyết S-39/1 với 25 phiếu thuận, 7 phiếu chống, và 13 phiếu trắng . Nghị quyết:

• Lên án việc giết hại hàng nghìn người ở Iran trong các cuộc biểu tình
• Kêu gọi một cuộc điều tra khẩn cấp về các vi phạm nhân quyền liên quan đến biểu tình
• Gia hạn nhiệm vụ của Phái bộ Điều tra độc lập của LHQ về Iran thêm hai năm
• Yêu cầu chấm dứt đàn áp bạo lực đối với các cuộc biểu tình ôn hòa

Văn bản nghị quyết (A/HRC/RES/S-39/1) được lưu trữ tại LHQ .

Sự bác bỏ của Iran

Iran bác bỏ nghị quyết, coi đó là động cơ chính trị và bất hợp pháp .

Các tổ chức quốc tế khác

• Amnesty International (Ngày 8/7/2026): Kêu gọi các quốc gia thành viên LHQ chuyển tình hình Iran lên Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) và thành lập một cơ chế tư pháp quốc tế độc lập .
• Human Rights Watch (Ngày 24/2/2026): Mô tả một "cơn sóng thần bắt giữ tùy tiện và cưỡng bức mất tích" và yêu cầu trả tự do ngay lập tức cho tất cả những người bị giam giữ tùy tiện .
• Iran Human Rights và Ủy ban Luật gia Quốc tế cũng kêu gọi ICC điều tra và phái bộ điều tra sự thật cần được trang bị đầy đủ nguồn lực .