Lệnh tạm ngừng bắn Mỹ-Iran: Bế tắc chiến lược và những rạn nứt sâu sắc tại Tehran

Đằng sau hậu trường, các báo cáo cho thấy mối lo ngại về việc cạn kiệt đạn dược của cả hai bên cũng đang hạn chế khả năng leo thang hơn nữa . Việc tạm dừng đã giúp thị trường chứng khoán và trái phiếu toàn cầu phục hồi, đồng thời đẩy giá dầu thô xuống .

Lưu ý từ chuyên gia: Các nhà phân tích mô tả sự tạm dừng này là một "thế bế tắc cùng có hại" tạm thời chứ không phải là một lệnh ngừng bắn bền vững . Trung tâm Soufan lưu ý rằng cả hai bên đang tận dụng thời gian tạm lắng để tìm kiếm lợi thế chiến lược, tạo tiền đề cho trạng thái "không chiến tranh, không hòa bình" .

2. Sự rạn nứt chính trị ngày càng sâu sắc tại Tehran

Việc tạm dừng giao tranh đã phơi bày một cuộc chiến nội bộ khốc liệt trong giới lãnh đạo Iran .

• Phe ôn hòa / ủng hộ đàm phán: Đứng đầu là Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf (trưởng đoàn đàm phán của Iran), họ lập luận rằng đàm phán "không phải là thỏa hiệp" và ngoại giao là "một phần của chiến lược kháng chiến" . Ghalibaf đã công khai bảo vệ các cuộc đàm phán trước các đòn tấn công của phe cứng rắn .

• Phe cứng rắn: Một phe phái có tiếng nói trong Quốc hội và Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao đã cố gắng phá hoại bất kỳ thỏa thuận nào. Họ cáo buộc các nhà đàm phán "đầu hàng Iran trước Mỹ và Israel" . Việc leo thang gần đây ở eo biển Hormuz và lễ tang của lãnh tụ tối cao quá cố đã củng cố vị thế của họ – những người ủng hộ phe cứng rắn đã đối đầu trực tiếp với các quan chức ủng hộ ngừng bắn tại các đám tang và hô vang các khẩu hiệu như "Chúng tôi có mối thù máu với Mỹ" .

• Sự chia rẽ trở nên công khai một cách bất thường. Các phương tiện truyền thông nhà nước đã đấu khẩu qua lại, và mâu thuẫn đã chạm tới "những tầng lớp sâu nhất của chế độ cứng rắn Iran", vốn lâu nay vẫn thể hiện một mặt trận thống nhất .

Câu nói quan trọng: Cuộc tranh luận về đàm phán đã "phát triển thành một cuộc đấu tranh quyền lực rộng lớn hơn bên trong cơ cấu cầm quyền của Iran, bộc lộ những vết nứt kéo dài từ các thể chế chính phủ đến hệ thống giáo sĩ" .

3. Những vấn đề lớn chưa được giải quyết từ Bản Ghi nhớ Islamabad

Bản Ghi nhớ Islamabad (Islamabad MoU) được ký kết vào ngày 17 tháng 6 năm 2026 bởi Tổng thống Trump và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian, với sự chứng kiến của Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif . Đây là một thỏa thuận tạm thời gồm 14 điểm:

• Áp dụng lệnh ngừng bắn ngay lập tức trên tất cả các mặt trận (bao gồm cả Lebanon)
• Yêu cầu mở lại eo biển Hormuz
• Tạm thời miễn trừ (nhưng không xóa bỏ) các lệnh trừng phạt của Mỹ đối với xuất khẩu dầu của Iran trong 60 ngày
• Cam kết cả hai bên vào một khung thời gian đàm phán 60 ngày để đạt được thỏa thuận cuối cùng

Chưa đầy một tháng sau, các cuộc không kích đã nối lại và cả hai bên đều cáo buộc nhau vi phạm MoU . Trump nói rằng ông coi thỏa thuận ngừng bắn đã kết thúc; Iran nói rằng họ không còn ý định tuân thủ MoU .

Ba vấn đề cụ thể chưa được giải quyết mà bạn hỏi:

a) Số phận kho uranium đã làm giàu của Iran
MoU đã hoãn các cuộc đàm phán hạt nhân sang khung 60 ngày. IAEA đã mất khả năng theo dõi liên tục đối với tất cả các cơ sở hạt nhân đã khai báo của Iran sau các cuộc không kích của Mỹ và Israel bắt đầu từ ngày 28 tháng 2 năm 2026, và một quan chức cấp cao của LHQ nói với Hội đồng Bảo an rằng điều này "không thể khôi phục" . Đầu tháng Sáu, Iran đã từ chối yêu cầu của IAEA về việc xác minh tình trạng và vị trí kho uranium đã làm giàu của mình, mặc dù vẫn cho phép một cuộc thanh sát hạn chế tại Bushehr . Vào ngày 10 tháng Sáu, Hội đồng Thống đốc IAEA đã thông qua một nghị quyết yêu cầu Iran tiết lộ và cho phép xác minh lượng uranium còn lại của mình — Iran vẫn chưa tuân thủ .

b) Sự trở lại của các thanh sát viên IAEA
Điều này liên quan trực tiếp đến vấn đề uranium. Iran vẫn chưa khôi phục toàn bộ quyền tiếp cận của IAEA. Nghị quyết của hội đồng quản trị cơ quan này đặc biệt kêu gọi Iran báo cáo kho dự trữ của mình và "cho phép thanh sát để xác minh số lượng này" . Cho đến cuối tháng Bảy, điều đó đã không xảy ra.

c) Phạm vi dỡ bỏ trừng phạt
MoU đã miễn trừ các lệnh trừng phạt dầu mỏ trong 60 ngày (cho phép Iran nối lại bán dầu thô), nhưng điều này mang tính tạm thời và có điều kiện . Vào ngày 21 tháng Sáu, Mỹ đã ban hành một văn bản miễn trừ trừng phạt kéo dài 60 ngày . Tuy nhiên, Mỹ sau đó đã hủy bỏ quyền miễn trừ tạm thời này trong các cuộc leo thang vào tháng Bảy, mà Iran coi là vi phạm thỏa thuận . Phạm vi dỡ bỏ trừng phạt vĩnh viễn — bao gồm lĩnh vực ngân hàng, vận tải biển và phi dầu mỏ — đã bị bỏ ngỏ cho các cuộc đàm phán kéo dài 60 ngày .

4. Hạn chót 60 ngày đang đến gần và cảnh báo từ các chuyên gia

• Khung thời gian 60 ngày bắt đầu từ ngày ký kết 17 tháng 6, đặt ra hạn chót vào khoảng ngày 16 tháng 8 năm 2026 .
• Các cuộc đàm phán kỹ thuật tại Doha và Bürgenstock, Thụy Sĩ, đã đạt được một số "tiến triển tích cực" vào đầu tháng Bảy nhưng sau đó bị đình trệ .
• Viện Montaigne đánh giá MoU đã thực sự thất bại, với các cuộc không kích nối lại, giao thông hàng hải bị tê liệt và lòng tin tan vỡ .
• Trung tâm Soufan cảnh báo rằng sự tạm dừng hiện tại là một "thế bế tắc cùng có hại" — một trong hai bên có thể nối lại các cuộc tấn công nếu không có một bước đột phá ngoại giao .
• Các nhà phân tích từ ABC News và Al Jazeera lưu ý rằng lệnh ngừng bắn đã "chênh vênh trên bờ vực sụp đổ hoàn toàn" ngay cả trước loạt không kích cuối cùng .

Đồng thuận của chuyên gia: Nếu không có một thỏa thuận cuối cùng về vấn đề hạt nhân (kho dự trữ, thanh sát) và một khuôn khổ trừng phạt bền vững, sự tạm dừng này được coi là mong manh và rất có thể chỉ là tạm thời .