Trung Quốc chuẩn bị siết chặt xuất khẩu AI: Các mô hình mã nguồn mở mạnh nhất có thể bị 'cấm cửa' ra thế giới

Khung quản lý ba cấp được đề xuất

Một cuộc họp bàn tròn của các chuyên gia pháp lý Trung Quốc vào tháng 5 năm 2026, được tóm tắt trên một tạp chí chính thức của Tòa án Nhân dân Tối cao và được Reuters trích dẫn, đã đề xuất một hệ thống quản lý ba cấp :

Các nguồn tin cho biết khuôn khổ này sẽ bao gồm cả mô hình mã nguồn đóng và mã nguồn mở, và các mô hình mạnh nhất (frontier models) có thể bị giới hạn chỉ được triển khai trong nước . Khuôn khổ này coi 'trọng số mô hình' (model weights) — tài sản trí tuệ cốt lõi của một hệ thống AI — giống như cách Washington đối xử với chất bán dẫn tiên tiến: như các mặt hàng bị kiểm soát xuất khẩu .

Một dự thảo quy định riêng được Cục Quản lý Không gian mạng Trung Quốc (CAC) công bố vào ngày 28 tháng 5 năm 2026, đã mở ra giai đoạn tham vấn kéo dài 60 ngày về các quy tắc xuất khẩu AI tạo sinh, yêu cầu thẩm tra an ninh đối với việc xuất khẩu các mô hình biên giới đến các khu vực pháp lý được chỉ định .

Điều gì đã kích hoạt sự thay đổi chính sách?

Nguyên nhân trực tiếp là sự leo thang từ chính Washington. Vào ngày 12 tháng 6 năm 2026, Bộ Thương mại Mỹ đã gửi một lá thư cho Anthropic yêu cầu hãng này ngăn chặn quyền truy cập của nước ngoài vào các mô hình tiên tiến nhất của mình — Fable 5 và Mythos 5 — với lý do 'nguy cơ jailbreak' (vượt rào) tiềm ẩn và rủi ro an ninh quốc gia . Anthropic ngay lập tức vô hiệu hóa cả hai mô hình đối với tất cả người dùng bên ngoài nước Mỹ . Tổ chức Foundation for Defense of Democracies lưu ý rằng động thái của Trung Quốc 'phản ánh một động thái của Bộ Thương mại Mỹ vào đầu tháng 6 nhằm áp đặt các biện pháp kiểm soát đối với các sản phẩm mới nhất của Anthropic do khả năng tấn công mạng của chúng' . Các biện pháp kiểm soát đã được dỡ bỏ vào ngày 30 tháng 6 sau khi Anthropic giải quyết được các lo ngại về an toàn của Mỹ , nhưng tiền lệ đã được thiết lập: Washington đã chứng minh rằng họ có thể đơn phương hạn chế quyền truy cập nước ngoài vào các mô hình AI biên giới.

Các yếu tố cấu trúc rộng lớn hơn cũng thúc đẩy sự thay đổi của Bắc Kinh. Bước đột phá về hiệu quả bất ngờ của DeepSeek vào tháng 1 năm 2025 cho thấy Trung Quốc có thể xây dựng các mô hình cạnh tranh bất chấp các lệnh trừng phạt chip của Mỹ, khiến các mô hình của chính họ trở thành tài sản chiến lược có giá trị hơn cần được bảo vệ . Nhiều năm Mỹ hạn chế bán chip Nvidia cho Trung Quốc đã tạo ra một động lực 'ăn miếng trả miếng' — Bắc Kinh giờ đây áp dụng các biện pháp kiểm soát ở lớp phần mềm để đáp trả các biện pháp kiểm soát ở lớp phần cứng của Washington .

Cả hai bên đều coi AI là tài sản chiến lược được bảo vệ

Lập trường của Washington: Mỹ đã duy trì một khuôn khổ xuất khẩu chip nhiều tầng từ năm 2022–2025, phân loại các quốc gia thành các cấp độ với các mức độ truy cập khác nhau vào chất bán dẫn AI tiên tiến . Lệnh cấm Anthropic tháng 6 năm 2026 đánh dấu lần đầu tiên Washington trực tiếp hạn chế một sản phẩm phần mềm (mô hình AI) thay vì phần cứng — một sự leo thang lớn ngoài phạm vi chip . Cả hai chính quyền Biden và Trump đều liên tục coi AI biên giới là một 'tài sản an ninh quốc gia' nằm trong diện kiểm soát xuất khẩu, không phải là một công nghệ có thể tự do mua bán .

Lập trường của Bắc Kinh: Các cuộc tham vấn của MOFCOM vào tháng 7 năm 2026 báo hiệu rằng Bắc Kinh đang xây dựng một 'chế độ kiểm soát xuất khẩu ở lớp phần mềm, phản ánh các biện pháp kiểm soát phần cứng mà Washington áp dụng cho chip, nhưng nhắm vào kênh phân phối mã nguồn mở vốn đã thúc đẩy ảnh hưởng của AI Trung Quốc' . Khuôn khổ phân cấp được đề xuất sẽ coi 'trọng số mô hình' như chip Nvidia — một sự thừa nhận rõ ràng rằng AI mở không còn là miễn phí nữa . Chiến lược mã nguồn mở trước đây của Trung Quốc (DeepSeek, Qwen) là một công cụ có chủ đích để gây ảnh hưởng và thúc đẩy việc áp dụng toàn cầu; quan điểm mới coi việc phân phối mở rộng hơn nữa là một rủi ro chiến lược .

Kết luận: Kỷ nguyên chia sẻ tự do các mô hình AI biên giới đã thực sự kết thúc ở cả hai bên của ranh giới công nghệ Mỹ-Trung. Washington kiểm soát phần cứng và các mô hình hàng đầu của Mỹ; Bắc Kinh kiểm soát 'trọng số mô hình' của riêng mình và đang chuẩn bị khóa chặt chúng. Hệ sinh thái AI mã nguồn mở toàn cầu đang bị chia cắt làm đôi .