Giá nông sản thế giới chạm đỉnh 3 năm: Nguyên nhân từ ba cuộc khủng hoảng chồng lấn

Giá nông sản toàn cầu đã tăng vọt lên mức cao nhất trong ba năm, do ba cuộc khủng hoảng chồng lấn: eo biển Hormuz – huyết mạch vận chuyển phân bón – bị đóng cửa, xung đột Biển Đen leo thang đe dọa xuất khẩu ngũ cốc, và sóng nhiệt gay gắt tàn phá mùa màng. Chỉ số Bloomberg Agriculture Spot Index, theo dõi 10 mặt hàng nông sản chủ lực, đã chạm mức cao nhất kể từ tháng 7/2023 vào cuối tháng 7/2026 . Dưới đây là phân tích chi tiết về các yếu tố then chốt và cảnh báo từ các chuyên gia.

Eo biển Hormuz tê liệt – Khủng hoảng phân urê và phân bón

• Khoảng 1/3 lượng phân bón vận chuyển bằng đường biển toàn cầu thường đi qua eo biển Hormuz, nơi đã bị đóng cửa hiệu quả từ cuối tháng 2/2026 sau khi xung đột Iran bùng phát .
• Gần 50% lượng urê xuất khẩu toàn cầu đến từ các quốc gia nằm ven eo biển này . Đến tháng 4/2026, hơn một nửa sản lượng urê của Trung Đông có thể đã bị mất, với khoảng 3,9 triệu tấn urê bị phong tỏa .
• Giá urê tại Mỹ tăng vọt gần 30-32% chỉ trong một tuần, đưa chỉ số giá phân bón của Ngân hàng Thế giới lên mức cao nhất kể từ tháng 10/2022 vào tháng 4/2026 .
• Tình trạng thiếu hụt lưu huỳnh (Vùng Vịnh sản xuất khoảng 44% nguồn cung toàn cầu) đang lan sang sản xuất phân lân trên toàn thế giới, làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng nitơ .
• Viện Phân bón Mỹ (The Fertilizer Institute) xác nhận việc đóng cửa eo biển tác động trực tiếp đến nguồn cung amoniac và urê, đẩy giá toàn cầu lên cao trong khi không có kho dự trữ chiến lược nào để bù đắp .

Xung đột Biển Đen – Gián đoạn nguồn cung ngũ cốc

• Vào tháng 7/2026, Nga và Ukraine leo thang tấn công mạnh mẽ vào tàu thương mại và cảng của nhau ở Biển Đen và Biển Azov, khiến giá lúa mì toàn cầu chạm mức cao nhất trong hai năm .
• Ngô, hạt cải dầu và các loại ngũ cốc quan trọng khác cũng đồng loạt tăng giá . Năng lực xuất khẩu của Ukraine đã giảm một phần ba, trong khi Nga buộc phải chuyển hướng xuất khẩu .
• Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) dự báo lượng dự trữ ngũ cốc ở mức thấp kỷ lục và sản lượng lúa mì của Mỹ chạm mức thấp nhất trong hơn nửa thế kỷ .

Sóng nhiệt – Thiệt hại sản lượng

• Sóng nhiệt khắc nghiệt tại châu Âu đang làm trầm trọng thêm nỗi lo về nguồn cung ngũ cốc. Sản lượng ngũ cốc EU-Vương quốc Anh được dự báo sẽ giảm mạnh, siết chặt hơn nữa nguồn cung toàn cầu .
• Sự hội tụ của sóng nhiệt, xung đột Biển Đen và chi phí đầu vào phân bón tăng cao tạo ra một cuộc siết cung nhiều mặt trận .

Cảnh báo từ các chuyên gia về an ninh lương thực

• Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) ước tính vào đầu năm 2026 rằng các cuộc xung đột đang diễn ra có thể đẩy thêm 45 triệu người vào tình trạng đói cấp tính vào giữa năm 2026 .
• Báo cáo chung FAO-WFP "Điểm nóng về nạn đói" (tháng 6/2026) cảnh báo về tình trạng mất an ninh lương thực cấp tính leo thang từ tháng 6 đến tháng 11/2026, chủ yếu do xung đột và trở nên tồi tệ hơn bởi các cú sốc kinh tế .
• Quỹ Quốc tế về Phát triển Nông nghiệp của Liên Hợp Quốc (IFAD) cảnh báo vào tháng 7/2026 rằng cuộc khủng hoảng năng lượng và phân bón do chiến tranh sẽ tiếp tục đẩy lạm phát lương thực lên cao và có thể đẩy hàng triệu người vào cảnh đói .
• Báo cáo Toàn cầu về Khủng hoảng Lương thực 2026 (FAO) cho thấy nạn đói cấp tính đã tăng gấp đôi trong thập kỷ qua, với các cuộc khủng hoảng ngày càng tập trung và sâu sắc .
• NPR đưa tin LHQ cảnh báo rằng một cuộc khủng hoảng lương thực toàn cầu nghiêm trọng có thể xảy ra trong năm nay .