BofA: Biến động giá dầu kéo dài đe dọa xóa sổ chính sách 'nhìn xuyên qua' của các ngân hàng trung ương

Một cú sốc giá năng lượng kéo dài, bắt nguồn từ xung đột Iran và sự gián đoạn vận chuyển toàn cầu, đang đặt các ngân hàng trung ương vào một tình thế chính sách chưa từng có. Trong một báo cáo công bố ngày 25/7/2026, Bộ phận Nghiên cứu Toàn cầu của Bank of America (BofA) cảnh báo rằng biến động giá dầu dai dẳng đang đe dọa làm lạm phát lõi gia tăng, có khả năng buộc các ngân hàng trung ương phải từ bỏ cách tiếp cận 'nhìn xuyên qua' (look-through) truyền thống đối với các cú sốc năng lượng .

Cảnh báo này được đưa ra trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu đang cực kỳ bất ổn, với các tổ chức lớn đưa ra những dự báo giá dầu và triển vọng tăng trưởng khác biệt rõ rệt – đặc biệt đối với các nền kinh tế nhập khẩu năng lượng ở châu Á.

Cảnh báo của BofA và lý do tại sao nó quan trọng

Lập luận cốt lõi của BofA là khi giá năng lượng tăng vọt kéo dài đủ lâu, nó sẽ lan sang lạm phát lõi – tiền lương, dịch vụ và hàng hóa phi năng lượng – làm mất đi cơ sở lý luận cho việc coi chúng là những cú sốc cung 'tạm thời' . Ngân hàng cảnh báo rằng chính sách tiền tệ tiêu chuẩn có thể không còn phù hợp sau 5 năm lạm phát trên mục tiêu, và giá cả hàng hóa và dịch vụ nói chung có xu hướng khó giảm, khiến cho các biến động giá dầu có thể tự gắn vĩnh viễn vào các chỉ số lạm phát lõi .

Cảnh báo tháng 7 này là sự phát triển so với lập trường thận trọng hơn trước đó của BofA. Trong một cuộc phỏng vấn với Bloomberg vào ngày 10/3/2026, nhà kinh tế Aditya Bhave của BofA lưu ý rằng thị trường đang hiểu sai phản ứng có thể có của Fed – cảnh báo rằng các cú sốc cung đôi khi có thể dẫn đến lãi suất ổn định hoặc thậm chí cắt giảm, chứ không phải tự động tăng . Đến ngày 1/4/2026, BofA đã sửa đổi triển vọng của mình thành kịch bản 'lạm phát đình trệ nhẹ': tăng trưởng chậm lại, lạm phát cao hơn và giá dầu ở mức khoảng 100 USD/thùng trong suốt năm 2026 do xung đột Iran làm gián đoạn eo biển Hormuz .

Ngân hàng hiện dự báo thâm hụt nguồn cung 4 triệu thùng/ngày (bpd) trong quý 2/2026, với mức thâm hụt trung bình 2,5 triệu bpd trong nửa cuối năm, ngay cả trong kịch bản cơ sở là cuộc chiến kết thúc trước cuối tháng 4 . Trong kịch bản đó, BofA kỳ vọng giá Brent trung bình 92,50 USD/thùng trong năm 2026, với giá dầu ở mức khoảng 100 USD/thùng cho đến cuối năm .

Học thuyết 'nhìn xuyên qua' đang chịu áp lực

Cảnh báo của BofA thách thức trực tiếp hướng dẫn từ Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS), tổ chức bảo trợ cho các ngân hàng trung ương toàn cầu. Vào ngày 16/3/2026, BIS đã kêu gọi các ngân hàng trung ương không phản ứng thái quá với sự tăng vọt của giá năng lượng, gọi đây là một 'ví dụ kinh điển' về thời điểm thích hợp để nhìn xuyên qua một cú sốc, đặc biệt nếu nó chỉ tồn tại trong thời gian ngắn .

Đến tháng 7, BofA lập luận rằng cú sốc đã kéo dài quá lâu để cách tiếp cận đó còn phù hợp. Trong 'tuần lễ ngân hàng trung ương G4' hồi tháng 3/2026, thị trường kỳ hạn lãi suất đã định giá theo một xu hướng diều hâu (hawkish), mặc dù không có ngân hàng trung ương lớn nào (Fed, ECB, BOJ) thực sự tăng lãi suất . Phân tích của DBS lưu ý rằng cú sốc dầu 'làm phức tạp cuộc chiến chống lạm phát của Fed' – Fed đã điều chỉnh dự báo lạm phát PCE lõi năm 2026 và 2027 tăng lần lượt 0,2 và 0,1 điểm phần trăm .

Chủ tịch ECB Christine Lagarde, trong một bài phát biểu tháng 4/2026, đã thừa nhận sự căng thẳng: 'Chính sách tiền tệ không thể làm giảm giá năng lượng. Nhưng chúng ta phải xác định khi nào chi phí năng lượng cao hơn có nguy cơ lan sang lạm phát diện rộng – dù là qua các hiệu ứng gián tiếp hay qua các hiệu ứng vòng hai thông qua tiền lương và kỳ vọng lạm phát' .

Thái Lan: Nước nhập khẩu ròng bị ảnh hưởng nặng nề

Thái Lan, là một nước nhập khẩu ròng dầu mỏ lớn, đặc biệt dễ bị tổn thương. Văn phòng Chính sách Tài khóa (FPO) của nước này vào ngày 25/7/2026 đã hạ dự báo giá dầu thô Dubai năm 2026 xuống còn 82 USD/thùng, giảm so với mức 91 USD trước đó, với lý do rủi ro nguồn cung giảm bớt có thể kéo giá xuống thấp hơn từ quý 4/2026 . Dự báo điều chỉnh đặt giá trung bình trong khoảng 77-87 USD .

Diễn đàn Chính sách Tiền tệ của Ngân hàng Thái Lan, vào ngày 14/7/2026, dự báo giá dầu Dubai sẽ đạt đỉnh trong quý 2/2026 trước khi giảm dần, mặc dù giá vào cuối năm được dự báo vẫn cao hơn mức trước chiến tranh . Trong kịch bản cơ sở của ngân hàng, xung đột sẽ hạ nhiệt vào nửa đầu năm 2026 – nhưng một kịch bản tồi tệ hơn sẽ thấy sự gián đoạn nguồn cung kéo dài suốt năm 2026 .

Tác động thực tế đã rất nghiêm trọng. Lạm phát của Thái Lan đã chạm mức cao nhất trong 38 tháng vào tháng 5/2026, do chi phí năng lượng và giá cước vận tải tăng vọt . Cơ quan kế hoạch của chính phủ đã đưa ra hai kịch bản lạm phát: 1,5-2,5% nếu giá dầu tăng rồi giảm, so với 2,5-3,5% trong kịch bản giá dầu cao kéo dài trong ba tháng .

Bộ trưởng Tài chính Thái Lan, ông Ekniti Nitithanprapas, đã cảnh báo vào tháng 4 rằng cơ sở hạ tầng năng lượng ở Trung Đông đã bị gián đoạn nghiêm trọng đến mức nguồn cung dầu và khí đốt có thể mất một đến hai năm để ổn định . PTT, công ty dầu khí nhà nước Thái Lan, cho biết vào tháng 4 rằng giá dầu có thể giảm dần trong quý 3/2026 nếu xung đột Trung Đông hạ nhiệt, nhưng cảnh báo rằng bất kỳ sự sụt giảm nào cũng sẽ không diễn ra ngay lập tức do hàng tồn kho đang trên đường vận chuyển và khó khăn trong việc đảm bảo nguồn cung thay thế .

ADB: Cắt giảm tăng trưởng hai lần khi khủng hoảng năng lượng sâu sắc hơn

Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) đã cắt giảm dự báo hai lần trong năm nay khi cuộc khủng hoảng trở nên sâu sắc hơn. Báo cáo triển vọng tháng 4/2026 dự báo tăng trưởng của khu vực châu Á - Thái Bình Dương đang phát triển là 5,1% cho năm 2026 . Đến tháng 7, khi xung đột kéo dài, ADB đã hạ mức này xuống còn 4,9% – giảm so với mức tăng trưởng 5,5% của năm 2025 .

Lạm phát khu vực ở châu Á đang phát triển hiện được dự báo ở mức 4,3% cho năm 2026, so với 3% của năm 2025 – mức điều chỉnh tăng 0,7 điểm phần trăm so với tháng 4 . ADB đã trích dẫn rõ ràng sự gián đoạn kéo dài đối với năng lượng và chuỗi cung ứng từ xung đột Trung Đông, làm tăng chi phí sản xuất và làm giảm hoạt động kinh tế .

Đối với riêng Thái Lan, triển vọng còn ảm đạm hơn. Báo cáo quốc gia tháng 4/2026 của ADB dự báo tăng trưởng GDP sẽ chậm lại hơn nữa trong năm 2026 trước khi cải thiện vào năm 2027, phản ánh nhu cầu toàn cầu yếu hơn và giá năng lượng tăng . Một bài đăng trên mạng xã hội của ADB vào ngày 12/7/2026 ước tính tăng trưởng của Thái Lan năm 2026 chỉ ở mức 1,8%, được trích dẫn như một nguồn không chính thức . Các dự báo trước đó của ADB từ tháng 9/2025 đã cắt giảm dự báo tăng trưởng của Thái Lan xuống còn 1,6% cho năm 2026 , trong khi Báo cáo Chính sách Tiền tệ Q4/2025 của Ngân hàng Thái Lan dự báo nền kinh tế Thái Lan sẽ tăng trưởng chậm lại ở mức 1,5% vào năm 2026 .

Trung tâm Nghiên cứu Kasikorn ước tính vào tháng 3/2026 rằng cú sốc dầu có thể làm giảm 0,2-0,7 điểm phần trăm trong tăng trưởng GDP năm 2026 của Thái Lan .

Rủi ro lạm phát đình trệ và sự đánh đổi của ngân hàng trung ương

Nhiều dự báo hiện chỉ ra mô hình lạm phát đình trệ (stagflation) cổ điển: tăng trưởng chậm hơn kết hợp với lạm phát cao hơn – môi trường khó khăn nhất đối với chính sách tiền tệ, vì tăng lãi suất để kiềm chế lạm phát sẽ càng làm giảm tăng trưởng. Việc BofA mô tả là 'lạm phát đình trệ nhẹ' là một phần của sự đồng thuận rộng rãi hơn rằng đây là rủi ro chủ đạo trên khắp châu Á và toàn cầu.

Nếu giá dầu vẫn ở mức cao cho đến cuối năm 2026, các ngân hàng trung ương ở các nền kinh tế nhập khẩu năng lượng (đặc biệt là ở châu Á mới nổi, bao gồm Thái Lan) sẽ phải đối mặt với sự đánh đổi khó khăn nhất: thắt chặt chính sách trong bối cảnh tăng trưởng chậm lại, hoặc chấp nhận lạm phát trên mục tiêu.

Dự báo giá dầu phân hóa phản ánh sự bất ổn cực độ

Có lẽ tín hiệu rõ ràng nhất của sự bất ổn là khoảng cách rộng trong các dự báo giá dầu:

• Bank of America dự báo giá dầu duy trì ở mức 100 USD/thùng trong suốt năm 2026
• J.P. Morgan kỳ vọng giá Brent trung bình chỉ khoảng 60 USD/thùng trong năm 2026 dựa trên các yếu tố cung-cầu cơ bản yếu
• Cơ quan Thông tin Năng lượng Hoa Kỳ (EIA) giả định eo biển Hormuz vẫn bị đóng cửa hầu hết trong Báo cáo Triển vọng Năng lượng Ngắn hạn của mình, dự báo giá Brent ở mức 105 USD/thùng trong tháng 6 và tháng 7 trước khi giảm khi dòng chảy dần được khôi phục

EIA lưu ý rằng giá Brent thực tế đã giảm vào tháng 5/2026 do nhu cầu yếu và các báo cáo về một thỏa thuận tiềm năng giữa Mỹ và Iran – ngay cả khi sản lượng bị gián đoạn và tồn kho thấp hơn đã giữ giá ở mức cao . Một dự báo trước xung đột từ Văn phòng Quỹ Dầu mỏ Thái Lan đã giả định giá dầu thô ở mức 60-70 USD/thùng trong suốt năm 2026 dựa trên sự phục hồi kinh tế chậm và nguồn cung dư thừa – một dự báo mà hiện tại dường như đã lạc hậu so với thực tế.

Rủi ro chính: Sự đánh đổi khó khăn nhất

Nếu xung đột Iran và sự gián đoạn nguồn cung khiến giá dầu ở mức cao cho đến cuối năm 2026, các ngân hàng trung ương ở các nền kinh tế nhập khẩu năng lượng sẽ phải đối mặt với một sự lựa chọn không mấy dễ chịu. Cảnh báo của BofA rằng cách tiếp cận 'nhìn xuyên qua' có thể không còn khả thi đã kết tinh tình thế tiến thoái lưỡng nan: hoặc chấp nhận lạm phát cao hơn, hoặc thắt chặt chính sách tiền tệ trong bối cảnh tăng trưởng vốn đã được dự báo là chậm lại.

Đối với Thái Lan, nơi lạm phát đã chạm mức cao nhất trong 38 tháng và tăng trưởng được dự báo ở mức 1,5-1,8% , biên độ sai số là cực kỳ hẹp. Các dự báo của chính Ngân hàng Thái Lan giả định xung đột sẽ hạ nhiệt vào nửa đầu năm 2026 – một giả định mà, tính đến cuối tháng 7, vẫn chưa thành hiện thực.