Người đầu tiên trên thế giới tiêm vaccine thử nghiệm chống Ebola chủng Bundibugyo

Đáng chú ý, nhóm nghiên cứu Oxford đã phát triển ứng viên vaccine này chỉ trong tám tuần sau khi ổ dịch được phát hiện lần đầu . Sự phát triển nhanh chóng này có được nhờ tận dụng công nghệ nền tảng ChAdOx1 hiện có, vốn đã được chứng minh trong cả nghiên cứu trên động vật và người đối với các bệnh khác . Viện Huyết thanh Ấn Độ, một nhà sản xuất vaccine toàn cầu lớn, đã hợp tác với Oxford để sản xuất vaccine và đã sản xuất và dự trữ khoảng 620.000 liều để chuẩn bị cho các thử nghiệm giai đoạn sau thành công và khả năng sử dụng khẩn cấp .

Tình nguyện viên đầu tiên trên thế giới: Ed Hunt

Người đầu tiên trên thế giới nhận vaccine thử nghiệm ChAdOx1 BDBV là Ed Hunt, một người đàn ông 37 tuổi đến từ Vương quốc Anh . Hunt đã được tiêm liều vaccine tại Oxford vào cuối tháng 7 năm 2026, trở thành người đầu tiên trong số 50 tình nguyện viên khỏe mạnh từ 18 đến 55 tuổi đang được tuyển chọn cho thử nghiệm lâm sàng Giai đoạn I .

Thử nghiệm, có tên là BD-Ebov, được thực hiện bởi Nhóm Vaccine của Đại học Oxford tại Oxford, Vương quốc Anh . Mục tiêu chính của nó là đánh giá độ an toàn của vaccine và khả năng tạo ra đáp ứng miễn dịch mạnh mẽ (tính sinh miễn dịch) . Những người tham gia trải qua quá trình kiểm tra y tế chi tiết trước khi nhận vaccine và được theo dõi chặt chẽ sau đó .

Tại sao vaccine này lại quan trọng: Một chủng không có biện pháp đối phó nào được phê duyệt

Sự cấp bách đằng sau thử nghiệm ChAdOx1 BDBV bắt nguồn từ một khoảng trống cơ bản trong công tác chuẩn bị y tế toàn cầu. Không có vaccine hoặc liệu pháp điều trị đặc hiệu nào được cấp phép trên toàn thế giới cho chủng Bundibugyo của virus Ebola (loài Orthoebolavirus bundibugyoense) . Điều này hoàn toàn trái ngược với chủng Zaire ebolavirus phổ biến hơn, vốn đã có vaccine Ervebo và các phương pháp điều trị khác .

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và các cơ quan y tế toàn cầu đã khuyến nghị rằng bất kỳ phương pháp điều trị hoặc vaccine thử nghiệm nào cho Bundibugyo chỉ nên được sử dụng trong khuôn khổ các thử nghiệm lâm sàng để tạo ra dữ liệu về độ an toàn và hiệu quả một cách chắc chắn . Thử nghiệm Giai đoạn I ChAdOx1 BDBV là thử nghiệm đầu tiên trên người của bất kỳ loại vaccine đặc hiệu nào cho Bundibugyo . Các ứng viên khác, chẳng hạn như một ứng viên từ IAVI sử dụng nền tảng rVSV (được WHO xác định là lựa chọn tiền lâm sàng hứa hẹn nhất) và một ứng viên từ Moderna sử dụng công nghệ mRNA, vẫn đang trong giai đoạn tiền lâm sàng hoặc giai đoạn phát triển sớm hơn .

Đợt bùng phát Bundibugyo năm 2026: Tình trạng khẩn cấp về y tế công cộng

Thử nghiệm lâm sàng được khởi động trong bối cảnh một đợt bùng phát nghiêm trọng và đang mở rộng ở Trung Phi.

Dòng thời gian và quy mô

• Phát hiện lần đầu: Ổ dịch được phát hiện lần đầu tại tỉnh Ituri, CHDC Congo, vào tháng 5 năm 2026. Các ca bệnh ban đầu được cho là đã xảy ra từ tháng 1 đến tháng 2 năm 2026 .
• Tuyên bố chính thức: CHDC Congo và Uganda tuyên bố bùng phát dịch vào ngày 15 tháng 5 năm 2026 .
• Tuyên bố PHEIC: Tổng Giám đốc WHO xác định đợt bùng phát này là Tình trạng Khẩn cấp Y tế Công cộng Quốc tế (PHEIC) vào ngày 17 tháng 5 năm 2026 .
• Số ca mắc và tử vong được xác nhận (tính đến giữa tháng 7 năm 2026): Tính đến ngày 15 tháng 7 năm 2026, WHO báo cáo tổng cộng 2.124 ca mắc được xác nhận và 828 ca tử vong chỉ riêng tại CHDC Congo, với các ca bổ sung được báo cáo ở Uganda và Pháp .
• Tiếp tục lây lan: Dịch bệnh đã lan từ tỉnh Ituri sang Bắc Kivu, Nam Kivu và các tỉnh khác ở CHDC Congo, cũng như sang nước láng giềng Uganda .

Tác nhân gây bệnh: Virus Bundibugyo

Đợt bùng phát là do virus Bundibugyo gây ra, một loài Orthoebolavirus hiếm gặp lần đầu tiên được xác định ở Uganda vào năm 2007 . Về mặt miễn dịch, nó khác biệt với các loài Zaire và Sudan, đó là lý do tại sao các loại vaccine và phương pháp điều trị hiện có không có hiệu quả chống lại nó .

Điều gì tiếp theo: Con đường dẫn đến một loại vaccine tiềm năng

Thử nghiệm Giai đoạn I cho ChAdOx1 BDBV dự kiến sẽ kéo dài vài tháng. Nếu vaccine được chứng minh là an toàn và tạo ra đáp ứng miễn dịch mạnh mẽ, Viện Huyết thanh Ấn Độ có đủ năng lực để bắt đầu sản xuất hàng loạt và đã dự trữ sẵn hàng trăm nghìn liều . Các thử nghiệm Giai đoạn II và III tiếp theo, có khả năng được tiến hành tại các khu vực bị ảnh hưởng của CHDC Congo và Uganda, có thể được triển khai nhanh chóng để xác nhận hiệu quả . Cuối cùng, nếu thành công, loại vaccine này có thể cung cấp biện pháp đối phó y tế cụ thể, được cấp phép đầu tiên chống lại một chủng Ebola chết người mà cho đến nay vẫn chưa có.