Sức nóng, không phải lượng mưa, đang trở thành tác nhân chính gây ra hạn hán ở châu Âu

Một nghiên cứu mang tính bước ngoặt được công bố vào ngày 22 tháng 7 năm 2026 bởi tổ chức World Weather Attribution (WWA) đã kết luận rằng biến đổi khí hậu do con người gây ra đã làm thay đổi căn bản bản chất của hạn hán ở châu Âu. Nguyên nhân chính không còn là thiếu mưa đơn thuần nữa, mà là nhiệt độ cực cao làm bốc hơi độ ẩm từ đất, hồ và sông nhanh hơn lượng mưa có thể bù đắp. Sự thay đổi này đã làm tổn thất nông nghiệp thêm trầm trọng, gây gián đoạn giao thông đường sông và nhấn mạnh sự cấp bách của việc cắt giảm khí thải nhà kính .

Phát Hiện Cốt Lõi: Bốc Hơi Do Nhiệt Thay Thế Sự Thiếu Hụt Lượng Mưa

Nghiên cứu của WWA, được thực hiện bởi các nhà khoa học từ 12 quốc gia châu Âu, đã phân tích dữ liệu về lượng mưa và nhiệt độ để xác định nguyên nhân gốc rễ của tình trạng hạn hán nghiêm trọng trên lục địa vào năm 2026. Kết luận trung tâm của nghiên cứu là cuộc khủng hoảng nước ở châu Âu đang được "viết lại từ phía nhu cầu chứ không chỉ từ phía nguồn cung" .

"Phần lớn châu Âu nhận được lượng mưa dưới mức trung bình trong mùa xuân, nhưng chính cái nóng do khí hậu gây ra mới làm cho hạn hán trở nên nghiêm trọng hơn," Mariam Zachariah, đồng tác giả của nghiên cứu, cho biết . Cơ chế này được gọi là "nhu cầu bốc hơi khí quyển": không khí nóng hơn hút nước từ mặt đất và thảm thực vật một cách mạnh mẽ hơn. Quá trình này khiến độ ẩm của đất biến mất "nhanh hơn so với khi không có biến đổi khí hậu" .

Điều quan trọng là nghiên cứu phát hiện ra rằng ngay cả ở những khu vực lượng mưa hàng năm vẫn giữ nguyên hoặc tăng lên, nhiệt độ ấm hơn làm khô đất nhanh hơn lượng mưa có thể bù đắp, dẫn đến hạn hán nông nghiệp thường xuyên và nghiêm trọng hơn . Điều này phù hợp với Báo cáo Đánh giá lần thứ sáu của IPCC, trong đó có độ tin cậy cao rằng sự gia tăng thoát hơi nước do nhiệt độ tăng đang góp phần gây ra hạn hán nông nghiệp và sinh thái ở một số khu vực .

Tháng 6 Nóng Kỷ Lục của Châu Âu Mở Đầu Cho Giai Đoạn Khắc Nghiệt

Đợt nắng nóng tháng 6 năm 2026 đã cung cấp các điều kiện khắc nghiệt mà nghiên cứu của WWA đã xem xét. Cơ quan Biến đổi Khí hậu Copernicus xác nhận tháng 6 năm 2026 là tháng 6 nóng nhất từng được ghi nhận ở Tây Âu, với nhiệt độ trung bình đạt 20,74°C, cao hơn 3,05°C so với mức trung bình giai đoạn 1991-2020 . Trên toàn cầu, đây là tháng 6 nóng thứ hai được ghi nhận .

Châu Âu được ghi nhận rộng rãi là lục địa ấm lên nhanh nhất, với tốc độ nóng lên gấp đôi tốc độ trung bình toàn cầu . Các nhà khoa học của WWA nhấn mạnh rằng xu hướng ấm lên trong dài hạn này đang làm cho các đợt nắng nóng khắc nghiệt và hạn hán do nhiệt trở nên thường xuyên và dữ dội hơn.

Tác Động Nông Nghiệp Nặng Nề: Những Con Số Biết Nói

Hậu quả nông nghiệp của sự thay đổi này rất rõ rệt, đặc biệt đối với ngô và các loại cây ngũ cốc khác của châu Âu, vốn rất nhạy cảm với tình trạng thiếu nước trong giai đoạn ra hoa và làm hạt.

Pháp: Vụ Thu Hoạch Ngô Nhỏ Nhất Trong 50 Năm

Pháp, nước sản xuất ngũ cốc lớn nhất của Liên minh châu Âu, bị ảnh hưởng nặng nề nhất. USDA dự báo sản lượng ngô của Pháp cho niên vụ 2026/27 ở mức 10,0 triệu tấn, giảm 26% so với năm trước và là mức sản lượng thấp nhất kể từ niên vụ 1990/91 . Một số nhà phân tích dự đoán sản lượng có thể giảm sâu hơn nữa, thậm chí xuống dưới 8 triệu tấn—mức thấp nhất kể từ năm 1976 .

Nghiên cứu của WWA trích dẫn các ước tính sơ bộ từ Bộ Nông nghiệp Pháp rằng chỉ riêng đợt nắng nóng tháng 6 có thể đã phá hủy tới 30% sản lượng ngô của Pháp . Thời tiết khắc nghiệt cũng thiêu rụi khoảng một nửa sản lượng cà rốt và 60% hoa bia của nước này, đồng thời giết chết hàng trăm nghìn gia cầm .

Thiệt hại cũng lan sang cả lúa mì. Pháp hiện được dự báo sẽ sản xuất 32 triệu tấn lúa mì trong năm 2026, mức giảm phần lớn do điều kiện canh tác xấu đi và các đợt nắng nóng liên tiếp, theo cơ quan Agreste của Bộ Nông nghiệp Pháp .

Romania: Hơn Một Triệu Héc-ta Mất Trắng

Đông Âu cũng hứng chịu tổn thất thảm khốc. Tại Romania, nông dân đã mất hơn một triệu héc-ta cây trồng do tình trạng hạn hán kéo dài từ năm 2025 . Hạn hán ở Romania nghiêm trọng đến mức chính phủ đã hạn chế nông dân lấy nước tưới tiêu . Phân tích của WWA cho thấy khả năng xảy ra hạn hán nông nghiệp như vậy ở Đông Âu đã tăng gấp 11 lần do biến đổi khí hậu .

Tổn Thất Trên Toàn Lục Địa

Bức tranh chung của châu Âu rất ảm đạm. Một phân tích của hiệp hội Coceral châu Âu, được trích dẫn trong nghiên cứu của WWA, ước tính đợt nắng nóng tháng 6 đã khiến nông dân trồng ngũ cốc châu Âu thiệt hại 2 tỷ euro doanh thu và phá hủy khoảng 10 triệu tấn cây trồng trên khắp lục địa . Dự báo thu hoạch ngô của EU đã bị cắt giảm gần 8% xuống còn 52,7 triệu tấn, mức thấp nhất kể từ năm 2007 . Tổng sản lượng ngũ cốc dự kiến mất trên khắp châu Âu là khoảng 9 triệu tấn .

Ngoài Đồng Ruộng: Giao Thông Đường Thủy và Cháy Rừng

Các tác động của hạn hán do nhiệt này còn vượt ra ngoài lĩnh vực nông nghiệp. Mực nước thấp trên các con sông ở Romania, Hy Lạp và các quốc gia khác đã làm gián đoạn giao thông vận tải, hoạt động canh tác và các quy trình công nghiệp . Trong khi đó, sự kết hợp giữa nhiệt độ cực cao và thảm thực vật khô héo đã gây ra các vụ cháy rừng chết người hoành hành khắp Tây Ban Nha và Pháp . Đài Quan sát Hạn hán châu Âu xác nhận các điều kiện cảnh báo đã xuất hiện trên một dải rộng khắp châu Âu, bao gồm Pháp, Đức, Áo, Hungary và Vương quốc Anh .

Dự Báo Tồi Tệ Hơn Khi Nhiệt Độ Tăng 2,8°C

Nghiên cứu của WWA cũng nhìn về tương lai và đưa ra lời cảnh báo nghiêm khắc về con đường mà thế giới đang đi. Theo các chính sách hiện tại, sự nóng lên toàn cầu được dự báo sẽ đạt 2,8°C so với mức tiền công nghiệp. Các nhà khoa học kết luận rằng ở mức độ nóng lên này, các đợt hạn hán khắc nghiệt do nhiệt sẽ trở nên thường xuyên hơn, nghiêm trọng hơn và lan rộng hơn .

Cảnh Báo Của Các Nhà Khoa Học: Cắt Giảm Khí Thải Là Giải Pháp Duy Nhất

Trong các bài báo về việc công bố nghiên cứu, các nhà khoa học đã đưa ra một thông điệp rõ ràng. Nguyên nhân gốc rễ của cuộc khủng hoảng, họ nhấn mạnh, không chỉ đơn giản là thiếu mưa—mà là nhiệt, và nhiệt đó là do đốt nhiên liệu hóa thạch gây ra .

"Biến đổi khí hậu đang viết lại cán cân nước của châu Âu từ phía nhu cầu, chứ không chỉ từ phía nguồn cung," nhà khí hậu học Jozef Pecho tóm tắt trong một bài đăng về nghiên cứu . Các nhà nghiên cứu nhấn mạnh rằng việc cắt giảm nhanh chóng và sâu sắc lượng khí thải carbon là cách duy nhất để ngăn chặn tình hình trở nên tồi tệ hơn .