Biến động địa chính trị ở Trung Đông đang định hình lại thị trường dầu mỏ toàn cầu ra sao?

Cuộc khủng hoảng eo biển Hormuz năm 2026 — bắt nguồn từ cuộc không chiến của Mỹ và Israel nhằm vào Iran bắt đầu từ ngày 28/2/2026 — đã gần như đóng cửa 'điểm nghẽn' nơi có khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu đi qua, làm giảm 16% lượng dầu thô vận chuyển bằng đường biển và tạo ra cú sốc lớn nhất trong lịch sử thị trường dầu mỏ . Dưới đây là cách cuộc khủng hoảng này đang định hình lại dòng chảy dầu thô, giá cả và động lực vận hành của các nhà máy lọc dầu khắp châu Á.

Chiết khấu dầu ESPO của Nga thu hẹp cho các nhà máy lọc dầu Trung Quốc

• Tháng 12/2025: Dầu ESPO Blend được bán với mức chiết khấu kỷ lục 5-6 USD/thùng so với dầu Brent tại các cảng Trung Quốc, do nhu cầu yếu và các lệnh trừng phạt .
• Đầu năm 2026: Các khoản chiết khấu thu hẹp lại khi các nhà máy lọc dầu độc lập của Trung Quốc đổ xô mua các lô hàng giao tháng 3 giữa lo ngại về nguồn cung, cùng với việc người mua Ấn Độ nối lại một số giao dịch .
• Ngày 23/7/2026: Các nhà máy lọc dầu lớn của Trung Quốc đã tăng cường mua dầu thô ESPO của Nga bất chấp chiết khấu thu hẹp, bởi cuộc chiến ở Iran đã làm gián đoạn nghiêm trọng các chuyến hàng từ Trung Đông. Hai nhà mua lớn của Trung Quốc đã đặt mua phần lớn một đợt chào bán dầu ESPO Blend hiếm hoi cho tháng 9 .

Chiết khấu dầu thô Nga đã biến mất đối với các nhà máy lọc dầu Ấn Độ

• Ngày 23/7/2026: Giám đốc tài chính của Tập đoàn Dầu khí Bharat (BPCL) tuyên bố rằng các nhà giao dịch đã ngừng đưa ra bất kỳ khoản chiết khấu nào đối với dầu thô Nga bán cho Ấn Độ, bởi sự gián đoạn nguồn cung từ Trung Đông đã làm tăng nhu cầu đối với tất cả các loại dầu thay thế . BPCL xác nhận cánh cửa chiết khấu đã đóng lại đối với các lô hàng giao tháng 9/2026 .
• Bối cảnh: Ấn Độ đã nhập khẩu gần 2 triệu thùng dầu Nga mỗi ngày trong tháng 3/2026 — mức cao nhất kể từ tháng 6/2025 — nhưng ngay cả khi đó, mức chiết khấu sâu từng khiến dầu Nga hấp dẫn cũng đã phai nhạt .

Sự xoay trục của các nhà máy lọc dầu Trung Quốc và Ấn Độ sang dầu Nga và các nguồn thay thế

Trung Quốc:

• Các nhà máy lọc dầu Trung Quốc đang mua nhiều dầu ESPO của Nga hơn bất chấp lợi thế giá bị thu hẹp, và cũng đang nhắm đến dầu thô Iran khi cơn khát nguồn cung từ Trung Đông ngày càng sâu sắc . Giá trị của 'hạm đội bóng tối' Trung Quốc trong việc mua dầu bị trừng phạt với chiết khấu lớn đã giảm đi rất nhiều do cuộc xung đột .

Ấn Độ:

• Các nhà máy lọc dầu Ấn Độ, sau khi mất đi các khoản chiết khấu từ Nga, hiện đang xoay trục sang các loại dầu thô ngoài Trung Đông để lấp đầy sự thiếu hụt. Các nguồn tin cho biết người mua Ấn Độ đang tích cực tìm kiếm dầu thô từ Iran, Venezuela và Angola để thay thế . Việc Mỹ phong tỏa các cảng của Iran (từ 13/4 đến 29/5/2026) làm phức tạp nguồn cung từ Iran, nhưng sự quan tâm vẫn rất mạnh mẽ.

Sự bùng nổ xuất khẩu sản phẩm lọc dầu của Ấn Độ sang các thị trường châu Á khan hiếm

• Ấn Độ đã có một chiến lược khác biệt: mua dầu thô Nga với giá chiết khấu và đẩy mạnh xuất khẩu các sản phẩm tinh chế để lấp đầy khoảng trống do các nhà máy lọc dầu ở Trung Đông và Nga đóng cửa .
• Tháng 7/2026: Xuất khẩu các sản phẩm chưng cất nhẹ và trung bình của Ấn Độ dự kiến đạt 1,55 triệu thùng/ngày, mức cao nhất kể từ tháng 9 và cao hơn khoảng 50% so với tháng 5 . Dữ liệu từ Kpler cho thấy Ấn Độ đang trên đà xuất khẩu khoảng 1,4 triệu thùng sản phẩm tinh chế mỗi ngày trong tháng 7 .
• Xuất khẩu sản phẩm dầu mỏ của Ấn Độ có thể tăng khoảng 25% so với mức 44,4 tỷ USD của năm tài khóa 2025 khi quốc gia này nổi lên như 'nhà sản xuất tinh chế dao động' (swing producer) trên thực tế của thế giới . Các thị trường nhiên liệu châu Á, đang thiếu hụt sản lượng từ các nhà máy lọc dầu Trung Đông và Nga, đang hấp thụ các thùng dầu này với biên lợi nhuận tốt .