12.000 năm trước, loài người từng nói tới 75.000 ngôn ngữ: 'Thời hoàng kim' của đa dạng ngôn ngữ và nguy cơ tuyệt chủng do AI

Khi sự suy giảm bắt đầu: Sự suy giảm đã bắt đầu từ rất lâu trước chủ nghĩa thực dân châu Âu. "Thời kỳ hoàng kim" của đa dạng ngôn ngữ đã kết thúc vào khoảng 3.000 đến 1.000 năm trước, chủ yếu do sự mở rộng của nông nghiệp và các quần thể lớn hơn, tập trung hơn đã hấp thụ hoặc thay thế các nhóm ngôn ngữ nhỏ hơn .

Giai đoạn Holocene sớm hơn: Vào đầu kỷ Holocene (cách đây ~12.000 năm), các nhà nghiên cứu ước tính chỉ có khoảng 4.500 đến 6.200 ngôn ngữ tồn tại — ít hơn ngày nay — bởi vì dân số loài người khi đó nhỏ hơn nhiều .

Mất mát hiện tại và dự kiến: Ngày nay có khoảng 7.500 ngôn ngữ được nói hoặc ký hiệu . Một nghiên cứu trước đó (không phải bài báo cụ thể trên Science này mà là công trình bổ sung được công bố trên Nature Ecology & Evolution) dự báo rằng nếu không có sự can thiệp, tỷ lệ mất ngôn ngữ có thể tăng gấp ba trong vòng 40 năm, với ít nhất một ngôn ngữ bị mất mỗi tháng và hơn 1.500 ngôn ngữ có thể biến mất vào cuối thế kỷ này .

Vai trò của AI trong việc gạt ra rìa các ngôn ngữ nhỏ

Bản thân nghiên cứu trên Science tập trung vào việc tái dựng lịch sử và không trực tiếp mô hình hóa tác động của AI. Tuy nhiên, bối cảnh nghiên cứu rộng hơn được trích dẫn trong các báo cáo cho thấy rõ rằng AI và các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) đang làm sâu sắc thêm khoảng cách ngôn ngữ số:

• Ít hơn 5% trong số ~7.000 ngôn ngữ trên thế giới có sự hiện diện trực tuyến đáng kể .
• Hơn 6.000 ngôn ngữ vẫn ở trong tình trạng "bất lợi kỹ thuật số" — không thể tạo ra dữ liệu huấn luyện cần thiết cho sự hiện diện của AI, tạo ra một vòng luẩn quẩn của sự gạt ra rìa .
• Các LLM đã được chứng minh là "bất công" một cách có hệ thống đối với các ngôn ngữ ít được nói, trao tính hợp pháp cho các biến thể ngôn ngữ thống trị trong khi gạt các ngôn ngữ thiểu số sang một bên .
• Kết quả là một khoảng cách ngôn ngữ số nơi các công cụ AI khuếch đại sự thống trị của tiếng Anh và một số ít ngôn ngữ phổ biến khác, đẩy nhanh hơn nữa áp lực lên các cộng đồng ngôn ngữ nhỏ .

Kết luận chính: Nghiên cứu trên Science tiết lộ rằng sự đa dạng ngôn ngữ của nhân loại đã từng phong phú hơn nhiều so với hiện nay — đạt đỉnh cao tới hàng chục nghìn ngôn ngữ vào khoảng 2.000 năm trước — và sự suy giảm bắt đầu cùng với sự trỗi dậy của nông nghiệp, không phải chủ nghĩa thực dân hiện đại. Tốc độ tuyệt chủng hiện tại rất nghiêm trọng, và các hệ thống AI có nguy cơ đẩy nhanh quá trình gạt ra rìa bằng cách loại trừ hầu hết các ngôn ngữ nhỏ khỏi hệ sinh thái kỹ thuật số.