Vụ phục kích ngày 18/7 tại Mali: LHQ kêu gọi điều tra tội ác chiến tranh

Bằng chứng từ đoạn phim được OHCHR trích dẫn

OHCHR đã đề cập rõ ràng đến các đoạn video và hình ảnh lan truyền trên mạng như một bằng chứng quan trọng. Các đoạn phim, cũng được chính các nhóm vũ trang phát tán, cho thấy:

• Những người lính bị bắt bị xử tử sau khi đầu hàng, với tay để trên đầu hoặc chắp sau lưng
• Các tay súng nã đạn vào những tù nhân không còn chiến đấu
• JNIM chia sẻ đoạn phim có vẻ như cho thấy những người lính đầu hàng sau cuộc phục kích, cùng với cảnh quân nổi dậy bắn vào một số tù nhân của họ

Hãng tin Reuters cho biết họ không thể xác minh độc lập các đoạn phim này nhưng lưu ý rằng các hình ảnh phù hợp với lời kể của những người sống sót và các nguồn tin địa phương .

Phân loại pháp lý: Tội ác chiến tranh

OHCHR tuyên bố dứt khoát rằng việc giết hại, tra tấn hoặc ngược đãi những binh sĩ "hors de combat" - tức là không còn tham gia chiến sự - sẽ cấu thành tội ác chiến tranh theo luật nhân đạo quốc tế . Văn phòng nhấn mạnh rằng những hành động như vậy, nếu được xác nhận qua một cuộc điều tra thích đáng, cấu thành sự vi phạm nghiêm trọng các Công ước Geneva, vốn bảo vệ tù binh chiến tranh và các chiến binh bị thương .

OHCHR kêu gọi các nhóm vũ trang "ngừng các hành vi vi phạm như vậy và ngăn chặn mọi sự tái diễn" đồng thời nhấn mạnh rằng "cần phải đạt được trách nhiệm giải trình và những kẻ chịu trách nhiệm phải bị đưa ra công lý thông qua các phiên tòa công bằng" .

Diễn biến vụ phục kích ngày 18/7

Ngày 18/7/2026, một đoàn xe chung của quân đội Mali và lực lượng Africa Corps của Nga đã bị phục kích tại khu vực Tabrichat giữa thị trấn Anefis và thành phố Gao ở miền bắc Mali . Cuộc tấn công được thực hiện bởi các tay súng từ FLA và JNIM phối hợp hoạt động .

Đoàn xe được cho là chở hơn 200 nhân viên của Africa Corps cùng với binh lính Mali, đang trên đường tiếp tế cho một căn cứ quân sự thì trúng phải một cuộc phục kích phức tạp với súng phóng lựu chống tăng, súng máy hạng nặng và vũ khí bộ binh .

Một nguồn tin thân cận với FLA nói với Reuters rằng hơn 50 tù nhân - bao gồm binh sĩ Mali và chiến binh Nga - đã bị bắt và nhiều người thiệt mạng . Lực lượng vũ trang Mali mô tả cuộc tấn công là một trong những cuộc tấn công chết chóc nhất trong những năm gần đây . Reuters lưu ý rằng họ không thể xác nhận độc lập số người chết .

Vụ phục kích này diễn ra sau một cuộc tấn công riêng rẽ vào một đoàn xe chở chiến binh Nga chỉ vài ngày trước đó, vào ngày 9/7, cũng tại miền bắc Mali, cho thấy một mô hình nhắm mục tiêu vào các hoạt động di chuyển chung giữa Mali và Nga . Cả hai cuộc tấn công đều do JNIM và FLA nhận trách nhiệm.

Bối cảnh rộng hơn: Tình hình an ninh Mali năm 2026 xấu đi nghiêm trọng

Vụ phục kích ngày 18/7 là triệu chứng chết chóc nhất của sự sụp đổ an ninh nhanh chóng ở Mali, do một số yếu tố cấu trúc gây ra:

Cắt đứt quan hệ với Pháp. Sau các cuộc đảo chính năm 2020 và 2021, chính quyền quân sự Mali đã trục xuất lực lượng Pháp (Chiến dịch Barkhane) và chấm dứt quan hệ đối tác an ninh lâu dài với Paris và các đồng minh châu Âu . Việc rút quân đã tạo ra một khoảng trống an ninh mà các nhóm vũ trang đã khai thác.

Phụ thuộc sâu hơn vào Nga. Chính quyền quân sự đã đưa Tập đoàn Wagner (sau này đổi tên thành Africa Corps) vào thay thế cho sự hỗ trợ chống khủng bố của phương Tây. Các chiến binh Nga hiện đang được bố trí cùng với các đơn vị Mali và bị cáo buộc có liên quan đến các hành vi lạm dụng nghiêm trọng đối với dân thường cùng với lực lượng Mali . Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (Human Rights Watch) ghi nhận rằng "các lực lượng Mali và các chiến binh liên kết với Tập đoàn Wagner và Africa Corps có liên hệ với Nga đã bị cáo buộc liên quan đến các vụ giết hại dân thường trái pháp luật và phá hủy tài sản dân sự trong các chiến dịch phản nổi dậy" .

Leo thang thù địch trong năm 2026. Giao tranh gia tăng mạnh mẽ vào tháng 4 năm 2026. Các cuộc tấn công phối hợp của JNIM và FLA đã nhắm vào nhiều thành phố và căn cứ quân sự, giết chết các quan chức cấp cao của chính quyền quân sự bao gồm cả Bộ trưởng Quốc phòng . Human Rights Watch ghi nhận "các hành vi lạm dụng nghiêm trọng" của cả các nhóm vũ trang Hồi giáo và lực lượng chính phủ/Nga đối với dân thường kể từ tháng 4 năm 2026 .

Mất quyền kiểm soát lãnh thổ. Vụ phục kích ngày 18/7 đã phơi bày sự dễ bị tổn thương của ngay cả các hoạt động vận tải lớn trên các tuyến đường tiếp tế chủ chốt. Cuộc tấn công đã không bị đáp trả trong nhiều giờ và bộc lộ những thất bại nghiêm trọng trong chỉ huy và kiểm soát, gây ra làn sóng phẫn nộ trong công chúng ở Bamako về việc chính quyền quân sự không thể bảo đảm an ninh cho khu vực phía bắc . Quân đội Mali xác nhận vụ phục kích và cho biết một cuộc phản công đã được phát động, nhưng không công bố danh sách thương vong đầy đủ .

Vụ thảm sát ngày 18/7 cho thấy sự đánh cược của chính quyền quân sự - thay thế hợp tác chống khủng bố của Pháp bằng sự hỗ trợ của lính đánh thuê Nga - đã thất bại trong việc ngăn chặn các bước tiến của phiến quân và thay vào đó trùng hợp với những cuộc tấn công chết chóc nhất mà Mali phải hứng chịu trong hơn một thập kỷ, trong khi OHCHR cảnh báo rằng cả hai bên đều có thể đang phạm tội ác chiến tranh.