Năng lượng tái tạo vượt than đá, trở thành nguồn điện lớn nhất thế giới vào năm 2026

Báo cáo Cập nhật Điện giữa năm 2026 của IEA: Những cột mốc và xu hướng chính

Báo cáo Cập nhật Điện giữa năm 2026 (phát hành ngày 23 tháng 7 năm 2026) của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã xác nhận một loạt bước ngoặt lịch sử cho ngành điện toàn cầu trong giai đoạn 2026-2027, mặc dù một sự kiện địa chính trị lớn đã gây ảnh hưởng đến quỹ đạo phát thải và than đá.

Năng lượng tái tạo vượt qua than đá, trở thành nguồn điện lớn nhất thế giới

Năng lượng tái tạo đang trên đà vượt qua than đá để trở thành nguồn phát điện lớn nhất thế giới vào năm 2026. Xét trên tổng thể, năng lượng tái tạo dự kiến sẽ sản xuất nhiều điện hơn than đá hoặc khí đốt trong năm nay . Cột mốc này diễn ra sau sự tăng trưởng nhanh chóng của năng lượng mặt trời và gió, đã đẩy sản lượng tái tạo gần như ngang bằng với sản lượng từ than đá vào năm 2025 .

Điện mặt trời trở thành nguồn tái tạo lớn thứ hai, chỉ sau thủy điện

Thủy điện vẫn là nguồn năng lượng tái tạo lớn nhất toàn cầu, nhưng điện mặt trời hiện là nguồn điện tái tạo lớn thứ hai và đang bắt kịp nhanh chóng . IEA cũng dự báo riêng điện mặt trời (solar PV) sẽ chiếm hơn 60% tổng mức tăng sản lượng điện tái tạo đến năm 2030 . Trong một cột mốc liên quan, vào tháng 6 năm 2026, năng lượng mặt trời đã trở thành nguồn điện lớn nhất châu Âu, đạt kỷ lục 52 TWh và cung cấp 25% điện năng cho EU .

Nhu cầu điện tăng cao do Trung Quốc và Ấn Độ dẫn dắt

Nhu cầu điện toàn cầu đang tăng tốc đáng kể:

• Tăng trưởng 3,6% trong năm 2026 và 3,8% trong năm 2027, tăng từ mức 3% của năm 2025 .
• Trung Quốc: Tăng trưởng nhu cầu dự kiến đạt 5,5% trong năm 2026, tăng từ 5,2% của năm 2025 .
• Ấn Độ: IEA dự kiến nhu cầu điện của Ấn Độ sẽ tăng 6,4%, đưa nước này trở thành thị trường điện lớn phát triển nhanh nhất thế giới, được thúc đẩy bởi sản xuất và trung tâm dữ liệu .

Phát thải carbon: Tăng 1% trong năm 2026, sau đó được dự báo sẽ ổn định

Trái ngược với dự báo trước đó về sự ổn định ngay lập tức, IEA hiện dự báo lượng phát thải CO₂ từ sản xuất điện sẽ tăng khoảng 1% trong năm 2026 do đốt than tăng lên, và sau đó sẽ đi ngang vào năm 2027 khi năng lượng tái tạo tiếp tục mở rộng . Sự gia tăng trong ngắn hạn này liên quan trực tiếp đến cuộc chiến ở Iran, làm tăng chi phí nhiên liệu hóa thạch và thúc đẩy sản xuất từ than đá .

Than đá: Sản lượng tăng tạm thời, nhưng xu hướng suy giảm cơ cấu vẫn tiếp diễn

• Sản lượng điện than dự kiến tăng 1,4% trong năm 2026 (sau khi gần như đi ngang vào năm 2025), do giá khí đốt tăng vọt liên quan đến chiến tranh .
• Bất chấp sự gia tăng tạm thời này, tỷ trọng của than trong cơ cấu điện toàn cầu đang suy giảm về mặt cấu trúc và được dự báo sẽ giảm xuống mức thấp nhất trong một thế kỷ — khoảng 32% — khi năng lượng tái tạo, điện hạt nhân và khí đốt tiếp tục làm xói mòn vị thế của than .

Lưu ý quan trọng: Dự báo trước đó của IEA về sự ổn định của sản xuất than và phát thải từ ngành điện đã bị phức tạp hóa bởi cuộc xung đột Iran năm 2026. Xu hướng cấu trúc vẫn là sự suy giảm dài hạn của than đá và quá trình khử carbon, nhưng thời điểm chính xác của đỉnh phát thải đã bị thay đổi.