Thất nghiệp thanh niên Trung Quốc có nguy cơ quay lại mốc 20%

Tỷ lệ thất nghiệp thanh niên Trung Quốc giảm xuống 14,9% trong tháng 6/2026 — tháng giảm thứ ba liên tiếp — nhưng các nhà kinh tế cảnh báo con số này có thể tăng vọt trở lại mức gần 20% trong những tháng tiếp theo. Nguyên nhân: một làn sóng kỷ lục 12,7 triệu sinh viên tốt nghiệp đại học sắp gia nhập thị trường lao động vốn đã căng thẳng do nhu cầu nội địa yếu, sự trì trệ kéo dài của thị trường bất động sản và tác động ngày càng gia tăng của trí tuệ nhân tạo (AI) đối với các vị trí việc làm đầu vào .

Thực trạng hiện tại

Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc (NBS) báo cáo tỷ lệ thất nghiệp thành thị được khảo sát cho nhóm tuổi 16-24, không bao gồm sinh viên, đã giảm từ 15,6% trong tháng 5 xuống còn 14,9% trong tháng 6 . Đây là mức thấp nhất trong 12 tháng, nhưng cũng là mức cao nhất trong tháng 6 kể từ khi chính phủ thay đổi phương pháp tính toán hơn hai năm trước — một dấu hiệu cho thấy thị trường lao động vẫn chịu áp lực rất lớn .

• Tỷ lệ này thường chạm đáy vào tháng 6, trước khi mùa tốt nghiệp làm phình to lực lượng lao động vào tháng 7 và tháng 8 .
• Trong nửa đầu năm 2026, Trung Quốc đã tạo ra 6,95 triệu việc làm mới ở thành thị, đạt 58% mục tiêu hàng năm của chính phủ .
• Để so sánh, tỷ lệ thất nghiệp thanh niên từng đạt mức kỷ lục 21,3% vào tháng 6/2023, buộc Bắc Kinh phải tạm ngừng công bố dữ liệu này trong vài tháng . Khi công bố trở lại, phương pháp tính toán đã loại trừ sinh viên đại học, làm giảm con số chính thức .

Nguyên nhân nào dẫn đến tình trạng này?

1. Làn sóng sinh viên tốt nghiệp kỷ lục

12,7 triệu sinh viên đại học tốt nghiệp gia nhập thị trường lao động vào mùa hè năm 2026 — nhóm đông nhất trong lịch sử Trung Quốc, lớn hơn khoảng 4% so với 12,22 triệu sinh viên tốt nghiệp năm 2025 . Điều này có nghĩa là có thêm 480.000 người trẻ cạnh tranh cho cùng một số lượng vị trí việc làm đầu vào .

2. AI thay thế việc làm

Các công ty Trung Quốc đang tiến hành "sa thải thầm lặng" khi AI thay thế các vai trò văn phòng, xử lý dữ liệu và các vị trí chuyên môn cấp thấp . Reuters đưa tin vào tháng 6 rằng các công ty đang cắt giảm nhân sự một cách từ từ nhưng có hệ thống, ảnh hưởng trực tiếp đến những vị trí mà sinh viên mới tốt nghiệp thường đảm nhận . Bloomberg cũng ghi nhận tỷ lệ thất nghiệp cho nhóm 25-29 tuổi đã tăng vọt lên 7,7% vào tháng 3/2026 — mức cao nhất kể từ khi NBS bắt đầu theo dõi riêng nhóm tuổi này — khi việc ứng dụng AI lan rộng trong nền kinh tế .

3. Suy yếu kinh tế cơ cấu

Nhu cầu nội địa yếu kém kéo dài, sự trì trệ của thị trường bất động sản và chi tiêu tiêu dùng chậm chạp đã làm giảm khả năng tuyển dụng của các ngành dịch vụ và sản xuất . "Sự tách rời giữa tăng trưởng GDP và việc làm" ngày càng lớn, khiến ngay cả mức tăng trưởng kinh tế tương đối mạnh cũng không tạo ra đủ việc làm .

4. Sự lệch pha về kỹ năng

Sinh viên tốt nghiệp ngày càng phải đối mặt với tình trạng "lệch pha ngang" — làm những công việc trái ngành học — khi nguồn cung lao động có bằng cấp vượt xa nhu cầu về kỹ năng chuyên môn của họ . Các nghiên cứu cũng ghi nhận tình trạng "lệch pha dọc", khi sinh viên tốt nghiệp phải chấp nhận những công việc đòi hỏi trình độ thấp hơn so với năng lực của họ .

Dự báo: Liệu có thể chạm mốc 20% một lần nữa?

Chuyên gia kinh tế Xing Zhaopeng của ANZ cảnh báo tỷ lệ thất nghiệp thanh niên có thể tiến gần đến 20% trong vòng hai tháng tới (tháng 7-8/2026), khi làn sóng sinh viên tốt nghiệp đổ vào thị trường và AI tiếp tục thay thế các vị trí việc làm đầu vào . Trong lịch sử, tỷ lệ này thường tăng mạnh sau tháng 6, và vào tháng 8/2025, nó đã lên tới 18,9% .

Các nhà phân tích của Citigroup cũng cảnh báo rằng AI cuối cùng có thể đe dọa khoảng 70 triệu lao động Trung Quốc .

Cảnh báo này không phải là tuyệt đối — một số nhà phân tích cho rằng xu hướng theo mùa đã được hiểu rõ và chính phủ có các công cụ để hấp thụ một phần sinh viên tốt nghiệp — nhưng sự đồng thuận giữa các nhà kinh tế được Bloomberg và Reuters khảo sát là hai tháng tới sẽ là bài kiểm tra nghiêm trọng nhất đối với thị trường lao động thanh niên của Trung Quốc .

Phản ứng chính sách của chính phủ

Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 (2026–2030)

Lần đầu tiên trong ít nhất ba thập kỷ, Bắc Kinh đã loại bỏ mục tiêu tạo việc làm bằng số cụ thể, thay vào đó cam kết duy trì "quy mô đáng kể" việc làm mới ở thành thị . Kế hoạch này đặt mục tiêu tỷ lệ thất nghiệp thành thị được khảo sát trong khoảng 5,5% trong suốt giai đoạn 5 năm và đặt ra các mục tiêu hàng năm linh hoạt . Việc bỏ qua mục tiêu cụ thể được coi là sự thừa nhận về sự bất ổn sâu sắc mà AI gây ra đối với việc làm .

Một Kế hoạch 5 năm về Chiến lược Ưu tiên Việc làm riêng biệt đã được ban hành vào ngày 17/6/2026, vạch ra 9 lĩnh vực ưu tiên bao gồm ổn định các ngành thâm dụng lao động, mở rộng dịch vụ và khai thác các lĩnh vực mới nổi . Kế hoạch này cũng yêu cầu nghiên cứu một hệ thống giám sát tác động của AI đối với việc làm .

Các kế hoạch hành động khẩn cấp

Vào tháng 5/2026, chính phủ đã công bố một kế hoạch hành động 18 điểm (kế hoạch "ổn định việc làm và tăng thu nhập"), yêu cầu các doanh nghiệp nhà nước tăng tỷ lệ tuyển dụng sinh viên mới tốt nghiệp thêm hơn 5 điểm phần trăm và chỉ đạo các cơ quan chính phủ duy trì hoặc mở rộng tuyển dụng .

Báo cáo Công tác Chính phủ năm 2026 cam kết tiếp tục các biện pháp như hoàn trả phí bảo hiểm thất nghiệp, trợ cấp bảo hiểm xã hội, các khoản vay đặc biệt và mở rộng các chương trình hỗ trợ việc làm .

Các biện pháp khác bao gồm:

• Trợ cấp bảo hiểm xã hội cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) tuyển dụng sinh viên tốt nghiệp thất nghiệp .
• Phụ cấp thực tập để khuyến khích đào tạo tại chỗ .
• Sáng kiến "thành phố thân thiện với thanh niên" nhằm lồng ghép phát triển thanh niên vào quy hoạch đô thị .

Yếu tố bất định chính

Việc không có mục tiêu tạo việc làm cứng nhắc cho thấy Bắc Kinh nhận thức được thách thức mang tính cơ cấu. Trong khi các chính sách chỉ đạo các doanh nghiệp nhà nước tiếp nhận sinh viên tốt nghiệp, thì khu vực tư nhân — nơi tạo ra phần lớn việc làm — lại đang phải đối mặt đồng thời với áp lực từ nhu cầu yếu và quá trình tái cơ cấu do AI thúc đẩy .