Trung Quốc tính kiểm soát xuất khẩu AI: Mô hình, dữ liệu huấn luyện và chip - Mỹ đáp trả ra sao?

Những gì vẫn được phép: Truy cập API ở nước ngoài vào các dịch vụ AI của Trung Quốc có thể sẽ vẫn được cho phép, ngay cả khi việc tải xuống trọng số mô hình bị hạn chế .

Bối cảnh pháp lý: Vào tháng 5 năm 2026, Cục Quản lý Không gian mạng Trung Quốc đã công bố dự thảo các quy tắc xuất khẩu AI tổng quát, yêu cầu đánh giá an ninh đối với việc xuất khẩu các mô hình tiên tiến đến các khu vực tài phán được chỉ định, với thời gian tham vấn 60 ngày .

Vụ việc Moonshot AI và các cáo buộc leo thang từ Mỹ

Mỹ và Trung Quốc đang trong một cuộc leo thang 'ăn miếng trả miếng' nhanh chóng về kiểm soát AI. Chính quyền Trump đồng thời gây sức ép lên cả các công ty Mỹ (Anthropic) và các công ty Trung Quốc (Moonshot AI) .

• Vào ngày 30/6/2026, Mỹ cáo buộc Moonshot AI của Trung Quốc đánh cắp công nghệ từ mô hình AI tiên tiến 'Fable' của Anthropic để phát triển mô hình Kimi K3 của mình .
• Quan chức công nghệ của Nhà Trắng, Michael Kratsios, đã công khai cáo buộc Moonshot AI có một âm mưu 'quy mô lớn' chiếm đoạt tài sản trí tuệ của Anthropic .
• Vào ngày 21/7, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cảnh báo rằng chính quyền Trump có thể áp đặt các lệnh trừng phạt đối với các công ty AI Trung Quốc nếu xác định các mô hình mã nguồn mở của họ được phát triển bằng cách chiếm đoạt công nghệ của phòng thí nghiệm Mỹ . "Chính quyền này ủng hộ các mô hình mã nguồn mở, nhưng chúng tôi không dung thứ cho hành vi trộm cắp tài sản trí tuệ," Bessent nói trong một cuộc phỏng vấn trên Fox Business .

'Cú đấm' rộng hơn của chính quyền Trump vào lĩnh vực AI

Các động thái của Mỹ nhằm vào AI Trung Quốc là một phần của mô hình kiểm soát xuất khẩu mạnh mẽ hơn:

• Vào tháng 2/2026, Trump ra lệnh cho các cơ quan liên bang loại bỏ công nghệ của Anthropic, và Lầu Năm Góc coi Anthropic là 'mối đe dọa chuỗi cung ứng'. Một thẩm phán liên bang đã tạm thời ngăn chặn lệnh này vào tháng 3 .
• Vào tháng 4/2026, chính quyền cam kết trấn áp các công ty Trung Quốc 'bóc lột' các mô hình AI của Mỹ .
• Vào tháng 6/2026, Mỹ yêu cầu Anthropic từ chối công dân nước ngoài truy cập vào các mô hình mới nhất của mình, sau đó dỡ bỏ một phần lệnh cấm xuất khẩu đó vào cuối tháng .
• Tính đến ngày 22/7/2026, Nhà Trắng được cho là đang xem xét lệnh cấm hoàn toàn các mô hình AI của Trung Quốc khỏi Mỹ, với một quan chức Nhà Trắng nói rằng 'bất kỳ thông báo chính sách nào cũng phải đi kèm với một cơ chế thực thi mạnh mẽ' .

Thời gian biểu và phạm vi còn bỏ ngỏ

Chưa có gì được quyết định. Những ẩn số chính bao gồm:

• Thời gian biểu của Trung Quốc: Các cuộc tham vấn của Bộ Thương mại vẫn đang diễn ra mà không có thời hạn ấn định. Việc phát hành mô hình mã nguồn mở Kimi K3 của Moonshot dự kiến vào ngày 27/7/2026 có thể là một điểm nóng thúc đẩy hoặc buộc phải đưa ra quyết định .
• Hình thức quản lý: Vẫn chưa rõ liệu Trung Quốc sẽ áp dụng danh sách kiểm soát xuất khẩu chính thức, chế độ cấp phép hay các hạn chế mang tính 'hướng dẫn' mềm hơn.
• Phạm vi: Mô hình nào sẽ được áp dụng (tiên tiến nhất hay tất cả các mô hình tiên tiến), liệu các quy tắc có áp dụng hồi tố cho các mô hình mở đã được phát hành hay không và chúng tương tác như thế nào với các quy tắc xuất khẩu AI tổng quát hiện có của Trung Quốc từ tháng 5/2026 đều chưa được giải quyết .
• Nguy cơ trả đũa từ Mỹ: Mỹ đồng thời đang cân nhắc lệnh cấm của riêng mình đối với các mô hình AI Trung Quốc, và Bộ trưởng Tài chính Bessent đã đưa ra các mối đe dọa trừng phạt có điều kiện dựa trên các xác định trong tương lai của Mỹ về hành vi trộm cắp tài sản trí tuệ . Thời gian biểu chính sách của hai nước hiện đang gắn chặt với nhau, khiến triển vọng trở nên khó dự đoán.

Điều này có ý nghĩa gì đối với bức tranh AI toàn cầu?

Nếu được ban hành, các biện pháp kiểm soát được đề xuất của Trung Quốc sẽ chấm dứt sự bất đối xứng quan trọng nhất trong cuộc cạnh tranh công nghệ Mỹ-Trung: sự sẵn sàng của Trung Quốc trong việc cung cấp các mô hình tốt nhất của mình cho thế giới miễn phí trong khi Washington khóa chặt chúng lại .

Đối với các nhà phát triển và công ty dựa vào các mô hình mã nguồn mở của Trung Quốc, sự thay đổi này có thể đồng nghĩa với việc hạn chế quyền truy cập vào một số hệ thống AI miễn phí có khả năng nhất. Đối với các nhà hoạch định chính sách Mỹ, nó đặt ra câu hỏi về cách ứng phó với một thế giới nơi cả hai cường quốc AI đều đang xây dựng những bức tường ngăn cách xung quanh các công nghệ tiên tiến nhất của họ .