Ngân hàng Thế giới cảnh báo xung đột Mỹ - Iran có thể đẩy tăng trưởng toàn cầu xuống mức thấp nhất kể từ COVID-19

Ngân hàng Thế giới (World Bank) đã đưa ra những cảnh báo mạnh mẽ về tác động kinh tế từ cuộc xung đột leo thang giữa Mỹ và Iran. Dựa trên các báo cáo Gần đây như Global Economic Prospects tháng 6/2026, Commodity Markets Outlook tháng 4/2026 và các tuyên bố của lãnh đạo tổ chức này, bức tranh toàn cảnh về rủi ro hiện ra rõ ràng và đáng lo ngại.

Tăng trưởng GDP toàn cầu

• Dự báo cơ sở bị cắt giảm: Ngân hàng Thế giới dự báo tăng trưởng toàn cầu sẽ chậm lại ở mức 2,5% trong năm 2026, giảm từ 2,9% của năm 2025. Đây là mức tăng trưởng yếu nhất kể từ khi đại dịch COVID-19 bùng phát, nguyên nhân trực tiếp đến từ cuộc xung đột Trung Đông .
• Kịch bản tồi tệ nhất: Ngày 22/7, nhà kinh tế trưởng của Ngân hàng Thế giới, ông Indermit Gill, cảnh báo rằng nếu xung đột Mỹ-Iran tiếp tục leo thang, tăng trưởng toàn cầu có thể giảm mạnh xuống chỉ còn 1,3% .
• Các kịch bản trước đó: Chủ tịch Ngân hàng Thế giới, ông Ajay Banga, từng nhận định vào tháng 4 rằng nếu xung đột kết thúc nhanh chóng, tăng trưởng toàn cầu có thể giảm 0,3-0,5 điểm phần trăm. Ngược lại, một cuộc xung đột kéo dài có thể khiến tăng trưởng giảm tới 1 điểm phần trăm .
• Hai phần ba nền kinh tế bị ảnh hưởng: Ngân hàng Thế giới phát hiện rằng 2/3 các nền kinh tế đã chứng kiến triển vọng tăng trưởng của họ xấu đi do chiến tranh làm gián đoạn dòng chảy hàng hóa và đẩy chi phí nhập khẩu lên cao .

Lạm phát và giá cả hàng hóa

• Lạm phát tăng vọt: Cuộc xung đột có thể khiến lạm phát toàn cầu tăng thêm 200-300 điểm cơ bản (2-3%), có khả năng đảo ngược xu hướng giảm phát mà các ngân hàng trung ương đang dựa vào .
• Cú sốc giá năng lượng lớn nhất trong nhiều thập kỷ: Báo cáo Commodity Markets Outlook tháng 4/2026 của Ngân hàng Thế giới cảnh báo về sự gia tăng giá năng lượng lớn nhất trong lịch sử hiện đại, với giá dầu vượt ngưỡng 100 USD/thùng và giá khí đốt châu Âu tăng gấp đôi .
• Gián đoạn hàng hóa rộng hơn: Ngân hàng Thế giới cảnh báo rằng việc leo thang trở lại hoặc gián đoạn kéo dài dòng chảy hàng hóa sẽ tiếp tục đẩy giá cả lên cao, làm gia tăng áp lực lạm phát và làm trầm trọng thêm tình trạng mất an ninh lương thực .

Các quốc gia dễ bị tổn thương và nền kinh tế đang phát triển

• Gói thanh khoản 25 tỷ USD: Ngân hàng Thế giới đã huy động tới 25 tỷ USD thông qua các công cụ hiện có để cung cấp thanh khoản tức thời cho các nền kinh tế đang phát triển đối phó với cú sốc từ Trung Đông .
• Tác động dây chuyền đến các nước nghèo: Ông Banga cảnh báo chiến tranh sẽ gây ra "tác động dây chuyền" đối với các nước đang phát triển, vốn phải đối mặt với hóa đơn nhập khẩu cao hơn, không gian tài khóa bị thu hẹp và tình trạng mất an ninh lương thực tồi tệ hơn .
• Các nền kinh tế Ả Rập bị ảnh hưởng nặng nề: Một nghiên cứu của UNDP (được Ngân hàng Thế giới trích dẫn) ước tính chiến tranh có thể làm giảm tăng trưởng kinh tế ở các quốc gia Ả Rập từ 120-194 tỷ USD .
• Áp lực lên thị trường mới nổi: Các khách hàng của Ngân hàng Thế giới tại các thị trường mới nổi đã liên hệ để xin hỗ trợ khi xung đột tác động đến giá cả hàng hóa và hậu cần .

Thị trường tài chính và chi phí vay vốn

• Căng thẳng tài chính gia tăng: Báo cáo tháng 6 của Ngân hàng Thế giới cảnh báo rằng một cuộc xung đột kéo dài có thể "gây ra căng thẳng tài chính" trên khắp các thị trường toàn cầu .
• Chi phí vay vốn cao hơn: Xung đột đã đẩy lãi suất và chi phí vay vốn toàn cầu lên cao, làm trầm trọng thêm gánh nặng nợ nần cho các quốc gia đang phát triển .
• Biến động thị trường: Cú sốc năng lượng đã lan rộng ra các thị trường tài chính. Sự gián đoạn ở eo biển Hormuz gây ra tình trạng thiếu hụt nguồn cung cấp cấp tính, biến động tiền tệ và gia tăng nguy cơ đình lạm (stagflation) .

Thách thức đối với chính sách của các ngân hàng trung ương (bao gồm cả Fed)

• Tình thế tiến thoái lưỡng nan về đình lạm: Các ngân hàng trung ương đang đối mặt với một cái bẫy đình lạm kinh điển. Xung đột đồng thời đẩy lạm phát lên cao (thông qua chi phí năng lượng) và kéo tăng trưởng đi xuống, khiến bất kỳ phản ứng chính sách đơn lẻ nào cũng trở nên khó khăn .
• Mối lo hàng đầu của Fed: Báo cáo Ổn định Tài chính tháng 5/2026 của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) đã xác định xung đột Iran và các cú sốc giá dầu là mối quan tâm hàng đầu về ổn định tài chính. Báo cáo lưu ý rằng "rủi ro địa chính trị" và sự gián đoạn chuỗi cung ứng đã vươn lên vị trí cao nhất trong danh sách rủi ro của ngân hàng trung ương Mỹ .
• Bế tắc trong chính sách lãi suất: Với lạm phát có thể tăng thêm 2-3 điểm phần trăm trong khi tăng trưởng giảm sút, Fed và các ngân hàng trung ương khác (Ngân hàng Trung ương Anh, Ngân hàng Trung ương châu Âu) phải đối mặt với nguy cơ phải duy trì lãi suất cao trong thời gian dài hơn hoặc thậm chí tăng lãi suất trở lại bất chấp hoạt động kinh tế đang suy yếu .

Kết luận: Thông điệp trọng tâm của Ngân hàng Thế giới là cuộc xung đột Mỹ-Iran đã tạo ra cú sốc kinh tế do năng lượng tồi tệ nhất trong nhiều thập kỷ. Nó đẩy tăng trưởng toàn cầu xuống mức thấp nhất kể từ COVID-19, làm lạm phát bùng phát trở lại, gây sức ép không tương xứng lên các quốc gia đang phát triển và khiến Fed cùng các ngân hàng trung ương khác rơi vào tình thế khó xử của đình lạm.