Ukraine ngăn Nga thâu tóm nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia bằng máy bay không người lái

Không chỉ dừng lại ở đường dây mới, Ukraine còn nhắm mục tiêu có hệ thống vào cơ sở hạ tầng cung cấp điện khẩn cấp cho ZNPP. Vào ngày 4 tháng 6 năm 2026, Ukraine đã phóng hơn 20 UAV vào một nhà máy nhiệt điện gần đó, vốn rất quan trọng để cung cấp điện bên ngoài cho khu vực hạt nhân . Ngày 3 tháng 6, một UAV đã tấn công trạm biến áp Nikopolska, cắt đứt đường dây điện bên ngoài cuối cùng, khiến nhà máy rơi vào lần mất điện thứ 17 kể từ khi Nga chiếm giữ . Cuối tháng 5 năm 2026, một UAV đã đánh trúng tòa nhà tuabin của Tổ máy số 6 – mặc dù Rosatom cho biết các thiết bị chính không bị hư hại .

Phân tích vệ tinh của Greenpeace Ukraine

Giám sát vệ tinh của Greenpeace Ukraine là nguồn bằng chứng chính cho thấy kế hoạch sáp nhập của Nga đã được tiến hành từ sớm nhất là tháng 5 năm 2025. Hình ảnh độ phân giải cao của họ cho thấy Nga đang xây dựng một đường dây tải điện dài 201 km giữa Melitopol và Mariupol, với 90 km cột điện đã hiện hữu vào tháng 6 năm 2025 . Phân tích tiếp theo của Greenpeace vào tháng 9 năm 2025 xác nhận việc xây dựng vẫn tiếp tục, và cùng tháng đó, người đứng đầu Rosatom đã thừa nhận việc xây dựng tích cực một trạm bơm nước – một bằng chứng nữa cho thấy sự chuẩn bị tái khởi động nhà máy . Một báo cáo của Greenpeace vào tháng 2 năm 2026 cũng ghi nhận diện tích mặt hồ làm mát của nhà máy đã giảm hơn 100.000 m² trong mùa hè năm 2025, trong khi các vị trí quân sự kiên cố và cấu trúc chống UAV xuất hiện xung quanh cơ sở .

Cái chết của kỹ sư trưởng

Ngày 15 tháng 7 năm 2026, kỹ sư trưởng của ZNPP, Alexander Yakovlev, đã thiệt mạng khi một UAV đánh trúng xe hơi công vụ của ông tại ranh giới giữa khu công nghiệp của nhà máy và thành phố Enerhodar . Người lái xe cũng thiệt mạng. Người đứng đầu Rosatom, Alexei Likhachev, đã báo cáo vụ việc, và Ủy ban Điều tra Nga đã mở một vụ án hình sự . Bộ Ngoại giao Ukraine bác bỏ trách nhiệm, gọi Yakovlev là kẻ cộng tác . Tổng giám đốc IAEA, Rafael Grossi, đã lên án vụ việc là "một cuộc tấn công không thể chấp nhận được vào nhà máy và ban lãnh đạo của nó, đe dọa nghiêm trọng đến an toàn hạt nhân" . Vụ việc cho thấy ban lãnh đạo nhà máy đã trở thành mục tiêu trong cuộc xung đột rộng lớn hơn.

Các vụ mất điện tái diễn kể từ khi bị chiếm giữ năm 2022

ZNPP đã trải qua ít nhất 20 lần mất điện hoàn toàn từ bên ngoài kể từ khi Nga chiếm giữ nhà máy vào tháng 3 năm 2022 . Lần mất điện thứ 17 xảy ra vào ngày 2-3 tháng 6 năm 2026 sau khi đường dây điện Ferosplavna-1 bị cắt đứt . Lần thứ 15 xảy ra vào ngày 26 tháng 4 năm 2026 . Vào tháng 9 năm 2025, nhà máy đã trải qua lần mất điện dài nhất từ trước đến nay, kéo dài hơn ba ngày – một thời điểm "nguy kịch" theo IAEA . Mỗi lần mất điện buộc nhà máy phải dựa vào máy phát điện diesel khẩn cấp, vốn có nguồn nhiên liệu hạn chế và tạo ra rủi ro hỏng hóc hệ thống làm mát cho sáu lò phản ứng. Tất cả các lò hiện đang ở trạng thái ngừng hoạt động nguội nhưng vẫn cần được làm mát liên tục cho nhiên liệu đã qua sử dụng.

Những thách thức trong giám sát của IAEA

IAEA đã duy trì sự hiện diện tại ZNPP trong suốt thời gian bị chiếm đóng nhưng phải đối mặt với những hạn chế nghiêm trọng. Vào ngày 5 tháng 6 năm 2026, IAEA đã làm trung gian cho một lệnh ngừng bắn cục bộ để cho phép sửa chữa một đường dây điện quan trọng – một ví dụ hiếm hoi về sự phối hợp trên tiền tuyến – chứng tỏ khả năng tiếp cận của IAEA phụ thuộc vào các cuộc đàm phán đặc biệt . Cơ quan này đã không thể xác minh đầy đủ tình trạng hoạt động, nhân sự hay thiết bị quân sự tại nhà máy. Cái chết của kỹ sư trưởng càng làm phức tạp thêm khả năng của IAEA trong việc trao đổi với ban quản lý nhà máy về các vấn đề an toàn.

Chiến lược của Moscow và rủi ro hạt nhân

Nhìn chung, các bằng chứng cho thấy một chiến lược nhất quán của Nga:

• Sáp nhập vĩnh viễn: Nga đang xây dựng cơ sở hạ tầng truyền tải của riêng mình để vượt qua lưới điện Ukraine, xây dựng trạm bơm nước và thực hiện các bước hướng tới việc tái khởi động một lò phản ứng – tất cả đều cho thấy ý định kiểm soát vô thời hạn thay vì trả lại cho Ukraine .
• Quân sự hóa địa điểm: Hình ảnh vệ tinh cho thấy các boongke, công sự dã chiến, cấu trúc chống UAV và một con đập được xây dựng tại nhà máy, trong khi các lực lượng Nga sử dụng địa điểm này như một bãi tập kết quân sự .
• Vũ khí hóa các vụ mất điện: Greenpeace cho rằng Nga có thể cố tình gây ra các vụ mất điện như một cái cớ để tái khởi động các lò phản ứng dưới sự kiểm soát của mình, tuyên bố rằng nhà máy không an toàn khi kết nối với lưới điện Ukraine .

Các rủi ro hạt nhân là rất nghiêm trọng: Nhà máy điện hạt nhân lớn nhất châu Âu – với sáu lò phản ứng và các bể chứa nhiên liệu đã qua sử dụng khổng lồ – đang hoạt động dưới sự chiếm đóng quân sự, hứng chịu các cuộc pháo kích và tấn công bằng UAV thường xuyên, chịu đựng sự căng thẳng của hệ thống làm mát do mất điện tái diễn, đã mất kỹ sư trưởng và đang bị buộc phải kết nối lại với một lưới điện nước ngoài mà không có sự đồng thuận quốc tế. IAEA đã nhiều lần cảnh báo rằng bất kỳ việc tái khởi động lò phản ứng nào trong những điều kiện này, thiếu sự giám sát quản lý phù hợp và trong khi địa điểm này đang là một chiến trường, sẽ gây ra mối đe dọa phóng xạ nghiêm trọng cho toàn khu vực.