Houthi phong tỏa Ả Rập Saudi: 'Mắt đền mắt' và cú sốc năng lượng toàn cầu

Nguyên nhân sâu xa của lệnh phong tỏa

Quyết định táo bạo của Houthi không phải là hành động bộc phát nhất thời, mà là kết quả của nhiều yếu tố đan xen:

• Trả đũa 'cuộc bao vây' của Ả Rập Saudi: Lực lượng Houthi tuyên bố hành động này dựa trên nguyên tắc 'mắt đền mắt', nhằm đáp trả 'cuộc bao vây áp bức, bất công' kéo dài gần 12 năm mà liên quân do Saudi dẫn đầu áp đặt lên các cảng và lãnh thổ do Houthi kiểm soát . Người phát ngôn quân sự Houthi, ông Yahya Sarea, nhấn mạnh đây là quyền chính đáng của người dân Yemen trong việc đáp trả 'phong tỏa bằng phong tỏa' .
• Đòn đáp trả vụ tấn công sân bay Sanaa: Các cuộc không kích gần đây của liên quân nhằm vào Sân bay Quốc tế Sanaa được xem là 'giọt nước tràn ly', là nguyên nhân trực tiếp thúc đẩy quyết định phong tỏa .
• Bối cảnh xung đối Mỹ - Iran rộng lớn hơn: Lệnh phong tỏa diễn ra ngay sau khi Iran đóng cửa eo biển Hormuz và Mỹ tái áp đặt phong tỏa hải quân lên các cảng của Iran hồi giữa tháng 7/2026. Các nhà phân tích cho rằng Iran đang sử dụng Houthi như một 'cánh tay nối dài' để mở mặt trận thứ hai, gây sức ép lên Washington và Riyadh .
• Hoạt động nhắm mục tiêu đã có từ trước: Thực tế, lực lượng Houthi đã liên tục tấn công các tàu thuyền có liên quan đến Israel, Mỹ và Anh trong nhiều tháng trước đó, như đã được ghi nhận trong các cảnh báo của Cục Quản lý Hàng hải Mỹ .

Làn sóng chỉ trích và đoàn kết quốc tế

Tuyên bố của Houthi ngay lập tức vấp phải sự phản đối kịch liệt trên toàn cầu:

• Ả Rập Saudi: Bộ Ngoại giao nước này đã đưa ra 'lời lên án mạnh mẽ nhất', gọi những cáo buộc của Houthi là vô căn cứ. Ngay sau đó, Nội các Saudi đã cam kết thực hiện các biện pháp cứng rắn để bảo vệ an ninh và hàng hải của vương quốc .
• Liên quân do Saudi dẫn đầu: Lên án hành động này là 'vi phạm luật pháp quốc tế và hành vi cướp biển', đồng thời tuyên bố sẽ đáp trả 'một cách kiên quyết' .
• Ai Cập: Cairo gọi đây là sự leo thang 'vô trách nhiệm' và ước tính việc đóng cửa eo biển có thể cắt giảm gần 7% nguồn cung dầu toàn cầu, đồng thời tàn phá nguồn thu từ kênh đào Suez .
• Mỹ và Anh: Washington, vốn đã tiến hành các cuộc không kích nhằm vào cơ sở hạ tầng Houthi, coi hành động phong tỏa là một sự leo thang cần có phản ứng mạnh mẽ. London lên án các cuộc tấn công là 'liều lĩnh và không thể chấp nhận được' .
• Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc: Ngày 14/7, Hội đồng đã gia hạn nghị quyết về việc báo cáo các cuộc tấn công của Houthi. Nhiều thành viên, bao gồm Anh, Mỹ và Pháp, đã lên án mạnh mẽ các mối đe dọa phong tỏa trong các cuộc họp .

Đáng chú ý, các chuyên gia luật pháp quốc tế khẳng định lệnh phong tỏa này là bất hợp pháp, vì vi phạm chế độ quá cảnh đối với các eo biển quốc tế và không đáp ứng các yêu cầu pháp lý của một lệnh phong tỏa hợp lệ .

Đối phó của Ả Rập Saudi: 'Gậy ông đập lưng ông'

Trước tình thế nguy cấp, Ả Rập Saudi triển khai chiến lược hai mũi nhọn:

Con đường ngoại giao

• Bộ Ngoại giao ra tuyên bố 'lên án mạnh mẽ nhất' .
• Nội các Saudi lên án và 'thề sẽ có các biện pháp cứng rắn để bảo vệ an ninh Saudi và hàng hải' .
• Riyadh kêu gọi cộng đồng quốc tế thực thi các nghị quyết của Hội đồng Bảo an, bao gồm Nghị quyết 2216 về Yemen và Nghị quyết 2722 về hàng hải Biển Đỏ .

Con đường quân sự

• Triển khai hải quân: Liên quân do Saudi dẫn đầu bắt đầu các hoạt động hải quân tích cực để bảo đảm an toàn cho eo biển Bab al-Mandab, coi hành động của Houthi là 'cướp biển' và sẽ đáp trả 'một cách kiên quyết' .
• Huy động quân sự: Người phát ngôn liên quân, Chuẩn tướng Turki al-Maliki, tuyên bố Bộ Chỉ huy Liên quân đang thực hiện mọi biện pháp tác chiến cần thiết để bảo vệ tàu thuyền của liên quân, phù hợp với luật pháp quốc tế .

Hậu quả toàn cầu: 'Cơn ác mộng' cho năng lượng và thương mại

Eo biển Bab al-Mandab là cửa ngõ phía nam nối Biển Đỏ với Ấn Độ Dương, một điểm nghẽn chiến lược của tuyến đường vận chuyển dầu mỏ và hàng hóa quan trọng nhất thế giới. Việc đóng cửa eo biển này, nhất là khi eo biển Hormuz đã bị phong tỏa, sẽ gây ra những hậu quả thảm khốc:

Tác động đến nguồn cung năng lượng

• Sản lượng dầu toàn cầu giảm 7%: Việc đóng cửa Bab al-Mandab sẽ khiến phần lớn dầu thô xuất khẩu của Ả Rập Saudi bị mắc kẹt tại Biển Đỏ, không thể đến được thị trường toàn cầu, chồng lên khoảng 20% nguồn cung đã bị chặn qua Hormuz .
• Cú sốc kép: Nếu cả hai eo biển cùng bị đóng, khoảng 25% lượng dầu thô và khí đốt vận chuyển bằng đường biển trên thế giới sẽ bị tắc nghẽn .
• Giá dầu có thể 'phi mã' lên 200 USD/thùng: Đây là kịch bản được nhiều nhà phân tích dự báo khi cả hai huyết mạch năng lượng then chốt đều bị phong tỏa đồng thời .
• Ả Rập Saudi 'mất cửa' xuất khẩu: Bab al-Mandab là tuyến đường xuất khẩu thay thế duy nhất của Riyadh sau khi eo biển Hormuz bị đóng cửa .

Gián đoạn thương mại và vận tải biển

• Chi phí vận chuyển tăng vọt: Tàu thuyền buộc phải đi vòng qua mũi Hảo Vọng (châu Phi), kéo dài thời gian hành trình thêm hàng tuần, kéo theo chi phí nhiên liệu và bảo hiểm tăng phi mã .
• Doanh thu kênh đào Suez 'bốc hơi': Ai Cập sẽ hứng chịu thiệt hại nặng nề vì phần lớn lưu lượng tàu thuyền qua kênh đào đều phải đi qua Bab al-Mandab .
• Khoảng 10 tỷ USD thương mại toàn cầu mỗi ngày bị đe dọa, khi khoảng 30% lượng vận chuyển container bị chệch hướng .

Bất ổn khu vực

• Mặt trận mới trong cuộc xung đột Mỹ - Iran: Các nguồn lực quân sự của Mỹ sẽ bị kéo căng giữa việc bảo vệ tàu thuyền tại Hormuz và đối phó với các mối đe dọa từ Houthi tại Bab al-Mandab .
• Leo thang toàn diện tại Trung Đông: Hành động phong tỏa có thể buộc các quốc gia vùng Vịnh phải đối đầu trực diện hơn với Iran và các lực lượng ủy nhiệm, kéo theo nhiều bên tham gia hơn .
• Khủng hoảng nhân đạo tại Yemen trầm trọng hơn: Lệnh phong tỏa làm trầm trọng thêm thảm họa nhân đạo vốn đã tồi tệ tại Yemen, đồng thời phá hủy hy vọng về một tiến trình hòa bình mong manh .