AI đang 'xóa sổ' việc làm đầu vào? Sự thật từ khảo sát và dữ liệu mới nhất

Kết luận về nhận thức: Mối lo ngại về việc AI thay thế các vai trò đầu vào là phổ biến và cao nhất ở nhóm sinh viên mới tốt nghiệp. Tuy nhiên, mối lo này vẫn chưa thay thế các ưu tiên truyền thống (lương, sự ổn định) trong quyết định của đa số người lao động.

Bằng chứng thực tế: Sự sụt giảm việc làm cho người mới đi làm kể từ cuối năm 2022

Nhiều nghiên cứu chuyên sâu khẳng định những lo lắng trên có cơ sở thực tế, mặc dù tác động diễn ra tập trung và theo độ tuổi.

• Nghiên cứu 'Canaries in the Coal Mine' của Đại học Stanford (Brynjolfsson, Chandar & Chen, cập nhật tháng 11/2025): Phân tích dữ liệu bảng lương ADP từ hàng triệu lao động Mỹ, các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng người lao động mới đi làm (22-25 tuổi) trong các ngành nghề chịu tác động mạnh nhất của AI đã trải qua mức giảm tương đối ~13% về việc làm kể từ cuối năm 2022, khi các công cụ AI tạo sinh trở nên phổ biến . Phiên bản cập nhật của nghiên cứu báo cáo mức giảm tương đối ~16% khi kiểm soát các cú sốc ở cấp độ công ty . Việc làm của người lao động lớn tuổi, có kinh nghiệm hơn trong cùng ngành vẫn ổn định hoặc tăng trưởng .

• Nghiên cứu của Đại học Harvard (2026): Xem xét 62 triệu người lao động tại 285.000 công ty Mỹ, các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng các công ty sử dụng AI tạo sinh đã chứng kiến mức giảm ~80% trong tuyển dụng đầu vào theo quý kể từ năm 2023 .

• Dữ liệu từ Revelio Labs: Các tin tuyển dụng đầu vào tại Mỹ đã giảm 35% kể từ đầu năm 2023 .

• Phân tích của Cục Dự trữ Liên bang Dallas (tháng 1/2026): Xác nhận mối tương quan giữa sự sụt giảm việc làm và mức độ tiếp xúc với AI, nhưng chỉ đối với người lao động trẻ tuổi, với tác động nhẹ lên tỷ lệ thất nghiệp tổng thể cho đến nay .

• Diễn đàn Kinh tế Thế giới (tháng 6/2026): Trên toàn cầu, 37% người lao động trẻ đang làm việc trong các ngành có mức độ tiếp xúc với AI từ trung bình đến cao—bao gồm 69% ở Bắc Mỹ và 63% ở châu Âu—và sự thu hẹp ở cấp đầu vào có thể thấy rõ ở Anh, Mỹ và Thụy Điển .

Sắc thái chính: Sự sụt giảm mang tính tương đối—tuyển dụng đầu vào không sụp đổ ở mọi nơi, nhưng nó đang thu hẹp đáng kể trong các lĩnh vực chịu tác động của AI so với kỳ vọng và so với phần còn lại của thị trường lao động. Tỷ lệ thất nghiệp tổng thể cho sinh viên mới tốt nghiệp đại học đã tăng lên khoảng 5,7% trong quý 4/2025 .

Cảnh báo từ các nhà nghiên cứu: Vấn đề đường ống nhân tài trong dài hạn

Nhiều nhà nghiên cứu hàng đầu đang cảnh báo rằng xu hướng hiện tại, nếu không được kiểm soát, sẽ tạo ra một cuộc khủng hoảng cấu trúc về đường ống nhân tài.

• Andrew McAfee của MIT (đồng chủ trì Sáng kiến Kinh tế Kỹ thuật số) cảnh báo rằng các công ty tự động hóa các vai trò Gen Z đầu vào đang phạm phải một 'sai lầm tốn kém trong dài hạn.' Cắt đứt nguồn nhân tài ngay từ gốc không chỉ thu hẹp lực lượng lao động hiện tại—mà nó còn loại bỏ môi trường đào tạo cho các nhân viên cấp cao, quản lý và chuyên gia trong tương lai . Ông lập luận rằng các công ty sẽ gặp khó khăn khi tìm kiếm những người lao động có kinh nghiệm ở cấp trung gian sau này nếu họ ngừng tuyển dụng người mới ngay bây giờ.

• Phân tích của Trường Kinh doanh Wharton (2025): Các tổ chức đang 'vô tình phá bỏ những nấc thang sự nghiệp vốn đã đào tạo ra các chuyên gia lành nghề.' AI có thể thay thế hơn 50% nhiệm vụ trong các ngành như nghiên cứu thị trường, đồng nghĩa với việc những người mới vào nghề không bao giờ có được sự học hỏi kiểu 'học việc' (apprenticeship) như truyền thống .

• Quan sát từ Harvard Business Review / LinkedIn: 'Loại bỏ các vai trò đầu vào, và bạn sẽ giảm số lượng nhân sự để biện minh cho các nhà quản lý cấp trung'—sự nén đường ống nhân tài có tác động dồn dập khi bạn di chuyển lên các cấp bậc cao hơn .

• Báo cáo của WEF (tháng 6/2026): Báo cáo cảnh báo rằng đường ống đầu vào đang mỏng đi là một hiện tượng toàn cầu và các công ty từ bỏ tuyển dụng đầu vào có nguy cơ làm suy yếu đường ống nhân tài dài hạn của chính họ và làm chậm quá trình thích ứng AI, bởi vì những người lao động hiểu rõ nhất các công cụ AI thường gia nhập qua các vai trò cấp dưới .

Bảng tổng hợp các phát hiện chính

Đánh giá tổng thể: Các bằng chứng hỗ trợ mạnh mẽ cho quan điểm rằng AI đang làm giảm một cách có thể đo lường được việc tuyển dụng đầu vào trong các ngành nghề chịu tác động, tập trung vào những người lao động trẻ tuổi. Khảo sát của Indeed Flex đã ghi nhận chính xác nhận thức của công chúng về xu hướng này, mặc dù vẫn tồn tại khoảng cách giữa lo lắng chung và trải nghiệm cá nhân. Những cảnh báo dài hạn về đường ống nhân tài từ MIT, Wharton và WEF đều dựa trên nền tảng kinh tế lao động vững chắc—nếu tuyển dụng đầu vào tiếp tục thu hẹp trong các lĩnh vực chịu tác động của AI, đường ống nhân tài cho các vai trò cấp trung gian và cấp cao sẽ mỏng đi tương ứng trong những năm tới.