Cuộc chơi mới của Trung Quốc: Robot hình người lên ngôi, chip bán dẫn áp đảo, và 'cửa sổ' thuế quan với EU sắp bị đóng

Xuất khẩu chất bán dẫn đạt 36 tỷ USD trong tháng 5/2026, tăng 111% so với cùng kỳ năm ngoái — mặc dù khối lượng chip chỉ tăng 2%, giá trị tăng được thúc đẩy bởi giá chip tăng vọt . Trong nửa đầu năm 2026, Trung Quốc đã xuất khẩu 179,44 tỷ vi mạch tích hợp trị giá 177,28 tỷ USD, mức tăng ~96% so với cùng kỳ năm ngoái theo giá trị . Các nhà phân tích lưu ý rằng sự tăng trưởng này tập trung vào các chip công nghệ thấp và trung bình (mature-node), không phải công nghệ tiên tiến hàng đầu .

Xuất khẩu công nghệ cao nhìn chung tăng 26,9% so với cùng kỳ năm ngoái vào đầu năm 2026 . Sự bùng nổ này phản ánh vai trò ngày càng tăng của Trung Quốc trong các sản phẩm giá trị gia tăng cao hơn, mặc dù cơ cấu vẫn nghiêng về các dòng chip ít tiên tiến hơn.

Xuất khẩu thiết bị sản xuất & xe điện

Xuất khẩu ô tô (bao gồm cả xe điện) tăng 69,6% so với cùng kỳ năm ngoái trong tháng 6/2026 . Xuất khẩu phương tiện nói chung tăng 67,1% so với cùng kỳ năm ngoái vào đầu năm 2026 . Xuất khẩu tàu biển tăng 52,8% so với cùng kỳ năm ngoái trong cùng kỳ .

Mặc dù các số liệu xuất khẩu 'thiết bị sản xuất' cụ thể không được tách riêng trong các nguồn có sẵn, nhưng loại sản phẩm cơ khí và điện tử rộng lớn — bao gồm thiết bị công nghiệp — tiếp tục là phân khúc xuất khẩu thống trị, với riêng chất bán dẫn chiếm 12,2% tổng giá trị xuất khẩu của nhóm này tính đến tháng 4/2026 .

'Lỗ hổng' thuế PHEV với EU

Các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc đã khai thác một khoảng trống quy định: xe hybrid sạc điện (PHEV) từ Trung Quốc chỉ phải chịu mức thuế nhập khẩu tiêu chuẩn 10% của EU, trong khi xe điện thuần túy (BEV) phải chịu mức thuế chống trợ cấp lên tới 35,3% . Lỗ hổng này được tạo ra khi EU áp thuế đối với xe điện thuần túy vào cuối năm 2024 nhưng để xe hybrid được miễn .

Vào tháng 6/2026, Ủy ban châu Âu thông báo đang chuẩn bị áp thuế đối kháng đối với xe PHEV sản xuất tại Trung Quốc để đóng lỗ hổng này, với công tác chuẩn bị đã hoàn tất và việc thực thi đang chờ sự chấp thuận của đa số các quốc gia thành viên EU . Động thái này nhắm vào các nhà sản xuất bao gồm BYD, Chery và SAIC, những công ty đã biến việc miễn thuế PHEV thành một đường ống xuất khẩu béo bở .

EU đã cấp miễn trừ đầu tiên vào tháng 2/2026 (cho mẫu Cupra Tavascan của Volkswagen) để đổi lấy việc tuân thủ mức giá tối thiểu và hạn ngạch bán hàng, tạo tiền lệ cho các nhà sản xuất ô tô khác . Một thỏa thuận khung vào tháng 1/2026 cho phép các nhà sản xuất BEV đủ điều kiện của Trung Quốc thay thế thuế đối kháng bằng cơ chế giá nhập khẩu tối thiểu, mặc dù tính đến giữa năm 2026, cơ chế này vẫn chưa có hiệu lực .

Thặng dư thương mại ngày càng mở rộng & Điểm yếu nội tại

Thặng dư thương mại của Trung Quốc đạt mức kỷ lục 1,2 nghìn tỷ USD cho cả năm 2025, được thúc đẩy bởi 3,8 nghìn tỷ USD xuất khẩu . Nhiều nguồn cho rằng điều này là do trực tiếp từ tình trạng sản xuất thừa và tiêu dùng nội địa yếu .

Thặng dư tiếp tục mở rộng trong năm 2026: 213,6 tỷ USD chỉ trong tháng 1-2 (mức kỷ lục cho giai đoạn này) , và 125,6 tỷ USD trong tháng 6/2026 — thặng dư hàng tháng lớn thứ hai từ trước đến nay . Sáu tháng đầu năm 2026 chứng kiến thặng dư thương mại 575,98 tỷ USD .

Nhập khẩu cũng tăng trưởng mạnh (36% trong tháng 6), nhưng tập trung vào các sản phẩm công nghệ cao (chip và thiết bị liên quan đến AI), trong khi điểm yếu vẫn tồn tại ở các loại hàng tiêu dùng và các hạng mục nhu cầu nội địa khác . Báo cáo của Mitsui & Co. lưu ý rằng "năng lực sản xuất mạnh và nhu cầu nội địa yếu" đã dẫn đến "xuất khẩu khối lượng lớn, giá thấp của nhiều loại sản phẩm Trung Quốc" trên toàn cầu .

Bức tranh tổng thể rất rõ ràng: Động cơ xuất khẩu của Trung Quốc đã chuyển dịch dứt khoát sang các mặt hàng công nghệ cao hơn, nhưng thặng dư thương mại khổng lồ này là một con dao hai lưỡi — phản ánh sự nâng cấp công nghiệp thực sự ở một mặt, và sự yếu kém dai dẳng của nhu cầu nội địa ở mặt kia. Fitch Ratings dự báo mức tăng trưởng của Trung Quốc trong năm 2026 chỉ là 4,1%, bị hạn chế bởi chính sự mất cân bằng này .