Bên trong cuộc khủng hoảng nhiên liệu Nga: Máy bay không người lái Ukraine phá hủy 1/3 năng lực lọc dầu, gây ra khủng hoảng phân phối, sụp đổ ngành rượu vang Crimea

Theo Vladimir Nikitin của công ty phân tích thị trường năng lượng Nga Seala, các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine chiếm khoảng 70% số vụ ngừng hoạt động . Chiến dịch này diễn ra không ngừng nghỉ: chỉ riêng trong tháng 4 và tháng 5 năm 2026, đã có 26 cuộc tấn công của Ukraine vào các nhà máy lọc dầu — con số chính xác như hồi tháng 8 và tháng 9 năm 2025, khi Nga lần đầu tiên trải qua tình trạng thiếu xăng dầu rõ rệt .

Tác động đến các làng quê nông thôn

Các ngôi làng nghèo khó ở vùng sâu vùng xa của Nga bị ảnh hưởng nặng nề nhất. Nhiều nơi chỉ phụ thuộc vào một trạm xăng duy nhất để cung cấp xăng, dầu diesel và nhiên liệu sưởi ấm. Khi nguồn cung bị cắt đứt, người dân làng phải đối mặt với cả khủng hoảng về di chuyển và sinh tồn . Cuộc khủng hoảng xảy ra đúng vào mùa thu hoạch nông nghiệp quan trọng, đe dọa các hoạt động canh tác phụ thuộc vào dầu diesel cho máy kéo và máy gặt . Các chủ trạm xăng nhỏ và độc lập ở Siberia đã buộc phải đóng cửa vì tình trạng thiếu nhiên liệu dai dẳng .

Những hàng dài xe hơi nối đuôi nhau hàng giờ tại các trạm xăng dọc các đường cao tốc chính, bao gồm cả tuyến đường giữa Moscow và St. Petersburg . Ở các vùng xa xôi như Viễn Đông, tài xế phải chuyển sang sử dụng các loại nhiên liệu đắt tiền hơn do thiếu xăng tiêu chuẩn .

Crimea và ngành công nghiệp rượu vang của nó

Crimea, nơi phụ thuộc hoàn toàn vào các chuyến hàng nhiên liệu từ đất liền Nga, bị ảnh hưởng đặc biệt nghiêm trọng. Ukraine cũng tăng cường các cuộc tấn công vào các tàu chở dầu trên Biển Azov để siết chặt nguồn cung cấp cho bán đảo . Ngay từ tháng 9 năm 2025, Crimea đã áp đặt lệnh đóng băng giá nhiên liệu và hạn chế phân phối xăng, với người đứng đầu khu vực Sergei Aksyonov công bố giới hạn 30 lít mỗi xe và đóng băng giá trong 30 ngày đối với nhiều loại xăng và dầu diesel . Đến tháng 6 năm 2026, người dân phải chịu giới hạn 20 lít mỗi xe và xếp hàng dài hàng giờ tại các trạm, với mã QR liên kết với biển số xe yêu cầu khi mua hàng .

Ngành công nghiệp rượu vang của Crimea hiện đang sụp đổ. Tình trạng thiếu nhiên liệu và mất điện đi kèm khiến việc chăm sóc vườn nho, vận hành hệ thống tưới tiêu hay vận chuyển nho để thu hoạch trở nên bất khả thi, các nhà sản xuất nói với Forbes Russia. Công nhân phải xử lý sâu bệnh cho cây nho bằng tay bằng bình phun đeo lưng vì không có nhiên liệu cho máy kéo. Mất điện đã làm mất kết nối Internet, khiến việc bán hàng trực tuyến không thể thực hiện. Máy phát điện diesel giữ cho đèn sáng, nhưng dầu diesel trên thị trường chợ đen đã trở nên đắt đỏ quá mức . Các nhà sản xuất mô tả tình hình là những tổn thất "thảm khốc" cho ngành .

Các biện pháp hạn chế phân phối và lệnh cấm bán xăng can

Đến cuối tháng 6 năm 2026, hơn 40 trong số 83 vùng của Nga đã áp đặt các hạn chế bán nhiên liệu chính thức, và các khiếu nại về sự gián đoạn nguồn cung đã được ghi nhận từ tổng cộng 85 vùng (bao gồm các lãnh thổ Ukraine bị chiếm đóng) . Một phân tích của CNN xác nhận rằng gần như tất cả 83 vùng của Nga đều đang trải qua sự gián đoạn nguồn cung .

Các biện pháp phổ biến bao gồm:

• Giới hạn lít mỗi xe từ 20–30 lít đối với xăng và lên đến 50–60 lít đối với dầu diesel
• Lệnh cấm hoàn toàn việc bán xăng vào can nhựa (jerry can) để ngăn chặn việc tích trữ hoảng loạn
• Giới hạn tổng lượng nhiên liệu mua trên mỗi khách hàng mỗi ngày

Các chuỗi trạm xăng lớn nhất của Nga — Rosneft (với hơn 2.200 trạm), Bashneft (500 trạm) và TNK — đã ngừng hoàn toàn việc bán xăng vào can nhựa trên toàn nước Nga, chỉ bơm nhiên liệu trực tiếp vào thùng xe, với giới hạn nội bộ lên tới 90 lít mỗi xe . Tatneft (hơn 850 trạm) đã hạn chế hoàn toàn việc bán nhiên liệu, với giới hạn lên tới 30 lít xăng và 60 lít dầu diesel mỗi lần đổ . Một số vùng — bao gồm Moscow và St. Petersburg — cho biết các hạn chế không phải do chính quyền áp đặt mà do chính các nhà điều hành trạm xăng đối mặt với các bồn chứa trống rỗng .

Lệnh cấm xuất khẩu

Chính phủ Nga đã dần mở rộng các lệnh cấm xuất khẩu để giữ nhiên liệu ở lại trong nước:

• Tháng 9 năm 2025: Nga cấm tất cả các hoạt động xuất khẩu nhiên liệu cho đến cuối năm .
• Tháng 1 năm 2026: Lệnh cấm được gia hạn đến ngày 31 tháng 7 năm 2026, bao gồm xăng, dầu diesel và các nhiên liệu khác, mặc dù các nhà sản xuất trực tiếp các sản phẩm dầu mỏ được miễn trừ khỏi lệnh cấm xuất khẩu xăng để ngăn chặn tình trạng tồn kho quá mức .
• Ngày 1 tháng 4 năm 2026: Một lệnh cấm mới đối với việc xuất khẩu xăng từ các nhà sản xuất có hiệu lực, nhằm ổn định nguồn cung trong mùa gieo trồng nông nghiệp .
• Ngày 1 tháng 6 năm 2026: Xuất khẩu nhiên liệu hàng không bị cấm cho đến ngày 30 tháng 11, với việc chính phủ tuyên bố mục tiêu là "duy trì sự ổn định trong thị trường nhiên liệu nội địa" .
• Ngày 9 tháng 7 năm 2026: Nga áp đặt lệnh cấm hoàn toàn đối với xuất khẩu dầu diesel, mở rộng hạn chế cho cả các nhà sản xuất. Phó Thủ tướng Alexander Novak công bố lệnh cấm trong một cuộc họp truyền hình bên cạnh Tổng thống Vladimir Putin, nói rằng quyết định này nhằm "tăng nguồn cung cho thị trường nội địa" .

Đảo ngược nhập khẩu và hạ cấp chất lượng

Nga, vốn từ lâu là một nhà xuất khẩu nhiên liệu lớn, đã buộc phải xem xét nhập khẩu nhiên liệu — một bước đi hiếm hoi đối với một trong những nước xuất khẩu dầu thô và sản phẩm tinh chế lớn nhất thế giới. Đến cuối tháng 6 năm 2026, các quan chức đã thảo luận về việc nhập khẩu xăng và dầu diesel từ Belarus và các nước láng giềng khác để giảm bớt tình trạng thiếu hụt trong nước . Bốn nguồn tin trong ngành nói với Reuters vào giữa tháng 6 rằng Nga sẽ nhận một chuyến hàng xăng đường biển qua một trong các cảng phía Tây của mình, được vận chuyển từ châu Á .

Chính phủ cũng soạn thảo một nghị quyết để tạm thời cho phép sản xuất và nhập khẩu xăng và dầu diesel chất lượng thấp hơn (tiêu chuẩn Euro-2, có hàm lượng lưu huỳnh cao hơn, đã bị cấm từ năm 2013) trong một năm cho đến tháng 7 năm 2027, để giữ cho nhiên liệu được lưu thông .

Putin đã công khai thừa nhận cuộc khủng hoảng vào cuối tháng 6 năm 2026, nói với truyền hình nhà nước: "Tất nhiên, họ tạo ra vấn đề, điều đó rõ ràng. Ngay bây giờ chúng tôi đang quan sát thấy một sự thiếu hụt nhất định, nhưng nó không nghiêm trọng." Ông nói Nga sẽ đẩy nhanh việc sửa chữa các nhà máy lọc dầu và tăng cường nhập khẩu .

Tác động kinh tế rộng lớn hơn

Giá nhiên liệu đã tăng mạnh trên khắp đất nước. Công ty phân tích Seala báo cáo rằng thị trường nhiên liệu Nga đang trải qua thâm hụt tương đương khoảng 17% sản lượng xăng, với sản lượng giảm xuống còn khoảng 850.000 thùng mỗi ngày theo các cơ quan theo dõi ngành .

Cuộc khủng hoảng làm trầm trọng thêm áp lực lạm phát hiện tại và làm gián đoạn hậu cần, nông nghiệp và chuỗi cung ứng quân sự. Bộ Năng lượng Nga đã thừa nhận vào đầu tháng 6 năm 2026 rằng các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái ngày càng tăng của Ukraine vào các nhà máy lọc dầu và cơ sở hạ tầng năng lượng của nước này là nguyên nhân dẫn đến tình trạng thiếu hụt gần đây ở Crimea bị sáp nhập và một số vùng phía nam nước Nga, tuyên bố rằng "các doanh nghiệp trong lĩnh vực nhiên liệu và năng lượng đã phải đối mặt với sự gia tăng các cuộc tấn công bằng đường không của kẻ thù, dẫn đến những khó khăn tạm thời với nguồn cung nhiên liệu ở một số vùng phía nam" . Các nhà phân tích mô tả đây là cuộc khủng hoảng nhiên liệu nội địa tồi tệ nhất của Nga trong nhiều thập kỷ .