Rủi ro khí hậu: Từ 'Thiên nga đen' đến 'Tê giác xám' – Cách Standard Life, AllianzGI và JPMorgan đang định hình lại danh mục đầu tư

Allianz Global Investors đã phát triển một công cụ độc quyền mang tên Climate Navigator, giúp đánh giá hiệu suất của các loại tài sản khác nhau trong các kịch bản khí hậu khác nhau, bao gồm cả kịch bản 'chuyển đổi hỗn loạn' với những thay đổi chính sách đột ngột và gián đoạn kinh tế . Công cụ này chỉ ra rằng trong kịch bản như vậy, tất cả các loại tài sản cổ phiếu và thu nhập cố định đều đối mặt với nguy cơ lợi nhuận thấp hơn đáng kể trong thập kỷ tới, do tăng trưởng thấp hơn, lãi suất cao hơn và giá trị tài sản giảm .

Ngoài rủi ro chuyển đổi, AllianzGI đã xây dựng một hệ thống sàng lọc và chấm điểm rủi ro vật lý để đánh giá mức độ phơi nhiễm của các quốc gia đối với chín mối nguy hiểm khí hậu vật lý — bao gồm hạn hán, cháy rừng, nước biển dâng, khan hiếm nước, lũ lụt, sóng nhiệt và bão — cùng với năng lực thích ứng và tác động tiềm tàng đến GDP . Dữ liệu này được đưa trực tiếp vào quá trình xây dựng danh mục đầu tư và các ưu tiên tương tác của công ty.

Trong Báo cáo Đầu tư Bền vững và Quản trị năm 2025, AllianzGI cho biết họ đang 'ưu tiên quá trình chuyển đổi khí hậu' bằng cách tái cơ cấu một chiến lược cổ phiếu và một chiến lược tín dụng thành các quỹ chuyên về chuyển đổi khí hậu .

Khuôn khổ 'Thiên nga đen khí hậu' của JPMorgan Chase

JPMorgan Chase đã gọi rủi ro điểm tới hạn khí hậu là 'rủi ro thiên nga đen khí hậu' — những sự kiện 'có thể khó xảy ra nhưng mang tính hệ quả cao, với sự không chắc chắn đáng kể về thời điểm hoặc tốc độ chúng có thể xảy ra' . Các nhà phân tích của ngân hàng định nghĩa điểm tới hạn khí hậu là ngưỡng nhiệt độ đẩy các hệ sinh thái vào trạng thái thay đổi tự duy trì mới, tạo ra các hiệu ứng kinh tế dây chuyền mà các mô hình rủi ro tiêu chuẩn không thể nắm bắt được .

JPMorgan thừa nhận rằng những rủi ro này đang 'bị mô hình hóa thiếu hụt một cách có hệ thống' bởi các công cụ thông thường và kêu gọi các nhà đầu tư chuẩn bị cho các kịch bản nằm ngoài phạm vi dữ liệu lịch sử . Ngân hàng đã công bố các báo cáo khí hậu chuyên dụng (năm 2024 và 2026) phác thảo cách họ tích hợp các cân nhắc về khí hậu vào quản lý rủi ro và tư vấn khách hàng, mặc dù nhãn 'thiên nga đen' cho thấy những rủi ro này vẫn nằm ngoài các phân bố xác suất có thể định lượng được .

Tại sao các chuyên gia đang phân loại lại các mối đe dọa khí hậu từ 'Thiên nga đen' thành 'Tê giác xám'

Không phải ai cũng đồng ý với cách gọi 'thiên nga đen'. Thuật ngữ 'thiên nga đen' do Nassim Taleb đặt ra để mô tả một sự kiện hiếm gặp, không thể dự đoán và gây ra sự gián đoạn lớn. Nhưng ngày càng nhiều chuyên gia rủi ro cho rằng biến đổi khí hậu không còn phù hợp với định nghĩa này nữa.

Khái niệm tê giác xám được tác giả Michele Wucker giới thiệu để mô tả một 'mối đe dọa có xác suất cao, tác động lớn, có thể nhìn thấy nhưng bị phớt lờ' — trái ngược hoàn toàn với một con thiên nga đen hiếm gặp, không thể lường trước . Wucker định nghĩa rõ ràng: tê giác xám không phải là những bất ngờ ngẫu nhiên; chúng xuất hiện sau một loạt các cảnh báo và bằng chứng có thể nhìn thấy . Bà và nhiều người khác cho rằng biến đổi khí hậu là ví dụ điển hình của loại rủi ro này .

Viện Khoa học Tính toán (IFoA) đã lập luận mạnh mẽ rằng nhiều mối đe dọa khí hậu không còn phù hợp với định nghĩa thiên nga đen nữa vì các dấu hiệu cảnh báo rất nhiều, được ghi chép đầy đủ và ngày càng tăng . IFoA đã xuất bản một loạt bài blog gồm nhiều phần có tựa đề 'Khi thiên nga đen biến thành tê giác xám', nêu rõ rủi ro khí hậu nằm trên một phổ từ 'thiên nga trắng' được hiểu rõ đến 'thiên nga đen' không thể biết được, với tê giác xám chiếm phần trung gian nguy hiểm — những rủi ro có xác suất cao, tác động lớn thường không được phản ánh đầy đủ trong thực tiễn hiện tại .

Một phân tích của UCL cũng đồng tình với quan điểm này, lưu ý rằng đằng sau nhiều sự kiện được cho là thiên nga đen thực chất là tê giác xám — những mối đe dọa có thể đã được dự báo trước nhưng bị phớt lờ .

Tại sao việc phân loại lại lại quan trọng

Sự khác biệt này không chỉ mang tính học thuật. Nó có những hệ quả thực tế đối với cách quản lý rủi ro:

• Thiên nga đen ngụ ý sự bất ngờ không thể tránh khỏi và khả năng chuẩn bị hạn chế. Phản ứng thường là tư duy định mệnh: 'chúng ta không thể thấy trước điều đó'.
• Tê giác xám ngụ ý sự cẩu thả có thể tránh được. Rủi ro có thể biết trước, phản ứng có thể hành động, và việc không hành động là một sự lựa chọn .

Xét về mặt tài chính, cách gọi tê giác xám chuyển cuộc trò chuyện từ 'liệu chúng ta có thể dự đoán được điều không thể dự đoán không?' thành 'tại sao chúng ta phớt lờ những gì chúng ta đã biết?' — thúc đẩy các nhà đầu tư hướng tới phân tích kịch bản, kiểm tra sức chịu đựng và tái cơ cấu danh mục đầu tư thay vì tư duy định mệnh .

Cả ba cách tiếp cận — mô phỏng danh mục đầu tư của Standard Life, các công cụ kịch bản của AllianzGI và các cảnh báo thiên nga đen của JPMorgan — đều đại diện cho những nỗ lực nhằm giải quyết cùng một thực tế cốt lõi: các điểm tới hạn khí hậu gây ra rủi ro tài chính trọng yếu. Cuộc tranh luận về việc gọi chúng là thiên nga đen hay tê giác xám ít quan trọng hơn các hành động đang được thực hiện. Nhưng cách gọi tên ảnh hưởng đến mức độ nghiêm trọng mà rủi ro được xem xét. Gọi nó là tê giác xám làm rõ rằng không hành động là một sự lựa chọn, không phải là một điều tất yếu.