WAIC 2026: Bước Ngoặt Lịch Sử Của AI Trung Quốc

Quy Mô Kỷ Lục và Bước Chuyển Sang Thực Tế Thương Mại

WAIC 2026 là hội nghị lớn nhất trong 9 năm lịch sử, trải rộng trên 100.000 mét vuông tại ba địa điểm ở Thượng Hải :

• Nhà triển lãm và Sản phẩm: Hơn 1.100 nhà triển lãm trưng bày hơn 3.000 sản phẩm, trong đó hơn 300 sản phẩm ra mắt toàn cầu lần đầu . Một báo cáo khác cho biết tổng cộng có gần 4.500 sản phẩm trưng bày, bao gồm 349 sản phẩm trình diễn lần đầu trên thế giới .
• Diễn đàn và Diễn giả: Hội nghị tổ chức hơn 140 diễn đàn với hơn 1.400 diễn giả, bao gồm chín người đoạt giải Nobel và giải Turing .
• Trọng tâm Thay đổi: Sự thay đổi đáng kể nhất so với các năm trước là việc chuyển từ "cuộc đua mô hình" — chạy đua về tham số lớn hơn — sang triển khai thương mại và "kiếm tiền công nghiệp có hệ thống" . Câu chuyện đã chuyển từ "chúng ta có thể xây dựng một mô hình lớn hơn không?" sang "chúng ta có thể triển khai AI này trên toàn bộ nền kinh tế với chi phí thấp hơn nhiều không?" .
• AI Thể hiện (Embodied AI) Lên Ngôi: Trí tuệ thể hiện (Embodied intelligence) là lĩnh vực chủ đề lớn nhất tại WAIC 2026, với hơn 200 công ty triển lãm . Hơn 300 robot hình người được trưng bày trong các kịch bản ứng dụng động, từ sản xuất, đời sống hàng ngày đến giải trí . Hội nghị đã định hình AI đang phát triển từ "máy móc công nghiệp lạnh lẽo" thành những người bạn đồng hành thông minh trong công việc và cuộc sống hàng ngày .
• Khu vực Học thuật: Hội nghị Học thuật WAIC (WAICA), do người đoạt giải Turing Andrew Chi-Chih Yao chủ trì, đã nhận được 282 bài nộp hợp lệ, giới thiệu những tiến bộ của Trung Quốc trong nghiên cứu AI và thúc đẩy hợp tác học thuật quốc tế .
• Vượt Ra Ngoài Hội trường: WAIC đã mở rộng trải nghiệm AI ra các khu dân cư, không gian công cộng và các chương trình ban đêm trên khắp Thượng Hải .

Tác Động Thị Trường: Cổ Phiếu Tăng Nhờ Động Lực AI Giá Rẻ

Hội nghị đã có tác động đo lường được đến thị trường tài chính, đặc biệt là tại Hong Kong. Trong những ngày trước WAIC 2026, cổ phiếu mô hình AI lớn niêm yết tại Hong Kong đã tăng giá đồng loạt, nhờ kỳ vọng vào sự kiện và các ngân hàng lớn nâng giá mục tiêu cho các cổ phiếu AI chủ chốt . Tính đến ngày 15/7, MINIMAX-W tăng 12,52%, Zhipu AI tăng 8,81% và Qunhao Technology tăng 6,11% .

Các nhà phân tích thị trường coi sức hút toàn cầu ngày càng tăng của các mô hình AI giá rẻ Trung Quốc là chất xúc tác tăng giá cho các nhà phát triển trong nước và các nhà cung cấp công cụ phần mềm . Sự hỗ trợ chính sách và các thông báo hợp tác quốc tế của hội nghị được xem là củng cố thêm vị thế của Thượng Hải như một cụm AI hàng đầu .

So Sánh Năng Lực Cạnh Tranh Chính: Mô Hình AI Trung Quốc vs. Mỹ

Điểm tham chiếu có thẩm quyền cho cuộc đua AI Mỹ-Trung là Báo cáo Chỉ số AI 2026 của Stanford HAI (công bố tháng 4/2026, cập nhật cho WAIC). Phát hiện trọng tâm của nó rất quan trọng: khoảng cách hiệu suất giữa các mô hình tốt nhất của Mỹ và Trung Quốc gần như đã biến mất .

Khoảng Cách Hiệu Suất Đã Gần Như Bị Xóa Bỏ

• Các mô hình của Mỹ và Trung Quốc đã liên tục đổi vị trí dẫn đầu về hiệu suất nhiều lần kể từ đầu năm 2025. Vào tháng 2/2025, DeepSeek-R1 đã tạm thời sánh ngang với mô hình tốt nhất của Mỹ .
• Tính đến tháng 3/2026, mô hình hàng đầu của Anthropic chỉ có lợi thế khoảng 2,7% (39 điểm Arena Elo) so với đối thủ Trung Quốc tốt nhất .
• Xếp hạng Arena Elo cấp cao nhất vào tháng 3/2026: Anthropic (1.503), xAI (1.495), Google (1.494), OpenAI (1.481), Alibaba (1.449) , và DeepSeek (1.424) — các mô hình Trung Quốc hiện đã ngồi vững ở cấp cao nhất cùng với các đối tác Mỹ .

Lợi Thế Chi Phí Là Rất Lớn

Yếu tố khác biệt thực sự không còn là năng lực mà là chi phí. Trên điểm chuẩn lập trình HumanEval được sử dụng rộng rãi:

• DeepSeek V4 Flash đạt 92,0% so với Claude 3,5 ở mức 93,0% và GPT-4o ở mức 92,5% — chênh lệch chất lượng chỉ khoảng 1,5% .
• Tuy nhiên, sự khác biệt về giá là rất lớn: DeepSeek V4 Flash có giá 0,25 USD/triệu token, trong khi Claude 3,5 và GPT-4o có giá 10–15 USD/triệu token . Đó là mức chênh lệch chi phí 40–60 lần.
• Các chiến lược chi phí kết hợp sử dụng mô hình Trung Quốc cho phần lớn các tác vụ (chỉ dành mô hình Mỹ hàng đầu cho 5% vấn đề khó nhất) có thể giảm chi phí tới 99,2% mà hầu như không hy sinh chất lượng cho 95% trường hợp sử dụng .

Sự Bất Đối Xứng Chính

Các con số cho thấy một nghịch lý: Mỹ đã chi gấp 23 lần so với Trung Quốc cho đầu tư AI tư nhân vào năm 2025 (285,9 tỷ USD so với 12,4 tỷ USD) , nhưng Trung Quốc lại đạt được hiệu suất mô hình gần như tương đương. Trung Quốc dẫn đầu rõ rệt về bằng sáng chế AI, ấn phẩm nghiên cứu, số lần trích dẫn và lắp đặt robot công nghiệp . Mỹ vẫn dẫn đầu về thiết kế chip tiên tiến, và khả năng tiếp cận chất bán dẫn cao cấp vẫn là rào cản chính đối với các phòng thí nghiệm AI của Trung Quốc .

Lưu Ý: Tranh Luận Về Thời Gian

Không phải mọi phân tích đều đồng ý về tốc độ bắt kịp. Chỉ số Năng lực Epoch (ECI) ước tính các mô hình Trung Quốc tụt lại sau các mô hình tiên phong của Mỹ trung bình 7 tháng, với khoảng từ 4–14 tháng . Điều quan trọng là, ECI lưu ý rằng chưa có mô hình Trung Quốc nào sánh được với o3 của OpenAI trên một số điểm chuẩn lý luận tiên tiến nhất định . Trên điểm chuẩn mới ARC-AGI 2 (tháng 3/2026), các mô hình Trung Quốc đạt điểm dưới 12%, "thấp hơn điểm số của các phòng thí nghiệm tiên phong của Mỹ từ tháng 7/2025", cho thấy khoảng cách hơn 8 tháng trên những nhiệm vụ tiên tiến khó nhất . Điều này chỉ ra rằng khoảng cách có thể lớn hơn về lý luận chuyên biệt so với các điểm chuẩn đa năng, ngay cả khi nó đã thu hẹp ở mức trung bình.

Phát Triển Địa Chính Trị và Chính Sách: Trật Tự AI Toàn Cầu Mới Của Chủ Tịch Tập

WAIC 2026 không chỉ là một hội nghị công nghệ mà còn là một hội nghị thượng đỉnh ngoại giao. Các phát triển địa chính trị có lẽ còn có hệ quả hơn bất kỳ sự ra mắt sản phẩm đơn lẻ nào.

1. Bài Phát Biểu Quan Trọng của Chủ tịch Tập: Bước Ngoặt Hướng Tới Vai Trò Lãnh Đạo AI Toàn Cầu

Lần đầu tiên xuất hiện trực tiếp tại WAIC kể từ khi sự kiện được thành lập vào năm 2018, Chủ tịch Tập đã báo hiệu rằng quản trị AI hiện là trụ cột trong chiến lược quốc tế của Trung Quốc, không chỉ là ưu tiên chính sách công nghiệp . Ông đã định vị Bắc Kinh là người bảo trợ cho một trật tự AI toàn cầu mới, thúc đẩy công nghệ nguồn mở và thách thức rõ ràng ảnh hưởng của Mỹ đối với việc đặt ra các quy tắc AI .

2. Ra Mắt Tổ chức Hợp tác Trí tuệ Nhân tạo Thế giới (WAICO)

Trung Quốc ra mắt WAICO tại Thượng Hải với 29 quốc gia sáng lập vào đêm trước hội nghị, định vị nó như một công cụ thể chế mới cho quản trị AI toàn cầu và là một giải pháp thay thế tiềm năng cho các khuôn khổ do phương Tây dẫn dắt . Chủ tịch Tập mô tả việc thành lập WAICO là một cột mốc quan trọng trong lịch sử phát triển của công nghệ .

3. Nguồn Mở Như Một Công Cụ Địa Chính Trị

Chủ tịch Tập mô tả các mô hình AI nguồn mở của Trung Quốc là một "hàng hóa công cộng toàn cầu" . Ông lập luận rằng sự phát triển và quản trị AI không nên bị độc quyền bởi một số ít quốc gia — một sự phản đối trực tiếp đối với các biện pháp kiểm soát xuất khẩu chip tiên tiến của Mỹ . Bắc Kinh đang trực tiếp chống lại các chiến lược mô hình đóng của các phòng thí nghiệm tiên phong Mỹ và định vị mình là đối tác AI mặc định cho các nước đang phát triển (Global South) .

4. Tiếp Cận Các Nước Đang Phát Triển

Hội nghị có sự tham gia nặng ký của các đại diện từ các nước đang phát triển (Global South) thảo luận về quản trị AI, hợp tác công nghiệp và thu hẹp khoảng cách số . Chủ tịch Tập thông báo Trung Quốc sẽ cung cấp 5.000 cơ hội đào tạo AI cho các quốc gia đang phát triển . Đây là một phần của nỗ lực rộng lớn hơn nhằm xây dựng một liên minh rộng rãi xung quanh mô hình quản trị của Trung Quốc .

5. Tầm Nhìn Của Trung Quốc Về Quản Trị AI Toàn Cầu

Bắc Kinh đã trình bày chi tiết cách tiếp cận của mình từ bốn góc độ — phát triển, an ninh, văn minh và quản trị — ủng hộ một mô hình quản trị phi tập trung, đa cực như một giải pháp thay thế cho các khuôn khổ do Mỹ dẫn dắt . Khuôn khổ này chủ trương đổi mới nguồn mở nhanh chóng đồng thời nhấn mạnh nhận thức rủi ro, tính toàn diện và đoàn kết . Đáng chú ý, đề xuất này được cố tình đưa ra cùng tuần mà các quy tắc minh bạch của Đạo luật AI của EU có hiệu lực và Khuôn khổ Tiên phong của Mỹ bị khóa chặt, tạo ra một ngã ba quản trị ba chiều trong thời gian thực .

Kết Luận: Một Thời Điểm Bước Ngoặt

WAIC 2026 là một bước ngoặt. Ngành công nghiệp AI của Trung Quốc đã quyết định chuyển từ việc theo đuổi vị trí thống trị điểm chuẩn sang triển khai thực tế, tận dụng lợi thế chi phí khổng lồ để làm cho AI có thể tiếp cận ở quy mô lớn. Đồng thời, Bắc Kinh đã thực hiện một bước đi quyết định để giành vị trí lãnh đạo quản trị AI toàn cầu, ra mắt WAICO và định vị AI nguồn mở như một công cụ địa chính trị được hỗ trợ bởi các đồng minh là quốc gia đang phát triển. Tất cả điều này dựa trên thực tế dựa trên dữ liệu rằng, theo hầu hết các thước đo chính thống, khoảng cách hiệu suất mô hình AI giữa Mỹ và Trung Quốc về cơ bản đã sụp đổ.