Vệt dầu loang 100 km² và 172 tàu bị phá hủy: Cuộc chiến trên Biển Azov qua ảnh vệ tinh và máy bay không người lái của Ukraine

Phạm vi của vấn đề. Trước đó, Greenpeace và SkyTruth từng ghi nhận 226 vụ tràn dầu và nhiên liệu trên Biển Đen trong vòng bốn năm, trong đó có hơn 170 vệt dầu được cho là do xả thải dầu cặn trái phép ngoài khơi Bulgaria . Riêng thảm họa tàu chở dầu ở eo biển Kerch tháng 12/2024 đã làm tràn ước tính 2.400–5.000 tấn dầu nhiên liệu nặng (mazut) vào Biển Đen và Biển Azov .

Mối liên hệ với các chiến dịch quân sự. Ảnh vệ tinh từ ngày 11 tháng 7 năm 2026 ghi nhận một vệt dầu loang lan rộng gần 3 km từ cảng biển Taganrog – sự ô nhiễm này được cho là hậu quả từ các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine nhằm vào tàu Nga trong cảng . Điều này cho thấy mối liên hệ trực tiếp giữa các đợt ô nhiễm gia tăng với thiệt hại gây ra trong Chiến dịch MoLoChKa.

2. Chiến Dịch MoLoChKa của Ukraine: Cuộc Tấn Công Bằng Xuồng Không Người Lái (6-16/7/2026)

Phát động và phạm vi. Vào ngày 6 tháng 7 năm 2026, Lực lượng Hệ thống Không người lái Ukraine (USF) đã phát động Chiến dịch MoLoChKa (từ tiếng Ukraina có nghĩa là "sữa"), một chiến dịch bằng máy bay không người lái nhằm vào "hạm đội bóng tối" của Nga ở Biển Azov . Chiến dịch ban đầu tập trung vào Biển Azov và sau đó mở rộng ra Biển Đen vào ngày 15 tháng 7 .

Số lượng và loại tàu bị tấn công. Số liệu thống kê thay đổi theo ngày và nguồn tin, nhưng xu hướng là rất rõ ràng:

Mục tiêu chính là các tàu chở dầu nhỏ kiểu tàu tiếp liệu (feeder tankers), vốn được dùng để vận chuyển dầu diesel và nhiên liệu của Nga tới Crimea và đến các tàu chở dầu lớn hơn để xuất khẩu . Riêng trong đêm 15 tháng 7, máy bay không người lái Ukraine đã tấn công 17 tàu chở dầu, 2 tàu chở khí đốt và 1 tàu kéo trên Biển Đen .

Sự gián đoạn đối với các tuyến vận tải và xuất khẩu nhiên liệu. Chiến dịch đã làm tê liệt đội tàu chở dầu "courier" vốn đóng vai trò trung chuyển dầu mỏ của Nga đến các trung tâm xuất khẩu và nhiên liệu đến Crimea bị chiếm đóng . Chiến dịch "tấn công tầm trung" rộng lớn hơn của Ukraine (bao gồm MoLoChKa và các cuộc không kích vào hậu cần trên bộ) đã buộc Nga phải phụ thuộc nhiều hơn vào các tuyến đường biển dễ bị tổn thương, và những tuyến này sau đó đã lần lượt bị vô hiệu hóa .

Khủng hoảng nhiên liệu ở Crimea. Kết quả thật ấn tượng:

• Chỉ sau ngày 9 tháng 7, Ukraine đã tấn công hơn chục tàu chở dầu chỉ trong một đêm, làm gián đoạn nguồn cung nhiên liệu cho lực lượng Nga ở Crimea .
• Đến ngày 11 tháng 7, các trạm xăng ở Sevastopol cạn kiệt nhiên liệu, người dân xếp hàng dài .
• Ngày 14 tháng 7, các quan chức Ukraine báo cáo rằng các chuyến hàng xăng dầu đến Crimea đã bị đình chỉ, gây ra tình trạng thiếu nhiên liệu nghiêm trọng .
• Đến ngày 18 tháng 7, Al Jazeera đưa tin chiến dịch của Ukraine đã "cắt đứt hiệu quả" Crimea khỏi Nga, gây ra tình trạng mất điện và thiếu xăng trên khắp bán đảo .
• Trước đó, BBC đã đưa tin từ ngày 23 tháng 6 rằng "không còn nhiên liệu để bán" ở Crimea khi cuộc phong tỏa của Ukraine bắt đầu có hiệu lực .

Mối liên hệ về thiệt hại môi trường. Các cuộc tấn công trực tiếp đã gây ra các vụ tràn dầu: ảnh vệ tinh cho thấy các vệt dầu loang xuất phát từ các tàu chở dầu bị hư hại hoặc bốc cháy gần Taganrog và những nơi khác trên Biển Azov . Greenpeace ghi nhận rằng tổng lượng ô nhiễm dầu từ thảm họa eo biển Kerch tháng 12/2024, rò rỉ dai dẳng từ Volgoneft-239, và các vụ tràn dầu mới từ các tàu bị hư hại bởi xuồng tự sát trong chiến dịch MoLoChKa đã tạo ra một vùng ô nhiễm dầu rộng 100 km² trên Biển Azov .

Những Lưu Ý Quan Trọng

• Sự khác biệt về số liệu tàu bị tấn công. Các con số 116 (9 ngày), 147 (11 ngày), 159 (12 ngày) và 172 (13 ngày) đều đến từ các tuyên bố của quân đội Ukraine và không thể được kiểm chứng một cách độc lập. Các nhà chức trách Nga hiếm khi xác nhận thiệt hại đối với tàu của hạm đội bóng tối. Xu hướng chung là nhất quán qua nhiều hãng tin uy tín (Reuters, NYT, BBC, CNBC, ISW), nhưng các con số chính xác là tuyên bố từ phía Ukraine.
• Việc quy kết trách nhiệm về môi trường. Một số vệt dầu loang đã tồn tại trước Chiến dịch MoLoChKa (rò rỉ dai dẳng từ xác tàu đắm năm 2024 ở eo biển Kerch). Phân tích của Greenpeace ngày 16/7 cho thấy con số 100 km² là tổng hợp của cả các vụ tràn dầu mới do tấn công và ô nhiễm tồn đọng.
• Mốc thời gian khủng hoảng nhiên liệu. Cuộc khủng hoảng nhiên liệu ở Crimea đã âm ỉ từ nhiều tháng trước MoLoChKa, do các cuộc tấn công trước đó vào các nhà máy lọc dầu và các tuyến đường tiếp tế trên bộ của Nga . MoLoChKa chính là "đòn kết liễu" cắt đứt nguồn cung bằng đường biển, chứ không phải là nguyên nhân duy nhất.